siydik ayiruv va jinsiy a'zolar funktsional anatomiyasi

PDF 19 pages 1.1 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PDF

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

3. siydik ayiruv va jinsiy a'zolar funktsional anatomiyasi. reja: 1. ayirish tizimi a'zolari: buyraklar, siydik yo'llari, siydik pufagi, siydik chiqarish kanali tuzilishidagi umumiylik. 2. buyraklar anatomiyasi va funktsiyasi. 3. buyrakning morfo-funktsional birligi - nefron. 4. siydik nayi. 5. siydik pufagi. 6. erkaklar va ayollar siydik chiqaruv naylari. 7. erkaklar jinsiy a'zolari: moyak, yorg'oq, urug' tizimchasi, urug' olib ketuvchi naylar va urug' otuvchi nay, prostata bezi, urug' pufagi. 8. ayollar jinsiy a'zolari: tuxumdon, bachadon, bachadon ortiqlari. 9. oraliq soxasi. erkaklar va ayollarning tashqi jinsiy a'zolari. tayanch iboralar: buyrak, nefron, jom, nay, prostata bezi, reproduktiv tizim, ajratish tizimi, filtratsiya, hayz tsikli, varikotsele, bachadon kasalliklari, fimoz, parafimoz. 3.1. siydik-tanosil a'zolari tizimi siydik-tanosil a'zolari tizimiga siydik a'zolari – organa urinaria hamda jinsiy a'zolar – organa genitalia kiradi. bu a'zolar funktsiyalari har xil bo'lishiga qaramay (organizmga keraksiz bo'lgan moddalarning tashqariga siydik nayi orqali chiqarilishi va ko'payish – nasl qoldirish), tuzilishiga ko'ra yaqindir. bundan tashqari, ularning …

2 / 19

rining oralig'iga to'g'ri keladi. buyrakning yuqori va pastki oxiri (extremitas superior et inferior), medial va lateral cheti (margo medialis et lateralis) hamda oldingi va orqa yuzasi (facies anterior et posterior) tafovut qilinadi. buyrakning lateral cheti qavariq, medial cheti esa botiq bo'lib, uning o'rtasi buyrak darvozasi (hilus renalis) deyiladi. shu erdan buyrakka arteriya qon tomiri kirib, vena, limfa tomirlari va siydik yo'li chiqadi. buyrak darvozasi tor bo'shliqqa – sinus renalis ga ochiladi. ikki pallaga ajratilgan buyrakda jigarrang, qalinligi 4–5 mm keladigan buyrakning po'stloq moddasi (cortex renis) va ichki tomonda alohida-alohida to'dalashib, piramida shaklida joylashgan mag'iz (oq) moddasini (medulla renis) ko'rish mumkin. piramidalarning (pyramides renales) keng tomoni buyrak po'sti tomoniga, so'rg'ich (papillae renalis) shaklidagi uchi buyrak bo'shlig'iga qarab joylashgan. piramidalar taxminan 1 mln. mayda kanalcha (nefron)lardan tuzilgan. buyrak – murakkab tuzilgan ekskretor (organizmga keraksiz moddalarni chiqaruvchi) a'zo bo'lib, u mayda, bir qancha buyrak naychalari (tubules renales) dan iborat. buyrak kanalchalarining bir uchi …

3 / 19

larga qo'shiladi. bu naychalar piramidalar tarkibida joylashib, to'g'ri yo'nalishga ega – tubulus renalis rectus. ular asta-sekin o'zaro qo'shilishi natijasida 15–20 ta kalta naychalar – ductus papillares hosil qilib, piramidaning uchi (foramina papillaria)ga ochiladi. demak, kapsula bo'shlig'ida qon tomirli koptokchadan filtrlanish yo'li bilan hosil bo'lgan birlamchi siydik ushbu ultrafiltrat oqsillari bo'lmagan qon plazmasiga tarkibi jihatidan yaqindir. birlamchi siydik buyrak naychalaridan o'tayotganda organizmga kerakli bo'lgan suv, mineral tuzlar va boshqa kerakli moddalar qayta shimiladi, natijada haqiqiy siydik paydo bo'ladi. siydik piramida so'rg'ichni o'rab turgan kichik kosachalar (calyces renalis minores) ga quyiladi. 8–9 ta kichik kosachalar o'zaro qo'shilib, 2–3 ta katta kosacha – calyces renalis majores ni, ular o'zaro qo'shilib, buyrak jomi – pelvis renalis ni hosil qiladi. jom buyrak darvozasidan chiqishi bilan siydik yo'liga davom etib, qovuqqa ochiladi. buyrak topografiyasi. buyrakning orqa yuzasi qorin devoriga (mushaklarga) va diafragmaga tegib turadi. har ikkala buyrakning yuqori uchi buyrak usti bezi bilan qoplangan. o'ng buyrakning …

4 / 19

turgan a'zolar katta yordam beradi. buyrak qon tomirlari. qorin aortasidan chiqqan buyrak arteriyasi a. renalis buyrak darvozasida uchta – tepa qism (polyus – qutb) aa. polares superiores, o'rta markaziy qism aa. centrales va pastki qism aa. polares inferiores tarmoqlariga bo'linadi. buyrak bo'laklari orasida joylashgan arteriyaga a. interlobares deyiladi. ular piramidalar asosida ravoqlar – aa. arcuatae hosil qilib, po'stloq va mag'iz moddalari chegarasida joylashgan. ravoq arteriyalar mag'iz modda tomon yo'nalgan bo'lakchalararo arteriyalar (aa. interlobulares) ga tarmoqlanib, buyrakning miya qismi po'stloq qismidagi tugunchalar (pars convoluta corticis) dan o'tib, o'z navbatida qon tomirli koptokcha hosil qiluvchi vas. afferensga shoxlanadi. qon tomirli koptokchadan qon olib ketuvchi arteriya (vas. efferens) o'z navbatida yana mayda kapillyarlarga tarmoqlanib, buyrak naychalarini o'rab turadi. bu kanalchalardan vena qon tomirlari boshlanadi, ular nomlari bir xil bo'lgan arteriyalar bilan birgalikda joylashgan. vena qoni buyrakning po'stloq qismidan yulduzsimon venalar (venulae stellatae) orqali vv. interlobulares ga, so'ngra po'stloq va miya qismlari oralig'ida joylashgan …

5 / 19

yni qorin parda faqat old tomondan qoplaydi. siydik yo'li joylashishiga ko'ra ikki: qorin – pars abdominalis va chanoq – pars pelvina qismlaridan iborat. siydik yo'li boshlanish qismida, chanoqqa o'tish chegarasida va qovuqqa kirish oldida birmuncha torayadi. siydik yo'lining qovuq devori ichidagi qismiga yashiringan qism pars intramuralis deyiladi. siydik yo'lining qorin qismi orqa tomondan bel mushaklariga tegib tursa, old tomondan erkaklarda moyak arteriya va venasi bilan, ayollarda esa tuxumdon arteriya va venasi bilan kesishib joylashgan. o'ng siydik yo'li qorin bo'shlig'ida pastki kavak venasi, ko'richak va ko'tariluvchi chambar ichaklar bilan yondoshgan. chap siydik yo'li esa aorta va pastga yo'naluvchi ichakka tegib turadi. siydik yo'li chanoq bo'shlig'ining boshlanishida uning devori bo'ylab yo'naladi, so'ngra devordan uzoqlashib erkaklarda urug' yo'li bilan kesishadi va qovuqqa boradi. ayollarda bachadon, qin yaqinida bachadon arteriyasi bilan kesishib o'tib, qovuq devoriga kiradi. siydik yo'lining devori quyidagi uch pardadan tuzilgan, ichki shilliq parda – tunica mucosa, o'rta mushak parda – tunica …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "siydik ayiruv va jinsiy a'zolar funktsional anatomiyasi"

3. siydik ayiruv va jinsiy a'zolar funktsional anatomiyasi. reja: 1. ayirish tizimi a'zolari: buyraklar, siydik yo'llari, siydik pufagi, siydik chiqarish kanali tuzilishidagi umumiylik. 2. buyraklar anatomiyasi va funktsiyasi. 3. buyrakning morfo-funktsional birligi - nefron. 4. siydik nayi. 5. siydik pufagi. 6. erkaklar va ayollar siydik chiqaruv naylari. 7. erkaklar jinsiy a'zolari: moyak, yorg'oq, urug' tizimchasi, urug' olib ketuvchi naylar va urug' otuvchi nay, prostata bezi, urug' pufagi. 8. ayollar jinsiy a'zolari: tuxumdon, bachadon, bachadon ortiqlari. 9. oraliq soxasi. erkaklar va ayollarning tashqi jinsiy a'zolari. tayanch iboralar: buyrak, nefron, jom, nay, prostata bezi, reproduktiv tizim, ajratish tizimi, filtratsiya, hayz tsikli, varikotsele, bachadon kasalliklari, fimoz, pa...

This file contains 19 pages in PDF format (1.1 MB). To download "siydik ayiruv va jinsiy a'zolar funktsional anatomiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: siydik ayiruv va jinsiy a'zolar… PDF 19 pages Free download Telegram