viruslarga umumiy xarakteristika

DOC 10 pages 94.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 94.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

nazariy mashg’ulot : 15. mavzu: viruslarlarga umumiy xarakteristika. gripp, poliomielit, qizamiq, gepatit, qutirish viruslari. reja 1. viruslarga umumiy xarakteristika 2. gripp virusi 3. qutirish virusi 4. poliomielit virusi 5. qizamiq virusi 6. tasniflanmaydigan gepatit viruslari virusli kasalliklar juda qadim zamondan ma’lum bo‘lsa-da, virusologiya alohida fan sifatida xix asr oxirlaridan rivojlana boshladi. 1892-yilda rus botanik olimi d.i. ivanovskiy tamaki barglarining mozaik kasalligini o‘rganayotganida bu kasallikni bakteriologik filtrlaridan ham o‘tib ketadigan juda mayda mikroorganizmlar keltirib chiqarishini aniqladi. bu mikroorganizmlar filtrlanuvchi viruslar (lotincha virus—zahar) nomini oldi. keyinchalik bakteriologik filtrlardan o‘quvchi boshqa mikroorganizmlar ham aniqlanadi va shundan so‘ng filtrlanuvchi barcha viruslarni „viruslar“ deb umumiy nom bilan atala boshlandi. viruslarni o‘rganishda ko‘pgina tekshirishlar va munozaralar bo‘lib o‘tgan. ayrim olimlar ularni hujayrasiz parazit, tirik mikroorganizmlarning avlodi desalar, boshqalari bu hujayrali mikroorganizmlarning evolutsion o‘zgarishi natijasida yuzaga kelgan, viruslar hujayra elementlaridan ajralib chiqqan sistemalardir deb taxmin qilishgan. viruslarni o‘rganishda m.a. morozov, n.f. gamaleya, l.a. zilber, m.p. chumakov, a.a. …

2 / 10

ilishga egadirlar. yetilgan viruslar „virionlar“ deyiladi. mikroorganizmlar bir vaqtning o‘zida dnk va rnkni saqlasa, virion esa faqat bitta dnk yoki rnk, nuklein kislotasini saqlaydi. viruslarda nuklein kislota bitta yoki ikkita irli bo‘ladi. rnk saqlovchi viruslarning asosi bitta. dnk saqlovchi viruslar esa ikkita irchadan iborat bo‘ladi. tarkibidagi nuklein kislotasiga ko‘ra viruslar rnk saqlovchi va dnk saqlovchi viruslarga bo‘linadi. dnk saqlovchi viruslarga 5 ta, rnk saqlovchi viruslarga 19 ta oila kiradi. bu yerda odam uchun patogen bo‘lgan ayrim viruslargina ko‘rsatildi (32-jadval). tc "" virion tuzilishi. virion markazida nuklein kislotasi joylashgan, u kapsid (yunoncha kapsa—yashik) bilan o‘ralgan. kapsid oqsil tabiatli kapsomerlardan tashkil topgan. nuklein kislotasi bilan kapsid birgalikda nukleokapsid deb ataladi. yetilgan viruslar kimyoviy tuzilishiga ko‘ra nukleokapsiddan tashkil topgan bo‘lib, atrofida kapsomer joylashadi va bunday hollarda viruslar tayoqchasimon shaklda ko‘rinadi. faglar simmetriyaning murakkab turiga ega bo‘lib, uning bosh qismi kubsimon, dum qismi esa tayoqchasimon shaklga ega. (spermatozoid shaklda). yanada murakkabroq tuzilishga ega bo‘lgan …

3 / 10

irp qo‘zg‘atuvchisi grirp nafas yo‘lining keng tarqalgan o‘tkir yuqumli kasalligi bo‘lib, u epidemiologik xarakterga ega va ko‘pgina odamlarni shikastlantiradi. xx asr boshlarida m.i. afanasyev va p.b. vaks kasalliklarning virus tabiatli ekanligi haqida aytib o‘tganlar. 1903-yili ch. smits, k. endryus va p. leydlou bemorlardan ajratib olingan grirp virusining turini o‘rgandilar va uni grirp virusining a turi deb nomladilar. 1930-yili t. frensis va t. medjilm b grirp virusini, 1847-yili r. teyler c grirp virusini aniqlashgan. grirp virusi otrhomyxoviridae oilasiga kiradi. bu oilaga odamlarda, hayvonlarda va qushlarda kasallik keltirib chiqaruvchi viruslar ham kiradi. morfologiyasi. grirp virusining tuzilishi murakkab. uning tarkibiga bitta rnk irchasi kiradi va u nukleokapsid, spiralsimon va liriduglevod proteinli (yog‘, uglevod, oqsil) qobiq bilan himoyalangan. kapsomerlarining miqdori to‘liq aniqlanmagan. virusni asosan sferik shakli, kamroq hollarda irsimon shakllari ham uchrab turadi. rnk xo‘jayin to‘qimasi yadrosida sintezlanadi. virusning oqsili esa sitoplazmada sintezlanadi. virus tarkibi to‘qima qobig‘iga yaqin holda tashkil topgan. kultural xossasi. grirp …

4 / 10

d qiladi. bu esa boshqa mikroblarni ham organizmga kirib kasallik keltirib chiqarishiga sababchi bo‘ladi (masalan, zotiljam, bronxit va b.). bundan tashqari u sil kasalligini kelib chiqishiga ham qulay sharoit yaratib beradi. kasallikdan so‘ng tirospetsifik immunitet yuzaga keladi. profilaktikasi. bemorlarni izolatsiya, gospitalizatsiya qilish, xonalarni shamollatish, namli sharoitda tozalash va boshqalar. organizmni sovuq olishining oldini olish, ya’ni interferonni kam ishlab chiqarilishini oldini olish. maxsus profilaktikasi. tirik vaksina qo‘llaniladi. uning tarkibida a va b turli kuchsizlangan viruslar mavjud. bolalarning og‘zidan yuboriladigan tirik vaksina ham ishlab chiqilgan. grirpdan saqlanish uchun interferonli va oksalinli surtmalar qo‘llaniladi. sanitariya maorifi ishlarini olib borish, kasallikning oldini olishda muhim ahamiyatga ega. davosi. a grirp virusida yo‘talning oldini olish uchun remantadin qo‘llaniladi. ikkilamchi infeksiyaning oldini olish uchun antibakterial preparatlar beriladi. tc "" quturish qo‘zg‘atuvchisitc "44-bob. quturish qo‘zg‘atuvchisi" quturish virusi rhabdoviridae (rabdovirus) oilasiga kiradi. bu oilaga quturish virusi, vezikular stomatit, hayvonlar va hasharotlarda kasallik keltirib chiqaruvchi viruslar kiradi. ming yillar davomida …

5 / 10

nishga jo‘natadilar. u odessaga qaytib kelganidan so‘ng laboratoriya ochildi va bu yerda antirabik vaksina tayyorlana boshlandi. morfologiyasi. quturish virusi tayoqchasimon (o‘qsimon) shaklga ega, bir uchi yassi, ikkinchi uchi esa biroz cho‘ziq. 80—180 nm kattalikda. tarkibida bitta irli rnk ni saqlaydi, atrofi kapsid bilan o‘ralgan. kapsid esa tashqi tarafidan glikoproteid va glikoliridlarini saqlovchi qobiq bilan o‘ralgan. qobiqda peplomeri mavjud. virus bilan zararlangan hujayra sitoplazmasida babesh (1882) va negri (1903) aniqlagan kiritmalarni hosil qiladi. shuning uchun ularni babesh—negri tanachalari deb yuritiladi. bu tanachalarning kattaligi 3—4 dan 20 mkm. gacha. ular turli shakllarda, ko‘pincha sferik, ovalsimon va ko‘p qirrali bo‘lishi mumkin. kislotali bo‘yoqlarda ular qizil rangga kiradi. babesh—negri tanachalari bosh miya nerv hujayralari sitoplazmasida joylashadi. babesh—negri tanachalarini aniqlash diagnostikada katta ahamiyatga ega. kultural xossasi. quturish virusi sichqon, jo‘ja, quyon, miya to‘qimasida, tovuq embrioni, buzoq, qo‘y embrionlarida va turli xil hayvonlarning to‘qima kulturalarida undiriladi. patogenligi. quturish bilan uy va yovvoyi hayvonlar, qushlar kasallanadi. ko‘pincha …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "viruslarga umumiy xarakteristika"

nazariy mashg’ulot : 15. mavzu: viruslarlarga umumiy xarakteristika. gripp, poliomielit, qizamiq, gepatit, qutirish viruslari. reja 1. viruslarga umumiy xarakteristika 2. gripp virusi 3. qutirish virusi 4. poliomielit virusi 5. qizamiq virusi 6. tasniflanmaydigan gepatit viruslari virusli kasalliklar juda qadim zamondan ma’lum bo‘lsa-da, virusologiya alohida fan sifatida xix asr oxirlaridan rivojlana boshladi. 1892-yilda rus botanik olimi d.i. ivanovskiy tamaki barglarining mozaik kasalligini o‘rganayotganida bu kasallikni bakteriologik filtrlaridan ham o‘tib ketadigan juda mayda mikroorganizmlar keltirib chiqarishini aniqladi. bu mikroorganizmlar filtrlanuvchi viruslar (lotincha virus—zahar) nomini oldi. keyinchalik bakteriologik filtrlardan o‘quvchi boshqa mikroorganizmlar ham aniqlanadi...

This file contains 10 pages in DOC format (94.5 KB). To download "viruslarga umumiy xarakteristika", click the Telegram button on the left.

Tags: viruslarga umumiy xarakteristika DOC 10 pages Free download Telegram