abu mansur al-moturidiy hayoti va ijodi

DOCX 15 pages 35.6 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.6 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

abu mansur al-moturidiy hayoti va ijodi reja: 1. abu mansur al-moturidiy hayoti va ijodi 2. abu mansur al-moturidiy merosi yozgan asarlari 3. abu mansur moturidiyning ustozlari hamda shogirtlari abu mansur al-moturidiy sunniy eʼtiqodidagi ikki yirik yoʻnalishdan biri boʻlmish moturidiya yoʻnalishining asoschilaridan hisoblanadi. uning hayoti haqida maʼlumotlar juda ozdir. toʻliq nomi abu mansur muhammad ibn muhammad ibn mahmud al-hanafiy al-moturidiy as-samarqandiydir. buyuk kalom imomi va fikh olimi asli samarqandning moturid qishlogʻidan (hozirgi jomboy tumanida joylashgan) boʻlib, uning taxallusi shu qishloqqa nisbatan olingandir. abu mansur al-moturidiy dastlabki taʼlimni shu qishloqda olib, keyinchalik movarounnahrning oʻsha davrdagi diniy va maʼrifiy markazi boʻlgan samarqandda davom ettiradi. al-moturidiy yashagan davr somoniylar hukmronlik qilgan davrga toʻgʻri keladi. samarqand dastlab bu davlatning poytaxti boʻlib, soʻngra ix asrning oxiridan boshlab poytaxt buxoroga koʻchirildi. biroq oʻsha vaqtda ham samarqand buxoro bilan bir qatorda movarounnahrning iqtisodiy-madaniy markazi boʻlib qolaveradi. abu mansur al-moturidiy tugʻilgan yili haqida aniq maʼlumotlar yoʻq. u samarqandda 944–945 …

2 / 15

boʻlgan taniqli alloma faqihlar va shayxlar haqidagi kitob”) nomli kitobida al-moturidiy va uning asarlari haqida ayrim maʼlumotlar beriladi. masalan, quyidagi asarlari nomlari keltirilgan: “kitab tavhid” (“allomani yakkalashlar kitobi”), “kitab maqomat”, “kitab rad avomil lil adila lil kabiy” (“kaʼbiy zalolatlarining boshlanishini rad qilishga bagʻishlangan kitob”), “kitab bayon va hum ul-muʼtazila” (“muʼtazila gʻavgʻolari va undan qoʻrqmaslik haqidagi kitob bayoni”), “kitab taʼvilot al-qurʼon” (“kurʼon taʼvili kitobi”). lekin hoji xalifaning (1609–1659) “kashf az-zunun an-asomil kutub va-l-funun” (“kitob va fanlar nomlari haqidagi shubhalarni bartaraf etish kitobi”) kitobida eʼtirof etilishicha, yana abu mansur al-moturidiyning “ma hazi ash-shariʼa” (“shariat asoslari sarasi”), “kitab al-jadal” (“dialektika haqida kitob”) kabi asarlari ham boʻlgan. bulardan tashqari al-moturidiyning “kitab al-usul” (“diniy-taʼlimot usuli kitobi”) asari ham maʼlum. abu mansur al-moturidiyning koʻp asarlari bizgacha yetib kelmagan, yetib kelganlari ham asosan xorijiy mamlakatlar kutubxona va qoʻlyozma fondlarida saqlanadi. al-moturidiy islom olamida juda nozik hisoblangan “kitab tavhid” – asari bizning davrimizga yetib kelgan va u 1970 …

3 / 15

gan, ular ijodiga turtki boʻlgan. shulardan biri alovuddin abu bakr muhammad ibn ahmad as-samarqandiyning sharhidir. u “sharqtaʼvilot ahpi as-sunna” deb nomlanib, institut fondida bu asarni ikkita nusxasi saqlanadi. shu bilan birga al-moturidiy nomi ostida yozilgan bir necha soxta asarlar ham maʼlumdir. masalan: “favoid” (qoidalar), boshqa nomi “pandnoma”, “kitob al-usul”, “sharh al-fiqh al-akbar” asarlari shular jumlasidandir. bu al-moturidiyning diniy ilmlar namoyandalari orasida qanchalik mashhur boʻlganligidan dalolat beradi. al-moturidiy koʻp shogirdlar yetishtirdi, ular orasida islom olamiga mashhur allomalar: abu-l-hasan ar-rustugʻfaniy (vafoti 961), isʼhoq ibn muhammad as-samarqandiy va abdu-l-karim al-pazdaviy (vafoti 999), abu ahmad al-iyodiy kabi olimlar bor edi. shogirdlari oʻz ustozlarining taʼlimotini davom ettirishganligi tufayli hanafiya mazhabidagilar ichida moturidiya yoʻnalishi vujudga kelgan. abu mansur al-moturidiyning zamondoshlari hamda hamfikrlaridan mashhur fihq olimi abu-l-qosim hakim as-samarqandiyni alohida koʻrsatib oʻtish lozim. bu olim samarqandda tugʻilib, butun umrini shu yerda oʻtkazgan (vafoti 953). fiqh va kalom sohasida mashhur boʻlgan. abu mansur umri davomida faqihlar, muhaddislar bilan …

4 / 15

i masalallr haqida gap boradi. al-moturidiy oʻz davrining islomiy ilmlari sohasida eng yetuk bilim sohibi hisoblanib, musulmon dunyosi olimlari tomonidan tan olingan va hozirda ham turli diniy asarlarda zoʻr ehtirom bilan tilga olinadi. al-moturidiyni ulugʻlab “imom al-xuda” va “imom al-mutakallimin” (hidoyat yoʻli imomi va mutakallimlar imomi) kabi nomlar bilan ham ataganlar. movarounnahr – markaziy osiyo xalqlari turli falsafiy, tabiiy, aniq fanlar, adabiyot, sanʼat sohalarida dunyoga mashhur siymolar, allomalar bilan birga islom nazariyasi, diniy ilmlar boʻyicha ham al-moturidiydek butun musulmon olamida nom qozongan olimlarni ham yetishtirib chiqardilar. moturidiyning asosiy asarlari „kitob at-tavhid“ („yakkaxudolik haqidagi kitob“), „taʼvilat ahl as-sunna“dir („sunniylik anʼanalari sharhi“). „kitob at-tavhid“ bilish nazariyasi bayon qilingan musulmon ilohiyotshunosligining birinchi asari hisoblanadi. kitobning kalom ilmi taʼrifi berilgan muqaddimasida bilimning 3 manbai: hissiy (sezgi) aʼzolari vositasida, naql – rivoyatlar vositasida va aql-idrok vositasida axborotlar olish mumkinligi haqida gapiriladi. moturidiy sof din doirasidan chiqmagan holda aql-idrokni ulugʻlaydi va mantiqan asoslangan bilimning ahamiyatini taʼkidlaydi. …

5 / 15

qolgan notoʻgʻri, gʻayri sahih aqidalardan tozaladi. moturidiy qarashlari oʻz davrida mintaqaning madaniy va ilmiy ravnaqita sabab boʻlgan. chunki moturidiy din asoslarini mantiqan tushuntirgan, tanlov huquqi va ijtimoiy hamjihatlikni qaror topdirish gʻoyalarini rivojlantirgan. moturidiy jami 15 ga yaqin asar taklif etgan. uning kalomga oid 7 ta va fiqhga oid 2 ta asari boʻlib, ular saqlanib qolmagan. moturidiyning bizgacha yetib kelgan asarlari qisman tadqiq qilingan. uning qurʼon tafsiriga bagʻishlangan „taʼvilot al-qurʼon“ asari va uning uzviy davomi hisoblanmish „irshad al-mubtadiyin fiy tajvidi kalami robbil 'alamin“ („qurʼon oʻqishga kirishganlar uchun qoʻllanma“) kitobi oʻzbekiston fanlar akademiyasi sharqshunoslik institutida saqlanadi. oʻzbekistonda moturidiy merosini oʻrganishga faqat mustaqillikdan keyingina kirishildi. oʻzbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining qaroriga binoan 2000-yilda moturidiy tavalludining 1130-yilligi oʻzbekistonda keng nishonlandi. oʻzbekiston prezident i. a. karimov tashabbusi bilan samarqandda alloma xotirasiga yodgorlik majmui bunyod etildi. toshkent va samarqandda moturidiy taʼlimoti va uning islom olamida tutgan mavqeiga bagʻishlangan xalqaro ilmiy anjumanlar oʻtkazildi. moturidiy hayotining turli qirralarini yorituvchi …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abu mansur al-moturidiy hayoti va ijodi"

abu mansur al-moturidiy hayoti va ijodi reja: 1. abu mansur al-moturidiy hayoti va ijodi 2. abu mansur al-moturidiy merosi yozgan asarlari 3. abu mansur moturidiyning ustozlari hamda shogirtlari abu mansur al-moturidiy sunniy eʼtiqodidagi ikki yirik yoʻnalishdan biri boʻlmish moturidiya yoʻnalishining asoschilaridan hisoblanadi. uning hayoti haqida maʼlumotlar juda ozdir. toʻliq nomi abu mansur muhammad ibn muhammad ibn mahmud al-hanafiy al-moturidiy as-samarqandiydir. buyuk kalom imomi va fikh olimi asli samarqandning moturid qishlogʻidan (hozirgi jomboy tumanida joylashgan) boʻlib, uning taxallusi shu qishloqqa nisbatan olingandir. abu mansur al-moturidiy dastlabki taʼlimni shu qishloqda olib, keyinchalik movarounnahrning oʻsha davrdagi diniy va maʼrifiy markazi boʻlgan samarqandda davom...

This file contains 15 pages in DOCX format (35.6 KB). To download "abu mansur al-moturidiy hayoti va ijodi", click the Telegram button on the left.

Tags: abu mansur al-moturidiy hayoti … DOCX 15 pages Free download Telegram