labaratoriyamashg’uloti

PPTX 19 pages 1.4 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

prezentatsiya powerpoint 13-labaratoriya mashg’uloti mavzu: aktiv bo‘yovchi moddalar bilan bo‘yash jarayonini amalda qo’llash o'zbekiston respublikasi oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi termiz davlat universiteti to‘qimachilik mahsulotlari kimyoviy tehnologiyasi fanidan o’qituvchi: o.x.kulmuminov to'qimachilik sanoati uchun bo'yoqlar hozirgi vaqtda butun dunyoda to‘qimachilik materiallarini bo‘yash uchun 10 mingdan ortiq turli sinf va rangdagi sintetik bo‘yoqlar ishlab chiqarilmoqda. aktiv bo‘yovchi moddalar selluloza, oqsil va poliamid tolalari bilan kimyoviy reaksiyaga kirishib, ularga bog‘lanadi va tolaning tarkibiy qismiga aylanib qoladi, hosil bo'lgan rang yuvishga, ishqalanishga va kimyoviy tozalash sharoitiga chidamli bo'ladi. turli guruhlarga mansub bo'yovchi moddalar bir-biridan moyilligi, reaksion qobiliyati, ishqorli eritmalar tarkibiga chidamliligi bilan farq qiladi. xossalariga ko‘ra ularni uzlukli usulda qo‘llanadigan, gul bosishda qo‘llanadigan va oson yuviladigan guruhlarga ajraladi «x» ko‘rsatkichli aktiv bo‘yovchi moddalar, ya’ni dixlortriazinli (dxta) bo'yovchi moddalarning selluloza tolasiga moyilligi yuqori, reaksion qobiliyati yuqori, uzlukli usulda ham ishlatish ma’qul, lekin ular ishqoriy eritma tarkibida tez gidrolizlanadi. monoxlortriazinli (mxta) bo'yovchi moddalarning (ko‘rsatkichsizlar), aksincha, …

2 / 19

ngil sanoati ist'emol qiladi. hozirgi vaqtda kolor indeks (angliya) ma'lumotnomasi bo’yicha jahonda 6000 ga yaqin individual va 36000 dan ortiq savdo markali bo’yovchi modda ma'lum. bo’yovchi moddalarning rangi ularning molekulasini o’ziga xos elektron tuzilishiga bog‘liq holda yorug'lik nurini tanlab yutish qobiliyati bilan bogliqdir. bo’yovchi moddalar aromatik yoki aromatik tabiatli geterozanjirli organik moddalar bo’lib, ularning tarkibida rivojlangan qo’sh bog’ sistemasi mavjud , qo’sh bog'lardagi barcha - elektronlar bir-biri bilan qamralib, molekula uchun umumiy elektron bulut hosil qiladi; umumiy elektron bulut hosil bo’lishi uchun molekula yassi tuzilishli bo’lishi shart; agar rivojlangan qo’sh bog'li sistemaga molekulani qutblovchi elektronodonor (-oh, nh) va boshqalar) hamda eletronoakseptor (- no:, - no, va boshqalar) o‘rinbosarlar ulansa, rang chuqurlashishi sodir bo’ladi. bo’yovchi molekulasining bu qismi xromofor (rang tashuvchi) sistema, deb ataladi 3-jadval bo’yovchi moddalarning sinflanishi bo’yovchi modda xossalari bo’yovchi modda sinflari suvda eruvchanlar: anionli kationli bevosita, kislotali, xromli, kislotali metalkompleks, faol, kubozollar, azotollar 69 asosli, kation, diazol vaqtincha …

3 / 19

a eruvchanlikni musbat zaryadlangan to’rtlamchi azot beradi: ry—n*(rs) x ory—n"(r)3 + x” faol bo’yovchi moddalar molekulasi xromofor sistema, suvda eruvchanlik beruvchi guruh va faol gruppirovkadan tashkil topadi. umumiy ko’rinishda faol bo’yovchi moddalarni quyidagicha ifodalasa bo’ ladi: s - ry - t- x, bu yerda: s - suvda eruvchanlik beruvchi guruh (sulfo-, karboksil- va sulfoefir); ry - bo’yovchining xromofor sistemasi asosan monoazo-, qisman disazo-, antraxinon va ftalotsiandan tashkil topadi. t-x_ - faol gruppirovka - faol guruh (x) va uni tashuvchisi (t) dan iborat. faol guruh sifatida -galogenlar, asosan xlor, kamroq brom; to’yinmagan vinil guruh -ch=ch) uchraydi. faol guruh turiga qarab bo’yovchi modda tola bilan o’rin olish yoki birikish reaksiyasiga kirishadi. faol guruhni tashuvchilari turli tuman bo’ladi. ularning ko’proq uchraydiganlari triazin, pirimidin, xinoksalin, sulfamid, akrilamid va boshgalardir. faol bo’yovchi moddalarning kamchiligi: suvda gidrolizlanib, yuvib chigarilishi qiyin bo’lgan rangli nofaol bo’ yovchilarga aylanadi: x-t-r,-so;na+h,o >ho-t-r,-so;na hhx dispers bo’yovchi moddalar suvda qisman eriydi, ularning …

4 / 19

siklik xinonlar). kub bo’yovchi moddalarni bo’yashdan avval kuchli ishqoriy muhitda kuchli gaytaruvchi ta'sirida suvda eruvchan holatga o’ tkaziladi: rc o} = qaytaruvch i > ry c-on), +2n aoll > ry@-c-onay, xromli bo’yovchi moddalar asosan jun tolasini kuchli kislotali sharoitda bo’yashda va kamroq unga gul bosishda ishlatiladi. bu bo’yovchi moddalarning 71 xromofor sistemasi asosan azo-, antraxinon, arilmetan va boshqalar bo’ lib, undagi aromatik halqada bir-biriga yoki azoguruhga nisbatan orto-holatda joylashgan ikki funksional guruhlari bo’ladi. bu guruhlar bo’yash paytida xrom metali bilan bo’yovchi orasida kompleks hosil qilishda ishtirok etadi. hosil bo’lgan kompleks xrom orgali jun keratiniga koordinatsion bog lanish bilan birikadi, natijasida rang turli ta'sirlarga o’ta chidamli, lekin xirarog bo’ ladi. kislotali metallkompleks (kmk)_ bo’yovchi moddalar xromli bo’yovchilardan farqli, tayyor metallkompleks bo’ ladilar. kompleks hosil qiluvchi metall sifatida cu’; ni* ; co” ; cr’ va boshqalar ishlatiladi. bo’yovchi molekulasi va metall atomlarining soni nisbatiga qarab, ular ikki turli bo’ ladilar: kmk _ …

5 / 19

ar va boshqalar bo’ladilar. musbat zaryadning o’rniga qarab, xususiyatlari bilan bir-biridan farqlanuvchi uch guruhga bo’ linadi: 1. musbat zaryadi yon bag ‘ir radikalga joylashgan bo’yovchilar, eritma ph- ining o’zgarishiga chidamli, rang ravshanligi boshga turdagilardan biroz past bo’lishiga qaramay, nurbardoshligi yuqori. 2. musbat zaryadi xromofor sistemada joylashgan kation bo’ yovchilar, eng ravshan va bo’yash qobiliyati yugoridir. lekin nurbardoshligi past, gidrolizga chidamsizroq. 3. kislotali sharoitda musbat zaryad hosil qiluvchilar. neytral va ishqoriy sharoitda musbat zaryadi yo’q bo’lib, xuddi dispers bo’yovchilar kabidir, poliakrilonitril tolada ravon rang hosil qiladi. azoid bo’yovchi moddalar, azogenlar, suvda erimaydigan azobo’ yovchilar va "sovug" bo’ yovchi moddalar nomi bilan ham ma'lum. bu bo’ yovchilar pigment holida bo’yash yoki gul bosishda tola g’ovaklarida suvda eruvchan ikkita yarim mahsulotlar: azo- va diazotashkil etuvchilardan past temperaturada sintez bo’ ladi. r, - oh - azotashkil etuvchilar, azotollar, deb ataladi va kuchli ishgoriy sharoitda suvda eriydi, shu sababli, asosan sellyulozali materiallarni bo’ yash va …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "labaratoriyamashg’uloti"

prezentatsiya powerpoint 13-labaratoriya mashg’uloti mavzu: aktiv bo‘yovchi moddalar bilan bo‘yash jarayonini amalda qo’llash o'zbekiston respublikasi oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi termiz davlat universiteti to‘qimachilik mahsulotlari kimyoviy tehnologiyasi fanidan o’qituvchi: o.x.kulmuminov to'qimachilik sanoati uchun bo'yoqlar hozirgi vaqtda butun dunyoda to‘qimachilik materiallarini bo‘yash uchun 10 mingdan ortiq turli sinf va rangdagi sintetik bo‘yoqlar ishlab chiqarilmoqda. aktiv bo‘yovchi moddalar selluloza, oqsil va poliamid tolalari bilan kimyoviy reaksiyaga kirishib, ularga bog‘lanadi va tolaning tarkibiy qismiga aylanib qoladi, hosil bo'lgan rang yuvishga, ishqalanishga va kimyoviy tozalash sharoitiga chidamli bo'ladi. turli guruhlarga mansub bo'yovchi moddalar bir...

This file contains 19 pages in PPTX format (1.4 MB). To download "labaratoriyamashg’uloti", click the Telegram button on the left.

Tags: labaratoriyamashg’uloti PPTX 19 pages Free download Telegram