nur terapiyasi biologik asoslari

DOCX 6 pages 21.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.0 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

nur terapiyasi biologik asoslari turli o‘smalarni, shuningdek ba’zi yallig‘lanish kasalliklarini davolashda bugungi kunda nur terapiyasidan foydalaniladi. nur bilan davolashda ionlovchi nurlar (alfa, beta, neytron, elektron, proton zarralar hamda rentgen va gamma nurlari) qo‘llaniladi. xastaliklarni nur bilan davolashda nur yuboriladigan to‘qimaning biologik xususiyatlari va ionlovchi nurlarning fizikaviy xususiyatlari hisobga olinadi. bunda nur ta’sirida to‘qimalarda ionlanish hamda murakkab fizik-kimyoviy va biokimyoviy jarayonlarni yuzaga keltiradi, so‘ng to‘qimalarning hayotiy faoliyatini izdan chiqaradi. to‘lqin qanchalik uzun bo‘lsa, nurlanish ta’siri shunchalik kuchayadi. ionlovchi nurlar xavfli o‘sma to‘qimalariga sog‘ to‘qimalarga qaraganda ko‘proq ta’sir qiladi. har bir hujayraning nurga nisbatan yuqori va past sezgirlik davri mavjud. agar ionlovchi nur hujayraning o‘ta sezgir paytida ta’sir etsa, u qattiq shikastlanadi va davolash samarasi yuqori bo‘ladi. sezgirligi sust vaqtida ta’sir etganda esa faoliyati uncha o‘zgarmaydi, oqibatda natijasi samarasiz kechadi. ko‘pgina tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, o‘sma hujayrasining nur bilan zararlanish darajasi to‘qimadagi kislorod miqdoriga bog‘liq. ya’ni hujayrada kislorod ko‘p bo‘lsa, nur ta’siri kuchli, …

2 / 6

horasi sifatida tavsiya etiladi. o‘smalarni nur bilan davolashda asosan ikki xil nur manbalaridan foydalaniladi. ya’ni: 1.zaryadlangan zarralar tezlatgichlari (rentgen asboblar, siklik va chiziqli tezlatgichlar). 2.sun’iy radioaktiv moddalar (gamma moslamalar, radioaktiv moddalar). nur bilan davolashning ikki xil: tashqi (distansion) va ichki (kontaktli) yo‘nalishi mavjud. amaliyotda tashqi nur berish ko‘proq qo‘llaniladi. ta’kidlash joizki, nur terapiyasi davolashda samara bersa-da, nohush asoratlar ham qoldirishi mumkin. masalan bachadon bo‘yni saratoniga qarshi nur terapiyasidan foydalanilganda ayollarda sistit (siydik qopining yallig‘lanishi) kasalligi kelib chiqadi. bosh miya o‘smalariga qarshi nur yuborilganda esa miyada shish bo‘lishi kuzatiladi. nur davosi samaradorligini oshirish, noxush asoratlarini kamaytirish uchun bemorlar radiolog shifokorlar tomonidan puxta tekshiriladi va nur davosi muolajalariga maxsus tayyorlanadi. nur bilan davolash mustaqil tarzda yoki boshqa maxsus davolash muolajalari bilan birga olib boriladi. agar nur terapiya jarrohlik amaliyoti bilan birga qo‘llanilsa, bemorga nur yo operatsiyadan oldin, yoki keyin beriladi. nur terapiyasi o‘sma kasalliklarining turi, alomatlari va qanday kechishiga qarab onkolog va …

3 / 6

imalariga sogʻ toʻqi-malarga qaraganda koʻproq taʼsir qila-di; oʻsmalarni n. bilan d.da uning ana shu xususiyati nazarda tutiladi. n. bilan d. mustaqil yoki davo usullari bilan birga olib boriladi. n. bilan d. xirurgik davo usullari bilan birga olib boriladigan boʻlsa, nur operatsiyadan oldin yoki keyin beriladi. hozirgi koʻpchilik mamlakatlarda onkologik bemorlarning 70% i nur bilan davolanadi. oʻsmalarga nur berilganda avval hujayralar boʻlinishi va koʻpayishi sekinlashadi, keyin toʻliq toʻxtaydi. lekin oʻsma hujayralarining bir qismi doimo tirik qoladi. bu juda xavfli, chunki ularning bir qismi — retsidiv (qaytalangan) oʻsmaga, boshqasi — metastaz (ikkilamchi) oʻsmaga aylanadi. hujayralarning omon qolishi, atrof muhitning turli omillari taʼsirida paydo qilingan zararlarni bartaraf qiladigan (reparatsiyalovchi) fermentli sistema bilan taʼminlanganidadir. bu sistema yaxshi ishlasa, shikastlangan hujayraning faoliyati toʻlik, tiklanadi. har bir hujayraning umrida nurga nisba-tan yuqori va past sezgirlik davri boʻladi. agar ionlovchi nur hujayraning yuqori sezgirlik paytida taʼsir etsa, u qattiq shikastlanadi, sezgirlik past vaqtida boʻlsa, faoliyati uncha oʻzgarmaydi. …

4 / 6

alaniladi. n. bilan d.ning organizmga tashqi (di-stansion va kontakt usullar) va ichidan nur taʼsir ettirish (nur chiqaruvchi manba bemor organizmiga kiritiladi) yoʻli bilan amalga oshiriladi. amaliyotda koʻproq tashqi nurlash qoʻllaniladi. radioaktiv kattaliklar va birliklar. aktivlik, doza va ularning birliklari radioaktiv moddalardan tarkaluvchi nurlar, al`fa, beta yoki gamma nurlardan iborat bulib, atomlar parchalanishi jarayonida xosil buladi. radioaktiv atomlar parchalanishi turlicha, ammo shu modda uchun doimiy bulgan tezlikda ruy beradi. xar bir radioaktiv modda uchun, tashki faktorlarga boglik bulmagan parchalanish doimiyligi mavjud. unda doim vakt birligi ichida atomlarning ma`lum bir ulushi parchalanadi. radioaktiv atomlar parchalanish tezligi amaliyotda yarim parchalanish davri - modda atomlarining yarmini parchalanishiga ketgan vakt bilan belgilanadi. yarim parchalanish davri t xarfi bilan ifodalanadi va vakt birliklari bilan ulchanadi. misol tarikasida bir nechta radioaktiv moddalarning yarim parchalanish davri va ular tarkatadigan nurlarni keltiramiz: 238 u – t =4,5 mld yil, al`fa nurlovchi 226 ra – t = 1590 yil, al`fa …

5 / 6

g eski, ci sistemasiga kirmagan birligi - ku (ci) kyuri xam kullanib kelinadi. 1 ku 1 gramm toza radiy aktivligi bulib, unda 1 sekundda. 3,7 x 1010 atom parchalanishi ruy beradi, ku katta birlik xisoblanadi. kup xollarda uning ulushlari mku (millikyuri – mingdan bir ulushi) yoki mkku (mikrokyuri – kyurining milliondan bir ulushi) kullaniladi. 1 mkku = 37 kbk. doza va uning birliklari. dozimetriya ionlovchi nurlar mikdori doza deb nomlanuvchi atama ibora bilan belgilanadi. doza deb, muxitning massa birligida (1 gramm) yutilgan nur mikdoriga aytiladi. yutilgan dozaning asosiy birligi ci sistemasi buyicha gr – grey, (gy) xisoblanadi. 1 gr – 1 kg moddada 1 djoul` energiya yutiladigan nur dozasidir. radiologiya amaliyotida ci sistemasiga kirmagan yutilgan doza birligi rad (rad) ham kullanib keinadi. bir rad = 0,01 gr. rentgen va gamma nurlarining xavoda yutilishini (ekspozitsion dozani) aks etuvchi birliklar xam mavjud. ekspozitsion dozaning ci sistemasiga kirmagan asosiy birligi r- rentgen xisoblanadi. …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nur terapiyasi biologik asoslari"

nur terapiyasi biologik asoslari turli o‘smalarni, shuningdek ba’zi yallig‘lanish kasalliklarini davolashda bugungi kunda nur terapiyasidan foydalaniladi. nur bilan davolashda ionlovchi nurlar (alfa, beta, neytron, elektron, proton zarralar hamda rentgen va gamma nurlari) qo‘llaniladi. xastaliklarni nur bilan davolashda nur yuboriladigan to‘qimaning biologik xususiyatlari va ionlovchi nurlarning fizikaviy xususiyatlari hisobga olinadi. bunda nur ta’sirida to‘qimalarda ionlanish hamda murakkab fizik-kimyoviy va biokimyoviy jarayonlarni yuzaga keltiradi, so‘ng to‘qimalarning hayotiy faoliyatini izdan chiqaradi. to‘lqin qanchalik uzun bo‘lsa, nurlanish ta’siri shunchalik kuchayadi. ionlovchi nurlar xavfli o‘sma to‘qimalariga sog‘ to‘qimalarga qaraganda ko‘proq ta’sir qiladi. har bir hujayrani...

This file contains 6 pages in DOCX format (21.0 KB). To download "nur terapiyasi biologik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: nur terapiyasi biologik asoslari DOCX 6 pages Free download Telegram