arastuning ritorika haqidagi ta'limoti

DOCX 31 pages 54.6 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.6 KB

File type DOCX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

1. aristotel ta’limotining jahon falsafasi taraqqiyotida tutgan o‘rni arastuning ritorika haqidagi ta'limoti 2. aristotelning borliq haqidagi ta’limotini ng sharqqa tarqalishi 3. abu nasr forobiy va ibn sinoning borliq haqidagi qarashlariga arastuning ta’siri reja: aristotel ta’limotining jahon falsafasi taraqqiyotida tutgan o‘rni aristotelning hayoti, ijodi va falsafa tarixida tutgan o‘rni pelopones jangi qadimgi yunonistondagi shahar — davlatlarning chuqur inqirozga yuz tutishiga olib keldi. yunon shaharlari o‘rtasida to‘xtovsiz, uzoq davom etgan o‘zaro urushlar turli tabaqalardan iborat jamiyatda boylar bilan kambag‘allar, oligarxlar bilan oddiy fuqarolar o‘rtasidagi ziddiyatlarning yanada keskinlashuviga olib keldi. o‘zining harbiy yurishlari bilan jahonga dong‘i kstgan aleksandr makedonskiy o‘z davrida qudratli hisoblangan fors davlati ustidan g‘alaba qozongach, janubi-g‘arbiy osiyoning ko‘pgina qismini zabt etib, yevropa va osiyo xalqlarini birlashtirgan buyuk davlatni barpo etadi. ana shunday bir davrda ilm-fanning rivojlanishiga o‘zining bebaho hissasini qo‘shgan buyuk mutafakkirlardan biri aristotel (milodimizdan avval 384—322) edi. aristotel antik davrdagi yunon falsafasi va ilm-fani taraqqiyotida yangi davrni yaratdi. aristotel …

2 / 31

lashib turar, ayrim hollarda unga e’tiroz ham bildirar edi. haqiqatparvar mutafakkir o‘z ustozining falsafa borasida yo‘l qo‘ygan xatolariga befarq qaray olmagan. aristotel makedoniya podshosi filippning iltimosiga binoan, uning o‘g‘li aleksandrga 3 yil davomida ta’lim-tarbiya berib boradi. hoknmiyatni boshqarish 16 yoshli aleksandrga qolgach, davlat ishlari uning ta’lim olishiga imkon bermaydi. otasidan qolgan qudratli davlatni kengaytirish maqsadida aleksandr makedonskiy sharq va g‘arbga yurishlar uyushtirib, jahonning ko‘pgina qismini zabt etishga muyassar bo‘ladi. ana shunday g‘olibona yurishlarida o‘zining eng yaqin maslahatchisi sifatida aristotelni ham birga olib yuradi. o‘n ikki yil safardan keyin aristotel 334 yili ellik yoshida afinaga qaytib keladi. tarixiy adabiyotlar va ilmiy manbalarda yozilishicha, aristotel aleksandr makedonskiy bilan yurishlar chog‘ida juda katta ilmiy ishlar uchun ma’lumotlar to‘plash bilan shug‘ullangan. ana shu materiallari asosida o‘zining asosiy asarlarini umrining so‘nggi yillarida yozgan. aristotel afinaga ulug‘vor makedoniya saroy ahillari bilan do‘stona munosabatda bo‘lgan, hurmatli va obro‘li kishi sifatida qaytib kelgandi. tarixiy manbalarda ko‘rsatilishicha, makedoniya podshosi …

3 / 31

keyin aristotelning afinada qolishi juda xavfli bo‘lib qoladi. chunki o‘sha davrda yunonistonda, xususan, afinada aleksandr makedonskiy hukmronligiga qarshi qattiq kurash boshlangan edi. shuning uchun aristotel milodimizdan avvalgi 323 yili ta’qiblardan qochib, afinani tark etadi va evbey orolidagi xalkidaga ko‘chib keladi. oradan bir yil o‘tgach, 322 yili o‘sha yerda vafot etadi7. aristotel vafotidan ilgari afinadagi o‘z kutubxonasini shogirdi teofrastga qoldirganligi hamda o‘ziga yaqin bo‘lgan kishilarga, hatto o‘z qullariga ham mehribonlik qilganligi uning vasiyatida o‘z ifodasini topgan. aristotel faqat ulkan faylasufgina emas, balki ko‘pgina fan sohalarida qalam tebratgan zabardast mutafakkir edi. u mantiq, psixologiya, falsafa, etika, ritorika, tabiiy fanlar bo‘yicha o‘lmas asarlar yozib qoldirgan. aristotel ilmiy tadqiqotlar olib borgan, tekshirilgai barcha fan sohalari borliqni o‘rganishga qaratilgan. u mantiqqa oid barcha asarlarinn «organon» nomli yirik to‘plamiga kiritgan. aristotelning fikricha, mantiq o‘ziga xos bilim quroli bo‘lib, falsafaning muqaddimasi hisoblanadi. aristotel «fizika», «metafizika», «jon to‘g‘risida», «kategoriya», «analitika», «topika», «organon» singari asarlarida uning samarali ijodi o‘zining …

4 / 31

aniq «materiyalar»ni o‘rganadi. aristotelning borliqni turli fanlar yordamida o‘rganishini olimlar yuqori baholganlar. shunday qilib, aristotel falsafasining xususiyati materializm bilan idealizm o‘rtasida ikkilanishdan iboratdir. u o‘zining ilk falsafiy qarashlarida ustozi platonga ergashgan bo‘lsa, keyinchalik uning falsafasini tanqid qilib, o‘zining mustaqil ta’limotini yaratdi. aristotelning fikricha, platonning «g‘oyalar nazariyasi» jiddiy asosga ega emas. unga ko‘ra, g‘oyalar birlamchi bo‘lib, moddiy dunyo, jism va hodisalar ularning nushasidir. aristotel platonning bu ta’limotini rad etib, g‘oyalarning o‘zi jismning oddiy nushasi va o‘z mazmuni jihatidan uning bu jismlardan farqi yo‘q, deb ta’kidlaydi. «umumiy g‘oya» o‘z nushasi sifatida jism va hodisalarni yaratgan g‘oya-jismning mohiyatidan iborat. platonning bu g‘oyasini aristotel rad ztdi. agar «g‘oya» jism va hodisalarning mohiyati bo‘lsa, u vaqtda bu mohiyat shu jism va hodisalarda gavdalanishi va ifoda etilishi lozim edi. vaholanki, platon jism va hodisalar o‘z mohiyatidan (g‘oyadan) butunlay ajralgan deb ta’kidlaydi aristotel. shuning uchun platon narsa va hodisalarni o‘rganish ularning mohiyatini bilishga yordam bermaydi, moddiy narsa …

5 / 31

i xarakterga ega bo‘lishi kerak? aristotel bu yerda platon ta’limotida ta’kidlangan predmet va hodisalar bilan «g‘oyalar dunyosi» o‘rtasida sababiy bog‘lanish yo‘q ekanini ochib tashlaydi. aristotel platon singari tushunchalar orqali borliqning muhim, tub va o‘zgarmas xossasini bilish mumkin, deydi. lekin aristotel platonning tushunchalar orqasida konkret moddiy narsalar yotishini inkor etishini tanqid qilib, tushunchalar orqasida konkret narsalar yotadi, deb ta’kidlaydi. masalan, platon «o‘rmon» tushunchasi ortida konkret daraxtlar yotishini ko‘ra olmaydi. platon tushunchalarni hissiy borliqqa qarama-qarshi qilib qo‘yadi. aristotelning fikricha, «g‘oyalar dunyosi» ta’limotining yuzaga kelishida geraklitning hissiy narsalarning to‘xtovsiz o‘zgarishi ta’limoti asos bo‘ldi. shuning uchun aristotel platon, geraklit ta’limotlariga qarama-qarshi bilimning manbai hisoblanmish o‘zgarmas abadiy narsalarni tadqiq etishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan. aristotel «metafizika» asarida platonning g‘oyalar haqidagi ta’limotini tanqid qilib, uning g‘oyalari olamdagi hissiy narsalardan ajralgan, o‘ziga mustaqil g‘oyalar ekanini isbotladi va shu asarining boshqa qismlarida platonning mustaqil g‘oyasiga qarshi o‘zining hissiy narsalar tushunchasiga munosabati to‘g‘risidagi ta’limotini qarama-qarshi qo‘ydi. aristotel va …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arastuning ritorika haqidagi ta'limoti"

1. aristotel ta’limotining jahon falsafasi taraqqiyotida tutgan o‘rni arastuning ritorika haqidagi ta'limoti 2. aristotelning borliq haqidagi ta’limotini ng sharqqa tarqalishi 3. abu nasr forobiy va ibn sinoning borliq haqidagi qarashlariga arastuning ta’siri reja: aristotel ta’limotining jahon falsafasi taraqqiyotida tutgan o‘rni aristotelning hayoti, ijodi va falsafa tarixida tutgan o‘rni pelopones jangi qadimgi yunonistondagi shahar — davlatlarning chuqur inqirozga yuz tutishiga olib keldi. yunon shaharlari o‘rtasida to‘xtovsiz, uzoq davom etgan o‘zaro urushlar turli tabaqalardan iborat jamiyatda boylar bilan kambag‘allar, oligarxlar bilan oddiy fuqarolar o‘rtasidagi ziddiyatlarning yanada keskinlashuviga olib keldi. o‘zining harbiy yurishlari bilan jahonga dong‘i kstgan aleksandr maked...

This file contains 31 pages in DOCX format (54.6 KB). To download "arastuning ritorika haqidagi ta'limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: arastuning ritorika haqidagi ta… DOCX 31 pages Free download Telegram