orol dengizi va orol bo'yi ekologiyasi

DOC 15 pages 84.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 84.5 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

orol dengizi va orol buyi ekologiyasi mavzu: orol yuza va yer osti gidrosferasini aloqadorligi va yaxlitligi. reja: 1) orol dengizi buyi ekologiyasi 2) orol dengizini saklab kolish muammosi 3) kumli chullar ekologiyasi orol dengizi va orol bo`yi ekologiyasi. orol dengizi ilgari vaqtlarda dunyoda eng katta ichki dengizlardan biri hisoblanib undan ovchilik transport amudaryo, sirdaryo yer osti suvlari hamda atmosfera yog`inlari tushushi va yuzadan suvning bug`lanishini tashkil etadi. qadimgi tarixiy davrlarda dengiz sathining 1,5-2 m o`zgarishi, tabiiy iqlimi xususiyatlari biloan bog`liq bo`lib, suvning hajmi 100-150 km3 suv sathi maydoni 4000 km2 ni tashkil etadi. sug`oriladigan dehqonchilikning rivojlanishi natijasida sug`orishga foydalaniladigan qaytmas suvlar va qurg`oqchilik yillari amudaryo va sirdaryoning belgisiga quyidagilar suv miqdori kamaydi. shunday qilib, hozirgi vaqtda dengizning sathi 1961 yilga nisbatan 16,8 marta pasaydi. bunda dengizning hajmi 3 marta yuzasi esa 2 marta sho`rlanish darajasi 9-10 g/l dan 34-37 g/l ga ortdi. hozirgi kunda dengiz sathining pasayishi yiliga 80-100 sm …

2 / 15

tubini ochilishi va daryo deltalarining qurishi hisobiga cho`l maydonlari kengaymoqda. ochilib qolgan 4mln gektar maydon yuzasi mayday tuz zarrachalari bilan qoplanib, yangi shakildahi qum qoplamlari hosil qiladi. shunday qilib, markaziy osiyo xududi qum tuz aerozollarini shamol yordamida ko`chirib yuruvchi kuchli yangi manba vujudga keldi. dastlabki ma’lumotlarga ko`ra, yiliga atmosferaga 15-75 mln. tonnagacha chang-to`zon ko`tarilishi mumkin. dengiz tubidan ko`tarilgan chang tuz to`zoni atmosferani ifloslanishini 5 foizdan ham orttirib bormoqda. chang tuz to`zonlarini atmosferaga ko`tarilishini birinchi marta 1975 yili kosmosdan kuzatilgan. bunday to`zonlar yilning uch oy davomida kuzatiladi. chang-tuz to`zonlarining uzunligi 400 km eni esa 40 km bo`ladi, radiusi 300 km ni tashkil etadi. tuzlarning yer yuziga yog`ilishi paxtaning hosildorligi 5-15 foiz, sholining esa 3-6 foizga pasayib ketdi. orol bo`yida yog`ilayotgan chang-tuz zarrachalarning umumiy miqdori o`rtacha 52 kg ni tashkil etib, tuproq holati yomonlashuvini asosiy sababchialridan biri bo`lib qoldi. qoraqalpog`iston respublikasining sug`oriladigan maydonlari chang-tuz fraksiyalari 250 kg dan, chomboy tumanida 500 tonnagacha …

3 / 15

hi hisobiga qishloq xo`jalik mahsulotlari hosili o`zbekistonda 30 foiz, turkmanistonda 40 foiz, qozog`isotnda 30-33 foiz, tojikistonda 19 foiz, qirg`izistonda 20 foizga pasayib ketdi. markaziy osiyoda keyingi yillarda yalpi paxta hosilining ko`payishi sezilmayapti. o`simliklar qatlamining o`zgarishi bilan umumiy yem-xashak zaxirasi 1200 dan 500000 tonnagacha kamaydi. boshoqli har yil o`tloqzorlardan 3 marta qisqardi. dorivor o`simliklar zaxirasi kamayib siyraklashib bormoqda. yaylovlarning qisqarishi va hosildorlikning pasayishi chorva molla;riga o`z ta’sirini ko`rsatmoqda. sho`rlangan yerlar maydoni kundan-kunga ortib bormoqda. qirg`oqchilik tufayli iqlimning keskin kontinentanligi ortib ketdi. dengiz va quruqlik o`rtasidagi haroratni o`zgarishi shamol tezligining ortishi suvning to`lqinlanish xodisasini kuchayishiga olib keldi. avvali qumlar ortiqcha namlikni yutishi hisobiga, namlikni doimo ushlab turishiga cho`l o`simliklarning rivojlanishiga yordam berar edi. kuchli sho`rlangan yer osti suvlarining yuza joylanishi, cho`llanish jarayonini kuchaytirmoqda. amudaryo va sirdaryo qirg`oqlarining pasayishi natijasida daryoning quyi qismida suv toshqinlarini kamaytirib yubordi. bu o`z navbatida to`qay o`simliklari maydonlarini qisqarishiga ilgari gumusga boy bo`lgan o`tloqlar o`tloq botqoqli tuproqlar unumsiz, …

4 / 15

monning eng yirik global ahamiyatga ega ekologik fojeasi, markaziy osiyo mamalakatlari va uning 60 millionlik xalqini tashvishlantirib kelayotgan orol dengizi muammosining ekologik, ijtimoiy-iqtisodiy va gumanitar salbiy oqibatlari mintaqaning barqaror rivoji, genofondi va kelajak avlodiga tog’ridan-tog’ri tahdid manbai bo’lib kelmoqda. orolbo’yi muammosi bevosita turkmaniston, qozog’iston va o’zbekiston, hamda bilvosita tojikiston va qirg’iziston hududlarini qamrab oladi. orolbo’yi hududi o’zining xilma-xil hayvonot va o’simlik dunyosiga ega bo’lib, ushbu havzada 38 turdagi baliq va kamyob hayvonlar mavjud bo’lgan. jayronlar 1 million boshgacha, flora 638 turdagi kamyob osimliklarni tashkil etgan. orol dengizi 1960 yilgacha eng yirik yopiq suv havzalaridan biri bo’lgan, hududi 68,9 ming kv. km, suv miqdori 1083 kub km, uzunligi 426 km, kengligi 284 km va eng chuqur joyi 68 metrni tashkil qilgan. orol dengizi mintaqa iqtisodining rivoji, sanoati, aholining ish bilan bandligi va barqror ijtimoiy infratuzilmani shakllanishida muhim ahamiyatga ega bo’lgan. avval ushbu dengiz baliq yetishtirish bo’yicha dunyodagi ilg’or maskanlaridan biri hisoblangan …

5 / 15

qin holatda bo’lgan. orol dengizi muammosi xx asrning 60-yillarida mintaqadagi ikki yirik transchegaraviy daryolar amudaryo va sirdaryo suv resurslaridan o’ylamasdan foydalanish natijasida paydo bo’ldi va ulkan tahdid manbaiga aylandi. ushbu ikki daryodan orol dengiziga har yili 56 kub. km suv quyilgan. aholining sezilarli tarzda ko’payishi, urbanizatsiya, yerlarning shiddat bilan o’zlashtirilishi, ekologik oqibatlarni o’ylamasdan orol dengizi havzasida yirik gidrotexnik va irrigatsiya inshootlarining qurilishi sayyoradagi eng chiroyli havzaning qurishiga olib keldi. bir avlod ko’z o’ngida butun bir dengiz qurib bo’ldi. orolbo’yini jonsiz sahroga aylantirgan degradatsiya jarayoni davom etmoqda. 1990 yillardan boshlab orol fojeasining halokatini boshidan kechirayotgan barcha mamlakatlar birlashgan millatlar tashkiloti, shuningdek boshqa xalqaro va mintaqaviy tashkilot minbarlaridan jahon hamjamiyatining diqqat e’tiborini ushbu muammoga, uni mintaqaviy va global xavfsizlik bilan chambarchas bog’liq ekanligiga jalb etib kelishmoqda. 1993 yil 28 sentyabrda bmt bosh assambleyasining 48 sessiyasida va 1995 yil 24 oktyabrdagi 50-sessiyasida markaziy osiyo mintaqasi mamlakatlari vakillari jahon hamjamiyatini orol va orolbo’yini qutqarishda …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "orol dengizi va orol bo'yi ekologiyasi"

orol dengizi va orol buyi ekologiyasi mavzu: orol yuza va yer osti gidrosferasini aloqadorligi va yaxlitligi. reja: 1) orol dengizi buyi ekologiyasi 2) orol dengizini saklab kolish muammosi 3) kumli chullar ekologiyasi orol dengizi va orol bo`yi ekologiyasi. orol dengizi ilgari vaqtlarda dunyoda eng katta ichki dengizlardan biri hisoblanib undan ovchilik transport amudaryo, sirdaryo yer osti suvlari hamda atmosfera yog`inlari tushushi va yuzadan suvning bug`lanishini tashkil etadi. qadimgi tarixiy davrlarda dengiz sathining 1,5-2 m o`zgarishi, tabiiy iqlimi xususiyatlari biloan bog`liq bo`lib, suvning hajmi 100-150 km3 suv sathi maydoni 4000 km2 ni tashkil etadi. sug`oriladigan dehqonchilikning rivojlanishi natijasida sug`orishga foydalaniladigan qaytmas suvlar va qurg`oqchilik yillari amu...

This file contains 15 pages in DOC format (84.5 KB). To download "orol dengizi va orol bo'yi ekologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: orol dengizi va orol bo'yi ekol… DOC 15 pages Free download Telegram