chizma geometriyani mustaqil fan sifatida o‘rganilishi

DOC 6 стр. 1,0 МБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,0 МБ

Тип файла DOC

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

ii-bob. chizma geometriyani mustaqil fan sifatida o‘rganilishi 2.1 chizma geometriya fanining paydo bo‘lishi. gospar monj hayoti va faoliyati har bir fanning paydo bo‘lishi va taraqqiyot yo‘llari bo‘lgani kabi chizma geometriya fani ham kishilik jamiyatinig rivojlanishi va turli ishlab chiqarish kuchlarini paydo bo‘lishi bilan hosil bo‘lgan. bu fanning asoschisi fransuz olimi, matematik gospar monj hisoblanadi. gospar monj (1746-1818) shaxsining tarixdagi roli to‘g‘risida siyosiy va ijtimoiy fanlarda ko‘p aytilgan yoki yozib qoldirilgan. biror aniq fanni rivojlantirishga o‘z hissasini qo‘shgan shaxslar to‘g‘risida ham qiziqarli voqealar ko‘p yozilgan. shunday shaxslardan biri gospar monj hisoblanadi. geometriya fanining ba’zi bir proyeksion g‘oyalari va usullari xviii asrda tez o‘sib borayotgan sanoat muammolarni yechishga qo‘llangan. gospar monj o‘zigacha ma’lum bo‘lgan barcha geometrik qonun-qoidalarni umumlashtirib, o‘z tadqiqotlari va ilmiy qarashlari bilan to‘ldirib, nazariy jihatdan asoslangan chizma geometriya fanini yaratdi. evklid geometriya fanini yaratilishiga qanchalik salmoqli o‘rinda tursa g.monj chizma geometriya fanini yaratilishiga ham shunday o‘rinda turadi. evklid o‘z geometriyasini …

2 / 6

bon shahridagi oratormanlar maktabiga o‘qishga bergan. o‘zining qobiliyatligi, mehnatkashligi va ko‘p narsalarni o‘z qo‘li bilan yasashlik xislatlari tufayli u ko‘p narsalarga erishdi. maktabni muvaffaqiyatli bitirgan g.monjga u o‘qigan maktab ma’muriyati tomonidan 1762-yilda leon shahridagi magistrlar kollejiga tavsiya beriladi. g.monj o‘zi o‘qiyotgan kollejda 16 yoshidan boshlab, fizika fanidan dars berishiga ruxsat etiladi [10.28-47]. g.monj 1764-yili o‘zi tug‘ilgan bon shahrining rejasini har xil burchak o‘lchagich asboblari yordamida chizadi. uning bu xayratda qoldiradigan ishi haqida bon shahridan o‘tib ketayotgan podpolkovnik dyu vinyuga etkaziladi. podpolkovnik yosh yigitchani qobiliyatini hisobga olib u bajargan ishini yuqori baholab, uni mezerdagi harbiy muhandis maktabiga o‘qishga tafsiya etadi. ammo bu maktabda faqat dvoryan bolalarini qabul qilinar edi. shu jihatdan g.monj uchun bu maktabga ofitserlik bo‘limiga o‘qishi mumkin emas edi. shuning uchun g.monj konduktor-ustalar bo‘limiga o‘qishga qabul qilindi. harbiy maktabda algebra elementlari, geometriya, chizmachilik, tosh qirqish va svodlar maketlarni tayyorlash texnikasi kabi fanlari o‘qitilar edi. harbiy maktabda o‘qish davrida fortifikatsiya …

3 / 6

ham endilikda u o‘zidagi qobiliyat bilan aristokrat bolalariga dars bera boshladi. shu davrdan boshlab g.monj fransuz matematiklari orasida taniqli matematik hisoblangan. bu davrlarda u chizma geometriya fani bo‘limlarini rivojlantirib o‘quv jarayonida o‘quv kursi sifatida kiritdi. faqat uni darslik sifatida 20 yildan so‘ng 1798-yilda chop etildi. monj tomonidan chop etilgan chizma geometriya darsligidagi chizmalar 2.1-2.2-rasmlardr keltirilgan. 2.1-rasmda fazodagi ab kesmani gorizontal va frontal tekisliklardagi ortogonal proyeksiyalari tasvirlangan 2.2-a rasmda fazodagi ab kesmaning gorizontal tekislikdagi ortogonal proyeksiyasi 2.2-b rasmda esa uning epyuri tekis chizmasi va haqiqiy uzunligini frontal proyeksiyalar tekisligida aniqlash tasvirlangan. bu yangi proyeksiyalash usuli harbiy muhandislik masalalarini yechishda qulay bo‘lib, harbiy mutaxassislar bu darslikni ko‘p yillar davomida chop etilishga ruxsat bermaganlar. g.monjning fazoviy egri chiziqlar sohasidagi ilmiy ishlari va ba’zi bir ilmiy tadqiqotlari differensial geometriya va matematika sohasidagi boshqa salmoqli tadqiqotlari uchun 1772-yili parij akademiyasining muxbir a’zoligiga saylandi. bu davrda g.monj iqtisodiy tomondan ancha yaxshi bo‘lgani uchun o‘zining asosiy vaqtini …

4 / 6

rini rivojlantirishga salmoqli hissa qo‘shdi [7. 5-12]. xviii asr ensiklopedist olimlar asri hisoblanadi. bu davrda fundamental fanlar asoslari yaratilib, fanlar muammolari va ularni o‘rganish usullari orasida farq bo‘lmagan. bu davr kuchli nazariy g‘oyalarni amaliyotda qo‘llash va fanda inqilobiy rivojlanishlar paydo bo‘lish davri edi. bu inqilobiy holatlar faqat fanda emas turli mamlakatlarning siyosatlarida ham sodir bo‘la boshladi. 1789-yil 17-iyulda fransiyada monarhiya tugatildi. fransiyadagi bu voqea butun tsivilizatsiya dunyosiga tarqaldi. birinchi inqilobiy hukumatnini vaqtincha bajaruvchi komiteti tarkibiga g.monj dengiz floti vaziri bo‘lib kirdi. g.monj 1793-yilda bertolle va vandemanlar bilan birgalikda metallurg ishchilari uchun “temir ishlab chiqarish qo‘llanmasi” va 1794-yilda o‘zi tuzgan dastur bo‘yicha qurollikchilar maktabida ma’ruzalar o‘qiydi. u “pushka ishlab chiqarish usuli haqida”gi kitobini chop ettirdi. shu paytlarda vatanparvar g.monj respublikachilarning kuchli tashkilotchisi, yaratuvchanlik va tirik fikrlar egasi bo‘lib, sutkasida 4 soat uyqu, bir-ikki bo‘lak non bilan cheklanib, issiq bo‘lmagan uyda yashab tadqiqotlar olib borgan. agar g.monjni chizma geometriya fanini yaratuvchisi va …

5 / 6

-yilda g.monj muallifligida chizma geometriya fanidan birinchi kitob chop etildi (2.3-rasm). mazkur kitob chizma geometriya fanidan birinchi darslik bo‘lib, uni mustaqil darslik sifatida tavsiya etilgan. 1795-yilda parijdagi markazlashgan umumiy ishlar maktabi politexnika maktabi deb nomlandi. unini tashkilotchilaridan biri g.monj hisoblanadi. 1795-yilda davlatning yangi boshqaruvchi organi topshirig‘iga asosan, respublikachilar armiyasi tomonidan bosib olingan italiyaga komissiya a’zosi qilib yuborildi. bunda u komissiya a’zolari bilan birgalikda san’at asarlari va noyob kitoblarni fransiya muzeylari va kutobxonalariga olib kelish uchun yuborilgan. italiyada g.monj armiya komandiri yosh bonopart bilan tanishdi. bonopard o‘z rejalarini amalga oshirish uchun odamlarni tanlashni bilgan shaxs hisoblanadi. u ayrim odamlarni va butun armiyani o‘ziga bo‘ysundirishga, qaratishga itoat qildirishga va mehr qo‘yishga qodir xislatlari bor shaxs bo‘lgan. shu bilan barcha u o‘z safdoshlariga qattiq qo‘ligi ham bor edi. 1798-yilda g.monj bonopardning ko‘plab olimlardan iborat bo‘lgan guruhi bilan birgalikda misr ekspeditsiyasiga qatnashishini taklif qiladi. bu ilmiy komissiyaning maqsadi misrda bosib olingan joylarning ilmiy jihatdan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "chizma geometriyani mustaqil fan sifatida o‘rganilishi"

ii-bob. chizma geometriyani mustaqil fan sifatida o‘rganilishi 2.1 chizma geometriya fanining paydo bo‘lishi. gospar monj hayoti va faoliyati har bir fanning paydo bo‘lishi va taraqqiyot yo‘llari bo‘lgani kabi chizma geometriya fani ham kishilik jamiyatinig rivojlanishi va turli ishlab chiqarish kuchlarini paydo bo‘lishi bilan hosil bo‘lgan. bu fanning asoschisi fransuz olimi, matematik gospar monj hisoblanadi. gospar monj (1746-1818) shaxsining tarixdagi roli to‘g‘risida siyosiy va ijtimoiy fanlarda ko‘p aytilgan yoki yozib qoldirilgan. biror aniq fanni rivojlantirishga o‘z hissasini qo‘shgan shaxslar to‘g‘risida ham qiziqarli voqealar ko‘p yozilgan. shunday shaxslardan biri gospar monj hisoblanadi. geometriya fanining ba’zi bir proyeksion g‘oyalari va usullari xviii asrda tez o‘sib boray...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOC (1,0 МБ). Чтобы скачать "chizma geometriyani mustaqil fan sifatida o‘rganilishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: chizma geometriyani mustaqil fa… DOC 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram