tabiiy va sun'iy vitaminlarni metabolizmi va ekskretsiyalanishi

DOC 16 pages 311.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 311.0 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

vitaminlar haqida tushuncha tabiiy va sun'iy vitaminlarni metabolizmi va ekskretsiyalanishi reja: 1. vitaminlar haqida umumiy tushuncha. 2. vitaminlarning tasnifi. 3. organizmda vitaminlar metabolizmi va muvozanatining buzilishi. 4. suvda eriydigan vitaminlar metabolizmi va biologik funktsiyalari. 1. vitaminlar haqida umumiy tushuncha. vitaminlar haqidagi ta’limot – vitaminologiya hozirgi vaqtda mustaqil fan tarmog’idir. vaholanki, bundan 100 yil oldin organizmning normal hayot kechirishi uchun oqsil, uglevod va yog’lar, mineral moddalar va suvning qabul qilinishini yetarli deb hisoblaganlar. lekin amaliyot va tajribalarning ko’rsatishicha, organizmning normal rivojlanishi va o’sishi uchun bu moddalarning o’zi yetarli emas ekan. ovqat tarkibida qandaydir moddalarning yetishmasligi bilan sodir bo’ladigan kasalliklar epidemik xarakterga ega bo’lgan. xix asrda singa kasalligidan letal holatlar 70-80% ga yetgan. ayni shu vaqtda “beri-beri” kasalligi janubi-sharqiy osiyo va yaponiya davlatlarida keng tarqaldi. yaponiyaning 30% ga yaqin aholisi shu kasallikka chalingan. yapon shifokori k.takaki go’sh, sut va yangi sabzavotlarda “beri-beri” kasalligini oldini oladigan modda bor, degan xulosaga kelgan. keyinchalik golland …

2 / 16

ndaydir noma’lum modda bor, degan xulosaga kelgan. k.funk birinchi bo’lib kristall holda ajratib olingan “beri-beri” kasalligi rivojlanishining oldini olgan organik moddani topgan va o’z tarkibida aminoguruhlarni saqlagani uchun bu noma’lum moddalarni “vitaminlar” deb atashni taklif etgan (lat. vita – hayot deganidir). darhaqiqat, vitaminlarning ko’pchiligi o’zining tarkibida aminoguruhlarni saqlamasa ham “vitaminlar” deb nomlanishi biologiya va tibbiyotda mustahkam saqlanib qolgan. vitaminlar shartli ravishda vitaminlar va vitaminsimon moddalarga bo’linadi. vitaminsimon moddalar biologik xossalari bilan vitaminlarga o’xshaydi, lekin odatda ko’p miqdorda talab etiladi. hamma organizmlar uchun bir birikmaning o’zi vitamin bo’lib hisoblanmaydi. masalan, askorbin kislotasi odam va dengiz cho’chqasi uchun vitamin hisoblanadi, chunki ularda sintezlanmaydi, kalamush quyon va itlar uchun esa askorbin kislotasi vitamin hisoblanmaydi, chunki u bu hayvonlarning to’qimalarida sintezlanadi. odam organizmida ovqat va ichak bakteriyalari vitaminlar manbai hisoblanadi. ichak bakteriyalari ko’p vitaminlarni o’zlari sintezlaydilar va vitaminlarning organizmga tushishida muhim manba hisoblanadi. ba’zi aminokislotalar, bir nechta yuksak to’yinmagan osimlik yog’ kislotalari (linolat – …

3 / 16

larning tasnifi. hozirgi vaqtda vitaminlarning 30 ga yaqin turlari aniqlangan. vitaminlar bosh harflar bilan, ovqat tarkibida vitaminning yetishmasligi natijasida vujudga keladigan kasallikning nomi yoki kimyoviy belgilar bilan nomlanadilar. vitaminlarning zamonaviy tasnifi tugallanmagan: u fizik-kimyoviy xususiyatlar (xususan eruvchanligi), kimyoviy tabiati va harf bilan belgilanishiga asoslangan. eruvchanligiga qarab yog’da va suvda eriydigan vitaminlar tafovut etiladi. i. suvda eruvchan vitaminlar: 1. b1 vitamini – tiamin, antinevrit. 2. b2 vitamini – riboflavin, o’sish vitamini . 3. b6 vitamini – piridoksin, antidermatin, adermin. 4. b12 vitamini – kobalamin, antianemik. 5. pp vitamini – niatsin, nikotinamid, antipellagrik. 6. bc vitamini – folat kislota, antianemik. 7. b3 vitamini – pantotenat kislota, antidermatit. 8. h vitamini – biotin, antiseborrit, bakteriyalar va achitqi o’sish omili. 9. c vitamini – askorbin kislota, kapillyarlarni mustahkamlovchi. ii. yog’da eruvchan vitaminlar: 1. a vitamini – retinol, antikseroftalmik. 2. d vitamini – kaltsiferol, antiraxitik. 3. e vitamini – tokoferollar, antisteril, ko’payish vitamini. 4. k …

4 / 16

abolizmi va muvozanatining buzilishi. vitaminlar iste’mol omillari bo’lib, juda kam miqdorda saqlanadilar va organizmdagi biokimyoviy, fiziologik jarayonlarning normal kechishida, butun modda almashinuvining boshqarilishida qatnashadilar. modda almashinuvining buzilishi ko’pincha organizmga vitaminlarning kam qabul qilinishi, ovqat tarkibida bo’lmasligi yoki ularning organizmda hazm bo’lishi buzilishi bilan bog’liqdir. natijada avitaminoz holati rivojlanadi – ovqatda vitaminning umuman bo’lmasligi yoki organizmda o’zlashtirilishining buzilishi sababli kasallik vujudga keladi. ayrim vitaminlar ovqat bilan birga o’tmishdoshlar shaklida – provitaminlar ko’rinishida bo’ladi va ular to’qimalarda vitaminlarning biologik faol shakllariga aylanadi. ichaklarda so’rilganda o’tgan yog’da eruvchi vitaminlar to’qimalarda to’planadi; suvda eriydigan vitaminlar kofermentlarga aylanadi va apoferment bilan bog’langan holda murakkab ferment tarkibiga kiradi. fermentlarning yashash muddati chegaralangan bo’lganligi sababli kofermentlar parchalanadilar va organizmdan turli metabolitlar ko’rinishida chiqarib yuboriladi. yog’da eriydigan vitaminlar ham katabolizmga uchraydi, lekin ular suvda eriydigan vitaminlarga nisbatan sekinroq parchalanadi. shu sababli ham ovqat bilan birga vitaminlar doimo kirib turishi kerak. vitaminlar disbalansi yetishmagan (manfiy balans) va ortiqcha (musbat …

5 / 16

ktsiyalari. b1 vitamini vitamin v1 (tiamin, antinevrit) 1912 yilda k.funk tomonidan kristall holatda ajratilgan birinchi vitamindir. keyinchalik u kimyoviy yo’l bilan sintezlangan. vitamin b1 molekulasida aminogruppa bilan oltingugurt saqlagani uchun tiamin deb nomlangan. uning molekulasida pirimidin va tiazol halqalari metilen bog’i yordamida bog’langan. tiamin oddiy diffuziya yo’li bilan ichaklarda so’riladi. qonga so’rilgan tiamin tiaminfosfokinaza fermenti yordamida jigarda tiaminmonofosfat, tiamindifosfat va tiamintrifosfatga fosforillanadi. ulardan asosiy faol shakli – tiamindifosfat. avitaminoz b1 belgilari: oshqozon-ichak yo’li motor va sekretor vazifasi buziladi; xotira pasayadi; gallyutsinatsiya kuzatiladi; yurak-qon tomir faoliyati o’zgaradi; periferik nerv sistemasi jarohatlanadi; keyinchalik paralichlar rivojlanadi. tiamin yetishmaganda osiyo va hindi-xitoy davlatlarida keng tarqalgan kasallik - «beri-beri» rivojlanadi. biologik vazifasi: vitamin b1 tpf holatida piruvat va ketoglutaratdegidrogenaza komplekslari, transketolaza tarkibiga kiradi. oksiketoglutar kislota degidrogenazasining kofermenti bo’lib tpf hisoblanadi. bu modda fermentlar tarkibiga koferment sifatida kiradi: piruvatdegidrogenaza va α -ketoglutaratdegidrogenaza ferment komplekslaridir. bu komplekslar mitoxondriyalarda piruvat va α-ketoglutaratni oksidlanishini ta’minlab, uglevodlar va aminokislotalardan energiya …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiiy va sun'iy vitaminlarni metabolizmi va ekskretsiyalanishi"

vitaminlar haqida tushuncha tabiiy va sun'iy vitaminlarni metabolizmi va ekskretsiyalanishi reja: 1. vitaminlar haqida umumiy tushuncha. 2. vitaminlarning tasnifi. 3. organizmda vitaminlar metabolizmi va muvozanatining buzilishi. 4. suvda eriydigan vitaminlar metabolizmi va biologik funktsiyalari. 1. vitaminlar haqida umumiy tushuncha. vitaminlar haqidagi ta’limot – vitaminologiya hozirgi vaqtda mustaqil fan tarmog’idir. vaholanki, bundan 100 yil oldin organizmning normal hayot kechirishi uchun oqsil, uglevod va yog’lar, mineral moddalar va suvning qabul qilinishini yetarli deb hisoblaganlar. lekin amaliyot va tajribalarning ko’rsatishicha, organizmning normal rivojlanishi va o’sishi uchun bu moddalarning o’zi yetarli emas ekan. ovqat tarkibida qandaydir moddalarning yetishmasligi bilan so...

This file contains 16 pages in DOC format (311.0 KB). To download "tabiiy va sun'iy vitaminlarni metabolizmi va ekskretsiyalanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiiy va sun'iy vitaminlarni m… DOC 16 pages Free download Telegram