temperament haqida tushuncha

PPTX 25 pages 3.2 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.2 MB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

temperament haqida tushuncha temperament haqida tushuncha reja: 1. temperamentning psixologik va biologik asoslari: tarixiy taraqqiyotidan zamonaviy yondashuvlargacha 2. temperament tiplari va ularning shaxs rivojlanishidagi funksional o‘rni 3. temperamentning amaliy psixologiyadagi diagnostikasi va qo‘llanilishi temperament lotincha "temperamentum" degan so’zdan olingan bo’lib, buning ma'nosi "aralashma" degan tushunchani anglatadi. temperament to’g’risidagi dastlabki ta'limotni yunon olimi gippokrat (eramizdan oldingi 460 - 356 yillarda yashagan) yaratgan bo’lib, uning tipologiyasi to hozirgi davrgacha qo’llanilib kelinmoqda. gippokrat mulohazasicha: 1. o’tning xususiyati - quruqlikdir, uning vazifasi-tana a'zolarida quruqlikni saqlab turish yoki badanni quruq tutishdir. 2. qonning xususiyati-issiqlikdir, uning vazifasi tanani isitib turishdir. 3. qora o’tning xususiyati-namlikdir, uning vazifasi badan namligini saqlab turishdir. 4. balg’amning (shilimshiq moddaning) xususiyati-sovuqlikdir, uning vazifasi badanni sovutib turishdan iboratdir. i.p.pavlov ta'limoti quyidagi 3 ta xususiyatni ajratib ko’rsatadi: 1) qo’zg’alish va tormozlanish jarayonlarining kuchi; 2) qo’zg’alish kuchi bilan tormozlanish kuchi o’rtasidagi muvozanatlilik darajasi; 3) qo’zg’alishning tormozlanish bilan almashinish tezligi yoki nerv jarayonlarining harakatchanligi. u odam …

2 / 25

yatining to‘rt tipini aniqladi va ularni gippokratning temperamentlariga muvofiqlashtirdi. genetik va irsiy omillar temperamentga kuchli ta’sir ko‘rsatadi. t. bouchard va d. lykken tomonidan o‘tkazilgan egizaklar ustida olib borilgan tadqiqotlarda irsiyat temperamentga 40–60% ta’sir ko‘rsatishi aniqlangan. xususan, bir tuxumli egizaklar orasida temperament o‘xshashligi nihoyatda yuqori bo‘lgan. zamonaviy neyropsixologik yondashuvlar temperamentni miya tuzilmalari, xususan, limbik tizim va amigdala faoliyati bilan bog‘laydi. j.grayning "behavioral inhibition system" (bis) va "behavioral activation system" (bas) nazariyasi asosida temperamentning xavfdan qochish va mukofotni qabul qilishga nisbatan sezgirlik darajasi bilan bog‘liqligi ta’kidlangan. r. cloninger esa temperamentni biologik asoslangan to‘rt tizim orqali tushuntiradi: yangi narsaga intilish, zararli narsalardan qochish, mukofotni kutish va qat’iylik. bu tizimlar neyrotransmitterlar bilan bog‘liq: dopamin, serotonin va norepinefrin. hayotiy misol: ikki egizak bola bor, ularning ota-onasi ajrashgan. ikkisi turli muhitda tarbiyalangan bo‘lsa-da, ikkalasining ham reaktivligi, yangi muhitga kirishishi va emotsional reaksiyalari o‘xshash bo‘ladi — bu temperamentning genetik asoslanganligini ko‘rsatadi. klasik temperament tiplari 4 tadir: bu …

3 / 25

lar maktabga tez moslashadi, lekin diqqatni uzoq ushlab turolmasligi mumkin. flegmatiklar esa sekin, ammo barqaror o‘rganishlari bilan ajralib turadi. melanxoliklar sinfdagi mojarolarga emotsional javob berib, o‘zini yakkalashga moyil bo‘ladi. j. piagetning kognitiv rivojlanish nazariyasiga ko‘ra, bola temperamentiga qarab muhitni qabul qilish va unga moslashish jarayoni har xil kechadi. masalan, introvert temperamentga ega bola mustaqil o‘yinlar orqali bilish faoliyatini rivojlantiradi. madaniy tafovutlar ham temperament ifodasiga ta’sir ko‘rsatadi. j. berry madaniyatlararo psixologiya doirasida olib borgan tadqiqotlarda kollektivist madaniyatlarda bolalar ko‘proq flegmatik yoki melancholik bo‘lishi kuzatilgan. hayotiy misol: ikki do‘st universitetga kiradi. biri sangvinik — har bir darsda faol, tanishuvga ochiq; boshqasi melanxolik — sokin, ammo har bir topshiriqni puxta bajaradi. bu temperamentlarning o‘qishdagi yondashuv farqini ko‘rsatadi. temperamentni aniqlashda psixodiagnostik testlardan foydalaniladi. ayzenk shkalasi eng mashhurlaridan bo‘lib, ekstraversiya–introversiya va nevrotiklik ko‘rsatkichlariga asoslangan. strelau testi esa faoliyatning harakteristikasi orqali temperamentni aniqlaydi. thomas & chess temperament modeli bo‘yicha 9 ta asosiy xususiyatlar (faollik, ritm, moslashuvchanlik, …

4 / 25

matik esa muhandislik yoki hisobchi kasbiga ko‘proq mos keladi. hayotiy misol: maktabda faol bo‘lmagan, ko‘proq yolg‘izlikni xush ko‘radigan bola psixologik maslahatda strelau testi orqali flegmatik temperamentga ega deb topiladi. o‘qituvchiga bolaning harakteriga mos uslubda yondashish tavsiya qilinadi — natijada bola o‘qishga qiziqa boshlaydi. temperament xususiyatlari psixologiya fanida temperament xususiyatlari deganda, alohida bir shaxsning psixik faoliyati dinamikasini belgilovchi psixikaning barqaror, o’zgarmas individual-tipologik xususiyatlari majmuasi tushuniladi. mazkur xususiyatlar turli shakl va mazmunga ega bo’lgan motivlarda, psixik holatlarda, maqsadlarda, faoliyatlarda nisbatan o’zgarmas temperament tipini tavsiflovchi tuzilmani tashkil qiladi. sangvinik sangvinik yuksak reaktivlik. bo’lar-bo’lmas narsalarga qattiq xoxolab kulaveradi. muhim bo’lmagan fakt qattiq jahlini chiqaradi. diqqatini jalb qilgan hamma narsalarga tetik va zo’r qo’zg’alish bilan javob beradi. imo-ishoralari va harakatlari yaqqol ko’rinib turadi. uning aft-basharasiga qarab kayfiyatining qandayligini, narsalarga yoki odamga bo’lgan munosabatlarini bilish oson. diqqatini tez bir joyga to’playdi. sust senzitivlikka ega. sezgirlik chegarasi yuksak. juda kuchsiz tovushlarni va yorug’lik qo’zg’ovchilarni payqamaydi. aktivligi yuksak, …

5 / 25

oxiriga yetkazadi, ammo unga qiziqsa. melanxolik melanxolik - yuksak senzitivlik xususiyatiga ega. sezgirligi yuksak (sezgi chegaralari yuqori). arzimagan sababga ko’ra, ko’zlaridan yosh oqib ketaveradi. nihoyatda arazchan, sekin yig’laydi. samimiy, juda oz kuladi, faolligi sust. o’ziga ishonmaydi, tortinchoq, ozgina qiyinchilik tug’iladigan bo’lsa, qo’lini yuvib qo’ltig’iga urib g’o’ya qoladi. g’ayratsiz qatiy emas. diqqati tez chalg’iydi, barqaror emas. psixik tempi sust. rigid (qotib qolgan). introvertlik xususiyatiga ega. flegmatik flegmatik - senzitivligi sust, hissiy qo’zg’aluvchanligi oz, kuldirish, jahlini chiqarish, kayfiyatini buzish qiyin. ammo bir narsa yuzasidan qattiq kulganda u vazminligicha qolaveradi. katta ko’ngilsiz hodisa yuz berganda ham osoyishtaligini buzmaydi. imo-ishoralari oz, harakatlari ifodasiz. g’ayrati ishchanligi bilan ajralib turadi. yuksak faolligi oz, reaktivligidan ancha ustunlik qiladi. chidamliligi, matonati, o’zini tuta bilish bilan ajralib turadi. harakatlarining tempi va nutqining tempi sust, ifodasiz. diqqatini sekinlik bilan to’playdi. rigid (qotib qolgan), diqqatini qiyinchilik bilan ko’chiradi. yangi sharoitga qiyinchilik bilan moslashadi. introvert. yangi odamlarga qiyinchilik bilan qo’shiladi. tashqi taassurotlarga …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temperament haqida tushuncha"

temperament haqida tushuncha temperament haqida tushuncha reja: 1. temperamentning psixologik va biologik asoslari: tarixiy taraqqiyotidan zamonaviy yondashuvlargacha 2. temperament tiplari va ularning shaxs rivojlanishidagi funksional o‘rni 3. temperamentning amaliy psixologiyadagi diagnostikasi va qo‘llanilishi temperament lotincha "temperamentum" degan so’zdan olingan bo’lib, buning ma'nosi "aralashma" degan tushunchani anglatadi. temperament to’g’risidagi dastlabki ta'limotni yunon olimi gippokrat (eramizdan oldingi 460 - 356 yillarda yashagan) yaratgan bo’lib, uning tipologiyasi to hozirgi davrgacha qo’llanilib kelinmoqda. gippokrat mulohazasicha: 1. o’tning xususiyati - quruqlikdir, uning vazifasi-tana a'zolarida quruqlikni saqlab turish yoki badanni quruq tutishdir. 2. qonning xusus...

This file contains 25 pages in PPTX format (3.2 MB). To download "temperament haqida tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: temperament haqida tushuncha PPTX 25 pages Free download Telegram