bosqichli va lokal svilizatsiyalar nazaryasi

DOC 14 pages 81.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 81.5 KB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

bosqichli va lokal svilizatsiyalar nazaryasi reja: 1. tarix mantiqiga yangisha qarash 2. tarixiy jarayon qonuniyatlarini o`rganish 3. sikllar nazariyasiga ijtimoiy-iqtisodiy bashoratni ishonchli quroli sifatida tarix mantiqiga yangisha qarash tarix fan sifatida ko`p bo`g`inli. u barcha insoniyatni taraqqiyotini o`rganishni (umumjahon tarixi), uning alohida bosqichlarini (qadimgi dunyo tarixi, o`rta asrlar va shunga o`xshash), alohida mamlakatlar, faoliyat turli yo`nalishlari ( iqtisodiyot tarixi, san`at, fan, urushlar va boshqalar) o`z ichiga oladi. tarix fanlarining piramidasining cho`qqisi - bu tarix falsafasidir. jahon va lokal sivilizatsiyalar taraqqiyotidagi qonuniyatlar va an`analarni aniqlashga yordam beradi, turli xalqlarning o`sish va tushkunlik sabablarini tushunish, hozir yuz berayotgan tub o`zgarishlarni tarixiy ildizlarini tushunish, kelajakda ularni o`zgarishini va oldindan ko`rishga yordam beradi. shu bilan o`tmishni o`rganish, butun dunyo bo`yicha ilmiy bilish, ijtimoiy ongning hozirgi tushkunlik holatini bartaraf qilishni, tarixga yangi qarashni shakllanishini va kelajak taraqqiyot istiqbollarini kuchli omili bo`ladi. xx asrning yirik tarixchisi fernan berodelning quyidagi xulosasiga rozi bo`lmaslik qiyin: “men istardimki, ijtimoiy …

2 / 14

voz kechishga imkon beradi. tarix sanog`i neolit sivilizatsiyadan olib boriladi va davriy doimo o`sib boradigan tezlik bilan almashinadigan dunyo sivilizatsiyalarini episentrlarining almashinuvi bilan, lokal sivilizatsiyalari notekis to`lqinli tarzdagi taraqqiyoti sifatida tasavvur qilinadi; bu an`ana kelajakda ham saqlanib qoladi. shu nuqtai nazar bilan xx asrning oxiri - xx asrning boshlanishi industrial sivilizatsiyadan post industrial sivilizatsiyaga o`tish davrini tashkil qiladi, shu bilan birga o`tish davrlariga xos bo`lgan qarama-qarshiliklarning keskinlashuvi, alg`ov-dalg`ovlik, yangi jamiyatni tug`ilish azoblari bu davrning hamrohi bo`ladi. tarixiy jarayon dinamikasiga yangi yondashuvning unsirlari o`tmishda n.d. kondratyev, a.l. chijevskiy, a.toynbi, f. brodel, n.a. berdyayev va p. sorokinlar tomonidan ishlab chiqilgan. lekin utilitar mafkuraviy doktrinalar hukmronligi yangi yondashuvga tanilish va tarixni o`qitishda tarqalishda imkon bermadi. eski hukmron mafkuralarning yemirilishi tarixiy jarayonning yangi paradigmalarni o`zlashtirish uchun kenglik ochdi. tarixiy jarayon qonuniyatlarini o`rganish tarixning asoslari insoniyat urug`ini boshlanishiga taqaladi. inson ongi shakllanganidan boshlab asosiy voqealarni xotirada saqlab qolish va keyingi avlodlarga hayot saboqlarini uzatish zaruriyati …

3 / 14

sohasiga bag`ishlangan asarlari bilan yangi sifat kasb etdi.ko`p tomli tarixiy tadqiqotlar paydo bo`ldi (polibeyning 40 kitobdan iborat “umumiy tarix” asari). bu ilk tarixiy asarlarda voqealar nafaqat bayon qilindi va ularni tushuntirishga harakat qilindi, tarixiy jarayon qonuniyatlari, voqealarning ichki mantiqini aniqlashga, hamda zamondoshlar uchun tarixni saboq beradigan foydali qilishga tomon yo`l tutildi. xalqlarning tarixida siklik doiraviy aylanishlar g`oyasi, bir xil bosqichlarni qaytarilishi fikri ilgari surildi. xitoy tarixchisi sima syan (er.avv. 145-86 yillar) o`z “tarixiy esdaliklar” asarida jamiyat tarixini yopiq doiraviy aylanish sifatida tushuntirdi. eramizning i ming yilligining oxiri- ii ming yillikning boshlarida tarix fanining shakllanishida ikkinchi yirik qadam tashlandi. bu davrda o`rta osiyoda tarix fani sohasida bir qator mashhur asarlar yaratildi. a. narshaxiyning “buxoro tarixi”, entsiklopedist olim al beruniyning (973-1050 yillar) “o`tmish avlodlardan qolgan yodgorliklar” asarlarida tarixiy jarayonni tushunishda yangi fikrlar ilgari surildi. al beruniy tarixiy taraqqiyotda katta tarixiy sikkillar g`oyasini ilgari surdi. tunislik arab olimi ibn xaldun (1332-1436 yillar) o`zining …

4 / 14

xalqning ajdodlari bilan bog`langan … inson urug`ining tarbiyasi bu genitik va organic jarayon; genitik jarayon- an`analarni uzatish bilan; organik jarayon uzatilganni o`zlashtirish va qo`llash bilan”. (53.c.51,52.) gerder zonalarni ajratdi – to`ntarishlar yoki revolyutsiyalar oralig`ida tuzilgan kosmik hajmdagi davrlar, yer va insoniyat tarixidagi ulkan o`tishlar. (o`sha joyda 52. c.55) u bunday to`ntarishlarning hayotbaxsh tasirlarini takidladi: “bizning insoniyat urug`imizga yo`qotishlar ko`l botqoqlikga aylanmasligi uchun suvning tekisligidagi to`lqinlar kabi kerak. insoniylik dahosi o`z qiyofasini abadiy yangilaydi, abadiy xalqlarda, avlodlarda, qabilalarda yangidan tug`iladi va gullab yashnaydi” (o`sha joyda c.56.). tarix fanida haqiqiy to`ntarish xix asr o`rtalarida yuz berdi. uning asosiy mazmuni tarixiy progressning qonuniyatlarini aniqlash, bu fan perdmetining doirasini kengayishi, falsafa, siyosiy iqtisod arxeologiya bilan chambarchas bog`lanib ketishi bo`ldi. tarix qonuniyatlariga yangi qarashning shakllanishi g.gegel va k. marks, l. morgan va f. engels, o.terri va f.gizo, o. kant va g. spenser, s. solovev va n. chernishevskiylarning ilmiy faoliyatlarining natijasi bo`ldi. zamonaviy falsafaning asoschilardan biri …

5 / 14

m oshiradi, o`zini anglashga yetib boradi”. (o`sha joyda. c.78.) tabiatda abadiy doiraviy aylanish kuzatiladi; “faqat manaviy sohada yuz beradigan o`zgarishlarda yangi paydo bo`ladi”. (o`sha yerda.) tarix dunyoda aql amalga oshishi vaqtidan boshlanadi qachonki davlat va huquq paydo bo`lganda. (o`sha joyda. c.83.) gegel umumjahon tarixini boshlanishida aqlni mutloqlashtiradi, marifatli davlatda aqlni amalgam tadbiq qilishni yuqori qo`yadi va tarixda subyektiv omilning ahamiyatini yuqori ko`taradi. xix-xx asrlar oralig`larida tarixiy materializim (markscha tarix maktabi) yuzaga keldi va jamiyat taraqqiyotida moddiy ishlab chiqarish kuchlarining taraqqiyotining ustivorligi to`g`risidagi sotsiologik chizmalarda qurildi. marksizmning tarixiy jarayonning tadqiq qilishga obyektivlik, uni ishlab chiqarish kuchlari va iqtisodiy munosabatlar bilan mahkam aloqasini ko`rsatishi tarix faniga qo`shilgan yirik hissadir. k. marksning sanoat inqiloblari va dastlabki capital jamg`arish bosqichlarini, f.engelsning fan tarixini va insoniyat jamiyatini boshlanishi birinchi bosqichlarini tadqiqlari ana shunday yondashuvning yorqin namunalaridir. k. marksning tarix falsafasiga qo`shgan hissasini fransuz tarix maktabining yetakchisi f. brodel shunday tan oldi “marksning dahosi uni taffakkurining …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bosqichli va lokal svilizatsiyalar nazaryasi"

bosqichli va lokal svilizatsiyalar nazaryasi reja: 1. tarix mantiqiga yangisha qarash 2. tarixiy jarayon qonuniyatlarini o`rganish 3. sikllar nazariyasiga ijtimoiy-iqtisodiy bashoratni ishonchli quroli sifatida tarix mantiqiga yangisha qarash tarix fan sifatida ko`p bo`g`inli. u barcha insoniyatni taraqqiyotini o`rganishni (umumjahon tarixi), uning alohida bosqichlarini (qadimgi dunyo tarixi, o`rta asrlar va shunga o`xshash), alohida mamlakatlar, faoliyat turli yo`nalishlari ( iqtisodiyot tarixi, san`at, fan, urushlar va boshqalar) o`z ichiga oladi. tarix fanlarining piramidasining cho`qqisi - bu tarix falsafasidir. jahon va lokal sivilizatsiyalar taraqqiyotidagi qonuniyatlar va an`analarni aniqlashga yordam beradi, turli xalqlarning o`sish va tushkunlik sabablarini tushunish, hozir yuz be...

This file contains 14 pages in DOC format (81.5 KB). To download "bosqichli va lokal svilizatsiyalar nazaryasi", click the Telegram button on the left.

Tags: bosqichli va lokal svilizatsiya… DOC 14 pages Free download Telegram