yurakning oʻtkazuvchanlik tizimi

DOCX 15 pages 1.7 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

yurakning oʻtkazuvchanlik tizimi yurakning oʻtkazuvchanlik tizimi (pcs) — bu atipik mushak tolalaridan (yurak oʻtkazuvchi mushak tolalari) tashkil topgan va yurakning turli qismlarining muvofiqlashtirilgan ishini taʼminlaydigan yurakning anatomik shakllanishlari (tugunlar, toʻplamlar va tolalar) majmuasi (atria va qorinchalar) hisoblanadi, hamda, normal yurak faoliyatini taʼminlashga qaratilgan vazifalarni oʻz ichiga oladi. pss yurakning nasos funksiyasi samarali boʻlishi uchun zarur boʻlgan millionlab individual yurak mushaklari hujayralarining qisqarishini aniq muvofiqlashtirishni taʼminlaydi . pssning ahamiyati shunchalik yuqoriki, unga bir nechta alohida monografiyalar va ilmiy ishlar amalga oshirilgan. yurakning o’tkazuvchi sistemasi (systema conducens cardiacum). bu sistema o’tkazuvchi (atipik) yurak mushak hujayralari (myocyti conducens cardiacum) dan iborat bo’lib, ular impulslarni (qo’zg’alishni) vujudga keltiradi va uni qisqaruvchi (tipik) yurak mushak hujayralariga o’tkazadi. yurakning o’tkazuvchi sistemasi tarkibiga sinus-bo’lmacha yoki sinus (kis-flak) tuguni, bo’lmacha-qorincha yoki atrioventrikulyar (ashof-tovar) tuguni hamda qorinchalararo tutam (gis tutami) va uning qisqaruvchi miotsitlarga qo’zg’alishni o’tkazuvchi tarmoqlari kiradi. gis tutami o’ng va chap oyoqchalarga bo’linadi. ulardan esa yurakning maxsus …

2 / 15

to’r sust rivojlangan. t-sistema bo’lmaydi, ammo sitolemma bo’ylab juda ko’p pinotsitoz pufakchalar va kaveolalar joylashgan bo’lib, ular hujayra membranasining yuzasini deyarli ikki marta oshiradi. sitoplazmasida kalsiy ionlari ko’p, qisqarish uchun kerakli energiya asosan glikoliz jarayoni orqali ta’minlanadi. yurak (cor) yurak taraqqiyoti. yurak taraqqiyoti embrion rivojlanishining ikkinchi haftasida chap va o’ng tomonda, endoterma va mezodermaning vistseral varag’i orasida mezenxima hujayralarining to’plamlaridan boshlanadi. bu hujayralarning siljishi natijasida cho’zinchoq naychalar – yurak kurtagi vujudga keladi. yurak kurtagining mezenxima hujayralari differen-tsiallashib endoteliy hujayralariga aylanadi (133-rasm). keyinchalik chap va o’ng naychalarning o’zaro qo’shilishi natijasida yagona nay hosil bo’lib, ular devoridan endokard vujudga keladi. bu jarayon bilan ayni vaqtda mezodermaning visseral varag’i yurak kurtagini pastdan o’raydi. bu varaq mioepikardial plastinka deb ataladi. mioepikardial plastinka ikki xil yo’nalishda rivojlanib, plastinkaning naychalarga yondoshgan qismidan m i o k a p d, tashqi qatlamidan esa epikard taraqqiy etadi. embrion rivojlanishining 2-oyida miokard kurtak hujayralarining hajmi kattalashadi va ularda turli …

3 / 15

yurakning endotelial kurtagi; 10 – nerv nayi; 11 – nerv tarnovi; 12 – aorta; 13 – hosil bo’layotgan ichak; 14 – bosh ichak; 15 – yurakning orqa tutqichi; 16 – yurak bo’shlig’i; 17 – epikard; 18 – miokard; 20 – yurak oldi xaltasi; 21 – pericardial bo’shliq; 22 – reduksiyaga uchrayotgan tutqich (i.v.almazov, l.s.sutulovdan) yurak tuzilishi yurak (cor) ichi bosh mushakli a’zo. u qon tomirlar sistemasining qonni harakatga keltiruvchi asosiy a’zosidir. yurak devori uch pardadan: ichki – endokard, o’rta – miokard, tashqi – epikarddan iborat. endokard (endocardum). endokard yurakning ichki, nisbatan yupqa qavatidir. u yurak barcha kameralarining ichki yuzasini, shuningdek so’rg’ichsimon mushaklar, pay ipchalar, klapanlarni qoplaydi (134-rasm). endokardning o’zi bir necha qavatlardan iborat. eng ichki, bevosita qonga yondoshgan qatlami endoteliy qavatidir. endoteliy qavati tomirlardagi singari bazal membranada yotuvchi bir qavat yassi, poligonal endoteliy hujayralaridan iborat. uning tagida kam differensiallangan hujayralarga boy biriktiruvchi to’qimadan tuzilgan endoteliy osti qavati joylashgan. undan chuqurroqda …

4 / 15

dokard va miokard chegarasida joylashgan tashqi – biriktiruvchi to’qimali qavat yotadi. bu qatlam yo’g’on elastik tolalar hamda uzun egri-bugri bo’lib joylashgan kollagen va retikulyar tolalardan iborat. tashqi biriktiruvchi to’qimali qavatda qon tomirlar ko’plab uchraydi. endokard yurak klapanlari shakllanishida ishtirok etadi. klapanlar bo’lmachalar bilan qorinchalar o’rtasida, qorinchalar bilan aorta hamda o’pka arteriyasi o’rtasida joylashgan. yurak klapanlari zich tolali biriktiruvchi to’qimadan tuzilgan yupqa plastinkalardan iborat bo’lib, ikkala yuzasi endoteliy hujayralari bilan qoplangan. miokard (myocardum). miokard yurakning eng kuchli taraqqiy etgan va eng muhim qavatidir. miokard ko’ndalang-targ’il mushak to’qimasidan tuzilgan bo’lib, unda tipik va atipik mushak tolalari farq qilinadi. tipik mushak tolalari qisqarish vazifasini, atipik tolalar esa qo’zg’alishni o’tkazish vazifasini bajaradi. tipik mushak tolalari ayrim qisqaruvchi mushak hujayralari – kardiomiotsitlardan tuzilgan. kardiomiotsitlar (cardiomyocyti) bir qator struktur va sitoximik xususiyatlari bilan atipik mushak hujayralari va skeletning ko’ndalang-targ’il mushak tolalaridan farq qiladi. bu hujayralar ketma-ket joylashib mushak tolasini hosil qiladi (135-rasm). yurakning tipik mushak tolalari …

5 / 15

batan ko’ndalangiga yo’nalib, odatdagi preparatlarda to’q bo’yaluvchi chiziqlar tarzida ko’rinadi. ular yurak mushagining eng xarakterli tuzilmalaridir. 135 - rasm. miokardning polyarizatsion mikroskopda ko’rinishi. ob 40. ok. 20. 1 – yurak mushak tolalari; 2 – oraliq disklar; 3 – miofibrilla tolalarining ko’ndalang chiziqlari. ko’p yillar davomida oraliq plastinkalar gistologlar munozarasining mavzui bo’lib kelgan. ularning tuzilishi va faoliyati haqida xilma-xil fikrlar yuzaga kelgan. oraliq plastinkalarni tad-qiqotchilarning ba’zilari yo`g`onlashgan disk, ba’zilari qisqarish yo’llari, ba’zilari esa artefakt, boshqalari mushak tolalarining oziqlanishida qatnashuvchi maxsus tuzilmalar deb hisoblashgan. faqat elektron mikroskop qo’llanilgandan keyingina oraliq plastinkalarning haqiqiy morfologik mohiyati aniqlandi. ular murakkab tuzilishga ega. oraliq plastinka aslida ketma-ket yotgan ikki hujayraning plazmatik membranalaridan tuzilgan miotsitlararo chegara bo’lib (136-rasm), bu membranalar tor hujayralararo bo’shliq vositasida bir-biridan ajralib turadi. qo’shni hujayralar qobig’ining bo’rtmalari bir-biriga botib turishi tufayli mushak tolalarining bo’ylama kesmalarida oraliq plastinka ko’pincha mushak tolasini to’g’ri chiziq bo`ylab kesib o’tmay, balki «zinapoya» singari yo’nalishga ega bo’ladi. oraliq plastinka …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yurakning oʻtkazuvchanlik tizimi"

yurakning oʻtkazuvchanlik tizimi yurakning oʻtkazuvchanlik tizimi (pcs) — bu atipik mushak tolalaridan (yurak oʻtkazuvchi mushak tolalari) tashkil topgan va yurakning turli qismlarining muvofiqlashtirilgan ishini taʼminlaydigan yurakning anatomik shakllanishlari (tugunlar, toʻplamlar va tolalar) majmuasi (atria va qorinchalar) hisoblanadi, hamda, normal yurak faoliyatini taʼminlashga qaratilgan vazifalarni oʻz ichiga oladi. pss yurakning nasos funksiyasi samarali boʻlishi uchun zarur boʻlgan millionlab individual yurak mushaklari hujayralarining qisqarishini aniq muvofiqlashtirishni taʼminlaydi . pssning ahamiyati shunchalik yuqoriki, unga bir nechta alohida monografiyalar va ilmiy ishlar amalga oshirilgan. yurakning o’tkazuvchi sistemasi (systema conducens cardiacum). bu sistema o’tkazuvc...

This file contains 15 pages in DOCX format (1.7 MB). To download "yurakning oʻtkazuvchanlik tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: yurakning oʻtkazuvchanlik tizimi DOCX 15 pages Free download Telegram