idrok konstantligi tushunchasi va uning psixologik asoslari

DOCX 27 pages 42.2 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 42.2 KB

File type DOCX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

mundarija kirish................................................... 3 1-bob. idrok konstantligi tushunchasi va uning psixologik asoslari........................................................7 1.1. idrok va sezgi o‘rtasidagi tafovut...................................7 1.2. yorugʻlik konstantligiga ta’sir etuvchi omillar..............18 2-bob. shakl va oʻlchamni idrok etishda konstantlik........22 2.1. o‘lcham konstantligi tushunchasi.................................22 2.2. o‘lchamni baholashda idrokiy xatoliklar......................25 xulosa................................................................................28 foydalaniladigan adabiyotlar ................................30 kirish mavzuning dolzarbligi insoniyat tarixida atrof-muhitni idrok qilish — hayotiy zarurat bo‘lib kelgan. inson mavjudotlar ichida eng murakkab idrok tizimiga ega bo‘lib, bu tizim sezgi organlari, miya va ongli tahlil orqali shakllanadi. ayniqsa, vizual idrok — ya’ni ko‘z orqali olingan ma’lumotlar eng muhim hisoblanadi. chunki kundalik hayotda inson ma’lumotlarning 80–90 foizini aynan ko‘rish orqali qabul qiladi. ko‘rish faqat yorug‘likni qabul qilish emas, balki ob’ektni barqaror, aniq va to‘g‘ri shaklda qabul qilishni o‘z ichiga oladi. bu esa idrok konstantligi fenomeni bilan bog‘liq. idrok konstantligi — inson atrofidagi ob’ektlar yorug‘lik, masofa, burchak va boshqa o‘zgaruvchilarga qaramasdan bir xil tarzda idrok qilinishi holatidir. masalan, siz do‘stingizni uzoqdan ko‘rib turganingizda u …

2 / 27

u mavzuning dolzarbligi yanada ortgan. chunki sun’iy intellekt, robototexnika, virtual haqiqat (vr), neyropsixologiya va ta’lim psixologiyasi sohalari uchun barqaror idrok mexanizmlarini tushunish muhim masalaga aylangan. bundan tashqari, bolalarning idrok rivoji, maxsus ehtiyojli insonlardagi idrok buzilishlari (masalan: agnosiyalar, autizm) ham aynan konstantlik asosida tahlil qilinadi. shuningdek, gestalt psixologiyasi, kognitiv yondashuvlar, brunsvik modeli, gibsonning ekologik idrok nazariyasi kabi yo‘nalishlar konstantlikni tushunishga harakat qilgan. bugungi kunda esa fmri, neyroximik tahlillar, kompyuter modellashtirish va sun’iy neyron tarmoqlar yordamida bu masalalar yanada chuqurlashtirilmoqda. tadqiqotning maqsadi ushbu kurs ishining asosiy maqsadi — insonning yorug‘likni, shaklni va o‘lchamni idrok qilishdagi barqarorligi (konstantligi) jarayonlarini ilmiy-nazariy va amaliy asosda tahlil qilish, ular bilan bog‘liq psixologik va neyrofiziologik mexanizmlarni aniqlashdir. tadqiqotning vazifalari kurs ishining dolzarb vazifalari quyidagilardan iborat: idrok konstantligi tushunchasini ilmiy manbalarga asoslanib tahlil qilish yorugʻlik, shakl va o‘lcham konstantligi har birining psixologik mexanizmlarini ochib berish. gestalt psixologiyasi, gibson nazariyasi va boshqa yondashuvlar asosida konstantlikka yondashuvlarni qiyosiy o‘rganish.konstantlik bilan …

3 / 27

tahlil – turli maktab va yondashuvlar o‘rtasida solishtirish o‘tkazilgan. model yaratish – vizual idrokni oddiy grafik modellar bilan ifodalash. 1-bob. idrok konstantligi tushunchasi va uning psixologik asoslari 1.1. idrok va sezgi o‘rtasidagi tafovut inson sezgi organlari orqali olamni idrok qiladi. ammo sezgi va idrok bir xil emas. sezgi — bu tashqi muhitdan keladigan ma’lumotlarning nerv impulslariga aylanishi jarayoni bo‘lsa, idrok — bu sezgi orqali olingan ma’lumotlarni ongli tahlil qilib, ularni obyektli, yaxlit shaklda tushunishdir. masalan, ko‘zga rangli nuqtalar (yorug‘lik to‘lqinlari) tushadi — bu sezgi. ammo biz bu nuqtalarni daraxt, mashina yoki odam deb tanishimiz — bu idrok. sezgi fragmentar bo‘lsa, idrok — tuzilmaviy, barqaror va integratsiyalashgan bo‘ladi. shuning uchun idrokda konstantlik (barqarorlik) katta ahamiyatga ega bo‘ladi. inson aynan bu barqarorlik tufayli o‘zgaruvchan muhitda o‘zgarmaydigan obrazlarni tanib olish imkoniga ega. idrok konstantligi (perseptiv konstantlik) – bu ob’ektlarning fizik xususiyatlari, ko‘rish burchagi, yoritilishi, masofasi o‘zgarsa ham, ularni bir xil holatda idrok qilish …

4 / 27

tan 1 m masofadan ko‘rilganda, qalamning ko‘z to‘r pardasiga tushadigan surati 5 marta qisqaradi. shu qalamning sezilarli darajada kaltaroq ko‘rinishi uchun uni hiyla uzoq masofadan turib ko‘rish kerak bo‘ladi. to‘g‘ri burchakli stol bizdan 1 m yoki 10 m uzoqroqda tursa ham biz unga to‘g‘ridan yoki yondan qarasak ham, uning kattaligi va shaklining aksi ko‘z to‘r pardasida har safar o‘zgarib turishiga qaramay, baribir hamisha o‘z shakli va katta-kichikligini o‘zgartirmagandek, boyagicha idrok qilinaveradi. kosaga to‘g‘ridan qarasak, shakli dumaloq ekanini ko‘ramiz, ammo ana shu kosaga yondan qarasak, qarash burchagi o‘zgarganligidan uning ko‘z to‘r pardasiga tushgan surati tuxumsimon cho‘zinchoqroq shaklda bo‘ladi. biz esa doimo uni dumaloq shaklida idrok qilamiz. bu safar ham narsaning idrok qilinayotgan shakli, uning haqiqiy, obyektiv shakliga muvofiq bo‘lib, doimo to‘g‘ri idrok qilinadi. ayni shu kabi konstantlik ranglarni sezishda ham ro‘y beradi. yorug‘lik darajasi turli xil bo‘lganda ham narsalarning rangi, narsalar qaytargan yorug‘lik nurlarining fizik tarkibi o‘zgarishiga qaramay, biz doimo bir …

5 / 27

idagi asosiy konstantlik turlari ajratiladi: shakl konstantligi o‘lcham konstantligi yorug‘lik/yoyqinlik konstantligi rang konstantligi joylashuv konstantligi har bir konstantlik turi miya tomonidan turlicha qayta ishlanadi va maxsus neyropsixologik mexanizmlarga ega. shakl konstantligi — ob’ektga har xil burchakdan qaralsa ham, u asl shaklida idrok qilinadi. masalan, bir stulni yuqoridan qaraganda aylana shaklida ko‘rishimiz mumkin, ammo biz uni baribir to‘rtburchakli o‘tiradigan yuzaga ega deb bilamiz. bu shakl konstantligi tufayli sodir bo‘ladi. gestalt psixologiyasi bu hodisani butunlik tamoyili bilan izohlaydi: biz ob’ektni qismlariga qarab emas, balki umumiy shakliga qarab qabul qilamiz o‘lcham konstantligi – ob’ekt masofasi o‘zgarganda, uning fizik o‘lchami o‘zgarmagan deb idrok qilinishi. odam uzoqlashsa — rasmda kichrayadi, lekin idrokda uning balandligi o‘zgarib qolmaydi. bu retinal rasm o‘zgarishiga qaramay, tajriba va kontekst orqali o‘lchamni to‘g‘ri baholash mexanizmidir. pyajening tadqiqotlari shuni ko‘rsatdiki, o‘lcham konstantligi 7-8 yoshda to‘liq shakllanadi. ilgari esa bolalar “yaqin — katta”, “uzoqqa — kichik” deb qabul qilishadi yorug‘lik konstantligi — yoritish …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "idrok konstantligi tushunchasi va uning psixologik asoslari"

mundarija kirish................................................... 3 1-bob. idrok konstantligi tushunchasi va uning psixologik asoslari........................................................7 1.1. idrok va sezgi o‘rtasidagi tafovut...................................7 1.2. yorugʻlik konstantligiga ta’sir etuvchi omillar..............18 2-bob. shakl va oʻlchamni idrok etishda konstantlik........22 2.1. o‘lcham konstantligi tushunchasi.................................22 2.2. o‘lchamni baholashda idrokiy xatoliklar......................25 xulosa................................................................................28 foydalaniladigan adabiyotlar ................................30 kirish mavzuning dolzarbligi insoniyat tarixida atrof-muhitni idrok qilish — hayotiy zarurat bo‘lib kelg...

This file contains 27 pages in DOCX format (42.2 KB). To download "idrok konstantligi tushunchasi va uning psixologik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: idrok konstantligi tushunchasi … DOCX 27 pages Free download Telegram