atmosferaning tarkibi va bosimiqirg'oqchilik , namlik va uning biyokimyoviy jarayonlarga tasiri

DOC 17 pages 83.5 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 83.5 KB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

atmosferaning tarkibi va bosimiqirg'oqchilik , namlik va uning biyokimyoviy jarayonlarga tasiri reja: 1. atmosfera va uning qavatlari to`g`risida tushuncha. 2. atmosfera havosining tarkibi va uning inson hayotidagi ahamiyati. 3. atmosferaning gaz balansi va uni saqlash zaruriyati. 4. atmosfera ifloslanishining oqibatlari va uning oldini olish choralari. darsning maqsadi: atmosfera havosi, uning tirik organizmlar uchun benihoya zarurligi, havoning gazlar tarkibi, u qaysi manbalardan ifloslanish mumkinligi, atmosfera ifloslanishning oldini olish tadbirlari to`g`risida tushuncha berish. atmosfera va uning qavatlari to`g`risida tushuncha atmosfera – yer yuzini o`rab olgan havo qatlamidan iborat bo`lib, uning og`irligi yer shari og`irligining milliondan bir bo`lagiga teng. boshqacha qilib aytganda, atmosfera havosining umumiy massasi 5000 trillion tonnadan ko`proq bo`lib, u yer yuzasining 1 kvg`sm. ga 1,32 kg. dan to`g`ri keladi. ana shu miqdoridagi havoning yarmi 6 km. balandlikkacha bo`lgan qavatda, 99% 30 km. balandlikkacha bo`lgan qavatda, qolgan 1% esa uning 30-3000 km. oralig`idagi qavatida joylashgan. atmosferaning yuqori chegarasi qilib shartli ravishda …

2 / 17

raning yuqorisida joylashgan bo`lib, atmosferaning 18-80 km. oralig`idagi bo`shliqni egallaydi. stratosferaning yerdagi tiriklik, shu jumladan inson uchun, ahamiyatli tomoni shundaki, atmosferadagi ozon gazining asosiy qismi ana shu qatlamda joylashgan. ozon (o3) kislorodning allotropik shakl o`zgarishi bo`lib, u ultrabinafsha nurlari va yashin paytidagi elektr zaryadi ta'sirida kislorod molekulalarining parchalanishdan hosil bo`ladi. ozon gazi atmosferaning 70 km balandligigacha bo`lgan qavatida uchraydi, biroq uning eng zich joylashgan o`rni 25-30km. balandlik oralig`ida bo`lib, bu yerda u «ozon pardasi» (ozon ekrani) ni hosil qiladi. atmosfera tarkibida ozonning miqdori nisbatan juda oz. uning og`irligi atmosfera havosi umumiy og`irligining 10 milliondan bir qismiga teng. lekin shunga qaramay ozonning biosferadagi ahamiyati beqiyos kattadir. agar yer yuziga kelayotgan quyosh nurining 20% atmosferada tutib qolinadigan bo`lsa, buning 13% faqatgina ozon qavatida tutib qolinadi. ozon qavati o`zida ayniqsa quyosh nuri tarkibidagi ultrabinafsha nurlarini ko`proq tutib qoladi va yerga uni me'yoriy miqdorda o`tkazadi. ultrabinafsha nurining me'yorda bo`lishi tiriklik uchun muhimdir: uning yerga …

3 / 17

si bo`lib, uning eng yuqori chegarasida harorat –75 - 90 o s gacha pasayadi. atmosferaning bir – biriga bevosita chegaradosh bu ikkala havo qatlami –haroratidagi bunday qarama–qarshilik havo zarrachalarini keskin harakatga keltirib, tezligi sekundiga 11,2 km. gacha yetadigan kuchli havo oqimi paydo bo`lishiga va shu asnoda shamol va tufonlar kelib chiqishiga sabab bo`ladi. atmosfera havosining tarkibi va uning inson hayotidagi ahamiyati atmosferaning pastki – tirik mavjudotni bevosita o`rab turgan troposfera qatlamidagi havo tarkibi 78, 08% azot, 20,95% kislorod, 0,93 argon, 0,03% karbonat angidriddian tashkil topgan. qolgan 0,001% ni inert gazlar – geliy, neon, kripton, ksenon, ozon, rodon va vodorod tashkil qiladi. mana shunday tarkibdagi havo tabiiy havo hisoblanib, inson organizmi unga evolyutsion taraqqiyot davomida moslashib olgan. atmosferaning tirik tabiat, shu jumladan inson hayoti uchun ahamiyoti beqiyos katta. odam agar ovqatsiz haftalab, suvsiz bir necha kunlab yashayolsa, u havosiz bir necha daqiqagina, atmosferaning himoyasisiz esa – faqat bir necha soniyagina yashay …

4 / 17

bardosh beraolmagan bo`lar edi. keyingi tadqiqotlar ko`rsatishcha venera sayyorasida haroratning sutkalik o`zgarishi 500 0s ni tashkil qiladi va demak, bu yerda hayot mavjudligi to`g`risida gap yurgizish qiyin. atmosfera tarkibidagi chang va suv bug`i turli manbalardan chiqariladi. mutaxassislarning fikricha havoga fazoviy jismlardan kelib qo`shiladigan tabiiy chang zarrachalarining yillik miqdori 1 mlrd. tonnadan ortiq. bu tabiiy changdan tashqari atmosferaga ko`p miqdordagi chang va suv bug`i yer yuzidan ko`tariladi. atmosferaga yer yuzidan ko`tariladigan suv bug`ining yillik miqdori 518600 km. kub bo`lib, uning 86% (447900 km. kub) dengiz va okeanlar sathidan, qolgan 14% (70700 km. kub) quruqlik yuzasidan bug`lanadi. atmosferaga ko`tariladigan suv bug`ining miqdori shunchalik ko`pki, oddiy qilib aytganda, bu suv bilan yer sharini 10 m. qalinlikda qoplash mumkin bo`ladi. suv bug`iga qo`shilib havoga unda erigan tuzlar ham ko`tariladi. havoga ko`tariladigan chang tarkibida ham tuzlar, bakteriyalar, achitqich zamburug`lari, o`simlik va hayvon qoldiqlarining chirishidan hosil bo`lgan boshqa organik moddalar mavjud. 3. atmosferaning gaz balansi va …

5 / 17

ga oshishida faol qatnashadi. moddalarning biologik aylanib yurishi jarayonida bu gazning tabiiy muvozanati tiklanib turadi. lekin keyingi yillarda kimyoviy o`g`itlar ishlab chiqarish maqsadida atmosferadagi erkin azotdan tobora ko`p foydalanilmoqda. 1960–61 yillarda bu maqsad uchun atmosferadan 13,6 mln.tonna azot ajratib olingan bo`lsa, 1970–71 yillarda bu miqdor 39 mln. tonnaga yetdi. havodagi azot gazi o`zlashtirilishining bunday sur'atlar bilan davom etishi natijasida kelajakda uning sanoatdagi sarfi miqdori bakteriyalar faoliyati tufayli ajralib chiqadigan miqdordan oshib ketishiga olib kelishi mumkin. bu esa o`z navbatida biologik jarayonlar uchun zarur bo`lgan oksidlanishni sekinlashtirishi mumkin. kislorod yerda eng ko`p tarqalgan element hisoblanadi. uning atmosferadagi miqdori 120 trillion tonnaga teng. odam organizmining 65% ni kislorod tashkil qiladi. kislorodning paydo bo`lishi yerda yashil o`simliklarning paydo bo`lishi bilan bog`liq. kattayu – kichiq yashil o`simliklar, shu jumladan mikroskopik yashil suv o`tlari ham fotosintez jarayonida kislorod ajratib chiqaradi. havoda kislorodning bo`lishi nafas olish, chirish va yonish jarayonlarining zaruriy shartidir. moddalarning kislorod bilan birlashuvi …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atmosferaning tarkibi va bosimiqirg'oqchilik , namlik va uning biyokimyoviy jarayonlarga tasiri"

atmosferaning tarkibi va bosimiqirg'oqchilik , namlik va uning biyokimyoviy jarayonlarga tasiri reja: 1. atmosfera va uning qavatlari to`g`risida tushuncha. 2. atmosfera havosining tarkibi va uning inson hayotidagi ahamiyati. 3. atmosferaning gaz balansi va uni saqlash zaruriyati. 4. atmosfera ifloslanishining oqibatlari va uning oldini olish choralari. darsning maqsadi: atmosfera havosi, uning tirik organizmlar uchun benihoya zarurligi, havoning gazlar tarkibi, u qaysi manbalardan ifloslanish mumkinligi, atmosfera ifloslanishning oldini olish tadbirlari to`g`risida tushuncha berish. atmosfera va uning qavatlari to`g`risida tushuncha atmosfera – yer yuzini o`rab olgan havo qatlamidan iborat bo`lib, uning og`irligi yer shari og`irligining milliondan bir bo`lagiga teng. boshqacha qilib aytga...

This file contains 17 pages in DOC format (83.5 KB). To download "atmosferaning tarkibi va bosimiqirg'oqchilik , namlik va uning biyokimyoviy jarayonlarga tasiri", click the Telegram button on the left.

Tags: atmosferaning tarkibi va bosimi… DOC 17 pages Free download Telegram