axloqiy madaniyat va etikaning ahamiyati

DOCX 17 pages 43.4 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.4 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

axloqiy madaniyat va etikaning ahamiyati reja: 1. axloq va yurish-turish qoidalari 2. etikaning rivojlanish tarixi. 3. asosiy etika qoidalarining xususiyatlari. 1.axloq va yurish-turish qoidalari yuqorida keltirganimizdek «etika» termini qadimgi grek «etos» so’zidan kelib chiqqan bo’lib urflar, odatlar, xulq-atvorlarni bildiradi va etika fan sifatida 20 asrdan ortiqroq mavjud. etika bu odob-axloq haqidagi fan. odob-axloq ijtimoiy ong shakli bo’lib unda jamiyatda yashayotgan kishilarning g’oyalari, tasavvurlari, tamoillari hamda yurish-turish qoidalari o’z aksini topadi. axloq va yurish-turish qoidalarini sinonim tariqasida qo’llash mumkin. ma’lumki jamiyatda kishilarning yurish-turish qoidalarini tartibga soluvch turli ijtimoiy normalar mavjud bo’ladi. bu ijtimoiy normalar ijtimoiy jamoa yoki guruhlar doirasida umumqabul qilingan qoidalar yoki, ahloq na’munalari hisoblanadi. bu normalar jamiyatda odamlarning yurish-turishini tartibga soluvchi vosita, kelishilgan jamoaviy harakatlarni takomollashtirishga xizmat qiladi. axloqiy normalarning mohiyatini yaxshiroq tushunush uchun boshqa ijtimoiy normalarni ko’rib chiqishimiz lozim bo’ladi. masalan, odatlarni olaylik. odatlar avloddan-avldga o’tib kelayotgan umumqabul qilingan va takrorlanib kelayotgan kishilarning ahloq qoidalari shakllari bo’lib, ijtimoiy …

2 / 17

ta’sir choralari vositasida himoya qilinadigan muomala qoidalaridir. ushbu yuqorida sanab o’tilganlardan farqli o’laroq, axloq normalari bu jamiyatda insonlarning yaxshilik bilan yomonlik, adolad va adolatsizlik, burch, sh’an, qadr-qimmat haqidagi tasavvurlariga muofiq holda o’rnatiladigan qoidalar hisoblanadi. bu normalar ba’zan huquq deb ataladi va xulq-atvor qoidalarini o’zida ifodalaydi va axloqiy nuqtai nazardan olganda “yaxshi xulq-atvorlar”, “jinoiy xulq-atvorlar”, “xulq-atvorlarni tuzatish”lar deb baholanadi. odob-axloq normalari nohuquqiy tusdagi hujjatlarda mavjud bo’ladi. ularga turli xil kodekslar, qasamyodlar va boshqalar kiradi. bunga misol qilib 1979 yilning dekabrida bmt bosh assambleyasining 34-sessiyasi tomonidan qabul qilingan huquqiy tartibotni qo’llab-quvvatlash bo’yicha rahbar xodimlarning odob-axloqi kodeksini keltirish mumkin. ushbu kodeksda huquqni himoya qiluvchi organlarning, birinchinavbatda jinoyat ishi bo’yicha tergov olib borayotganlarning inson qadr-qimmatini hurmat qilish va himoyalashini, inson huquqini qo’llab quvvatlash va himoya qilishini (2-m.), oxirgi zaruratlardagina va ularga yuklatilgan vazifalarni bajarishga talab qilinadigan darajadagina kuch ishlatishni (3-m.), o’z faoliyatini amalgam oshirih davomida olingan maxfiy tusdagi ma’lumotlarni, agar o’z vazifasini bajarish yoki …

3 / 17

k avreliy (121 – 180), avgustin blajenniy (354 – 430), b. spinoza (1632 – 1677), i. kant (1724 – 1804), a. shopengauer (1788 – 1860), f. nitsshe (1844 – 1900), a. shveytser (1875 – 1965). odob-axloq haqida ko’plab buyuk mutaffakkurlarimiz shug’ullanishgan, qimmatli fikrlarini o’z asarlarida aytib qoldirganlar. abu nasr farobiy, yusuf xos hojib, kaykovus ibn iskandar, amir temur, aliher navoiylarning axloq to’g’risida aytib ketgan qimmatli fikrlari jahonshumul ahamiyatga ega boldi. qadimgi davrlardan, eng muhimi 2500 yil oldin qadimgi gretsiya fanlarning rivojlangan vaqtlarda boshlab odamlarni yomon harakatlardan saqlagan axloqiy sezgi tushunchalarning mohiyati va paydo bo’lishi masalalari paydo bo’la boshladi. insonda nima axloqiy deb atalishi to’g’risida ilmiy tushuntirishga urinishlar bo’lib o’tgan. aynan o’sha sinfiy tsivilizatsiyaga o’tish zamonida filosofik bilimning mustaqil bir qismi sifatida qayd etih vujudga kelgan. etikaning rivojlanish tarixini quyidagi bosqichlarga ajratish mumkin: − etikadan oldingi, − antik etika, − o’rtaasrlar etikasi, − yangi davr etikasi, − zamonaviy etika. etikadan oldingi …

4 / 17

n olganda mulkni musstahkamlashga qaratadi. antik etika. eramizda oldingi 5 asrda falsaning inson muammolari tarafiga burilishi etikaning shakllanishida hal qiluvchi rol o’ynadi. antik etikada ikkita asosiy yo’nalishni aytib o’tish mumkin: − birinchisi – sofistlar va axloqni inkor etuvchilar, ular axloqiy talablarning majburiyligini inkor qiladi; − ikkinchisi – qadimgi gretsiyaning buyuk mutafakkurlari sokrat, platon (e.o.gi 5 asr), aristotel (e.o.gi 4 asr), epikur (e.o.z asr) axloq fani tariqasida etikaga asos solganlar. sofistlar maktabining bir vakili bo’lgan - protogor (e.o.5-4 asrlarning oxiri) fikricha axloq muayan bir davrda har bir insoniyat jamiyati uchungina bo’ladi, shu sababli axloqiy talablar barcha xalqlarda har xil bo’ladi, yaxshilik va yomonlik tushunchalari nisbiy hisoblanadi. sofistlarga sokrat (e.o.gi 469-399 yillar.) qarshi chiqdi. uning fikricha yaxshi fazilatli deganda boshqalarni siqishtirmasdan ularga nisbatan adolatli bo’lish, faqat o’zigagina emas balki jamiyatga xizmat qilishga qodir bo’lish, buningsiz jamiyatni tassavvur qilib bo’lmaydi. bu boradagi antik yutuqlarning yakuni aristotelning (e.o.gi 4 asr.) etikasi bo’lib, u birinchi …

5 / 17

ni hokimiyatimi qat’i nazar barcha bo’ysunishi kerak. davlatda tabiyatdagiday kuch qonunni yaratadi. davlatning xohishi oily qonun. tinch yashash faqat qudratli davlat kuchiga bo’ysunish bilan amalgam oshiriladi. 19 asrning 40 yillarida marksistik nazariya vujudga keldi va u kishilik jamiyatining rivojlanishiga moddiy nuqtai nazardan qaradi. marksistik etika qoidalari quyidagilarda belgilanadi: osnovnoe polojenie marksistskoy etiki zaklyuchaetsya v sle- duyushem: inson nima qilishi kerakligini aniqlashda u o’zi nima eydi. insonning mohiyati barcha ijtimoiy munosabatlarning majmuidir'1. axloq inson jamiyat bilan, bnsoniyat bilan uchrashganda yuzaga keladi. zamonaviy etika. 20 asr axloq nazariyasi orasida zo’rlikka asoslanmaganlik etiksi bo’lib butun dunyoda tarafdorlari ko’payib bormoqda. tarixda bo’lgan, hozirda ham davlatlar o’rtasidagi, millatlar o’rtasidagi, kishilar o’rtasidagi nizolarni kuch yordamida hal qilish mavjud. kuch ishlatmaslik etikasi esa nizolarni kuch ishlatishni istisno qiluvchi butunlay o’zgacha yondashishdir. «haqiqiy etika so’zdan foydalanishni bekor qilingan joyda boshlanadi” degan a.shveytserning so’zlarida katta ma’no yotibdi. uning etik kontseptsiyasi aktiv maqsadli faoliyatga chaqiradi, hayotning barcha mavjud formalarini saqlab …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axloqiy madaniyat va etikaning ahamiyati"

axloqiy madaniyat va etikaning ahamiyati reja: 1. axloq va yurish-turish qoidalari 2. etikaning rivojlanish tarixi. 3. asosiy etika qoidalarining xususiyatlari. 1.axloq va yurish-turish qoidalari yuqorida keltirganimizdek «etika» termini qadimgi grek «etos» so’zidan kelib chiqqan bo’lib urflar, odatlar, xulq-atvorlarni bildiradi va etika fan sifatida 20 asrdan ortiqroq mavjud. etika bu odob-axloq haqidagi fan. odob-axloq ijtimoiy ong shakli bo’lib unda jamiyatda yashayotgan kishilarning g’oyalari, tasavvurlari, tamoillari hamda yurish-turish qoidalari o’z aksini topadi. axloq va yurish-turish qoidalarini sinonim tariqasida qo’llash mumkin. ma’lumki jamiyatda kishilarning yurish-turish qoidalarini tartibga soluvch turli ijtimoiy normalar mavjud bo’ladi. bu ijtimoiy normalar ijtimoiy jamoa y...

This file contains 17 pages in DOCX format (43.4 KB). To download "axloqiy madaniyat va etikaning ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: axloqiy madaniyat va etikaning … DOCX 17 pages Free download Telegram