matritsalar va ularning xossalari

DOC 10 pages 191.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 191.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

1-mavzu. matrisalar va ularning xossalari. 1 matritsalar haqida umumiy tushunchalar. sistemalarni modellashtirishda matritsalar algebrasi degan tushuncha muhim ahamiyatga ega . rejalashtirish muammolari, yalpi mahsulot, jami mehnat sarfi, narxni aniqlash va boshqa masalalar hamda ularda kompyuterlarni qo‘llash matritsalar algebrasini qarashga olib keladi. ishlab chiqarishni rejalashtirish, moddiy ishlab chiqarish orasidagi mavjud bog‘lanishlarni ifodalashda va boshqalarda, ma’lum darajada tartiblangan axborotlar sistemasiga asoslangan bo‘lishi lozim. bu tartiblangan axborotlar sistemasi muayyan jadvallar ko‘rinishida ifodalangan bo‘ladi. misol o‘rnida moddiy ishlab chiqarish tarmoqlari orasidagi o‘zaro bog‘liqlik axborotlari sistemasini qaraylik. ishlab chiqarish 5 ta (masalan, mashinasozlik, elektroenergiya, metal, ko‘mir, rezina ishlab chiqarish sanoatlari) tarmoqdan iborat bo‘lsin. bunda ular orasidagi o‘zaro bog‘liqlik 1-jadval bilan ifodalansin. 1-jadval. tarmoq-lar 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 bu jadvalda lar bilan, -tarmoqning - tarmoqqa yetkazib beradigan (ta’minlaydigan) mahsuloti miqdori belgilangan, chunonchi, , , ..., lar 2-tarmoqning mos ravishda hamma tarmoqlarga; , , ..., lar esa 3-tarmoqning mos ravishda hamma …

2 / 10

susan, ulardan foydalanish ishlab chiqarishni rejalashtirishni osonlashtirib, mehnat sarfini kamaytiradi, hamda rejaning har xil variantlarini tuzishni ixchamlashtiradi. bundan tashqari har xil iqtisodiy ko‘rsatkichlar orasidagi bog‘liqlikni tekshirishni osonlashtiradi. bu holatlar matritsalarni umumiy holda qarashga olib keladi. 1-ta’rif. ta satrli va ta ustunli to‘g‘ri burchakli ta elementdan tuzilgan jadval o‘lchamli matritsa deyiladi. matritsani qisqacha bilan ham belgilash mumkin. matritsalarda satrlar soni ustunlar soniga teng bo‘lsa, bunday matritsalar kvadrat matritsa deb ataladi. har bir tartibli kvadrat matritsa uchun uning elementlaridan tuzilgan determinantni hisoblash mumkin, bu determinantga matritsaning determinanti deyiladi va yoki bilan belgilanadi. bo‘lsa, matritsaga maxsus matritsa, bo‘lsa, maxsusmas matritsa deyiladi. kvadrat matritsaning elementlar joylashgan diagonali bosh diagonal, elementlari joylashgan diagonali yordamchi diagonal deyiladi. bosh diagonaldagi elementlar 0dan farqli boshqa barcha elementlari 0 ga teng kvadrat matritsa diagonal matritsa deyiladi.masalan, matritsa diagonal matritsadir. diagonaldagi barcha elementlari 1 ga teng diagonal matritsa birlik matritsa deyiladi va bilan belgilanadi. faqat bitta satrdan iborat matritsaga satr …

3 / 10

ingi matritsalarning o‘lchami bilan bir xil bo‘ladi. masalan: matritsalar yig‘indisi bo‘ladi. matritsalarni qo‘shish amali quyidagi o‘rin almashtirish va guruhlash xossalariga ega, ya’ni matritsalarni qo‘shishda biror matritsaga matritsani qo‘shish odatdagi sonlarni qo‘shishdagi no‘l soni rolini o‘ynaydi, ya’ni masalan, . matritsani songa ko‘paytirish deb uning hamma elementlarini shu songa ko‘paytirishga aytiladi, ya’ni masalan, matritsani ga ko‘paytirsak, bo‘ladi. o‘lchamlimatritsaning o‘lchamli matritsaga, ko‘paytmasi deb o‘lchamli shunday matritsaga aytiladiki uning elementi matritsa -satri elementlarini matritsa -ustunining mos elementlariga ko‘paytmalari yig‘indisiga teng, ya’ni: matritsalar ko‘paytmasi bilan belgilanadi. demak, matritsalarni ko‘paytirish uchun birinchi ko‘paytuvchining ustunlari soni, 2- ko‘paytuvchining satrlari soniga teng bo‘lishi talab qilinadi. shu sababli, umuman . 1-misol. va matritsalar berilgan. va matritsalarni ko‘paytiring. yechish. birinchi matritsaning ustunlar soni, ikkinchi matritsaning satrlar soniga teng, shuning uchun bu matritsalarni ko‘paytirish mumkin: matritsalarni ko‘paytirish ushbu guruhlash hamda taqsimot xossasiga ega. masalan, bo‘lsin. bu holda endi ko‘paytirishni bajaramiz: shunday qilib xossa o‘rinli bo‘ladi. endi taqsimot xossasini qaraymiz: bo‘lsin. oldin …

4 / 10

g iqtisodiyotdagi tadbiqlari misol 1. t vaqtda neftga bo’lgan talab chiziqli bo’lsin bu yerda yuqorigi indekslardagi t vaqt davrini ifodalaydi(darajani emas) neft narxi, o’rtacha daromad, o’rinbosar yoqilg’i narxi, komplemanın narxi (masalan, avtomobil), aholi. neftga bo’lgan t vaqtdagi bu chiziqli talab vektor ko’rinishida quyidagicha ifodalanilishi mumkin misol 2. neftga bo’lan talab (million barrelda) ni q = βx modelida tushuntirish mumkin va bunda bo’lsin,deb faraz qilaylik. tavsiflovchi o’zgaruvchilar vektori bo’lganda neftga bo’lgan talabni hisoblang. yechish. neftga bo’lgan talabni quyidagicha hisoblanadi shunday qilib javob 29,92 million barrel. misol 3. telefon apparatlarini ta’mirlovchi usta 70% telefonlarni past darajada, 20% o’rta darajada va 10% to’liq ta’mirdan chiqardi. statistik ma’lumotlarga ko’ra 70% past darajada ta’mirlangan telefonlarni bir yildan keyin qayta 10% past darajada, 60% o’rta darajada, 30% ni to’liq ta’mirlashadi. o’rta darajada ta’mirlangan telefonlarni bir yildan keyin qayta 20% past darajada, 50% o’rta, 30% ni to’liq ta’mirlashadi. to’liq ta’mirlangan telefonlarni bir yildan keyin qayta 60% past …

5 / 10

trisalarning iqtisodiyotdagi tadbiqlari. tayanch iboralar: jadval, qator, ustun, indeks, o’lchov, kvadrat matrisa, birlik matrisa, matrisalarni qo’shish, ayirish, songa ko’paytirish. � mike rosser. basic mathematics for economists. - london and new york, taylor & francis group, 2003 u 11 a 12 a 13 a 14 a 15 a 21 a 22 a 23 a 24 a 25 a 31 a 32 a 33 a 34 a 35 a 41 a 42 a 43 a 44 a 45 a 51 a 52 a 53 a 54 a 55 a ) 5 , 4 , 3 , 2 , 1 , ( = j i a ij i j 21 a 22 a 25 a 31 a 32 a 35 a 22 a 33 a m n n m × ÷ ÷ ÷ ÷ ÷ ø ö ç ç ç ç ç è æ - - - - - - - - = …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matritsalar va ularning xossalari"

1-mavzu. matrisalar va ularning xossalari. 1 matritsalar haqida umumiy tushunchalar. sistemalarni modellashtirishda matritsalar algebrasi degan tushuncha muhim ahamiyatga ega . rejalashtirish muammolari, yalpi mahsulot, jami mehnat sarfi, narxni aniqlash va boshqa masalalar hamda ularda kompyuterlarni qo‘llash matritsalar algebrasini qarashga olib keladi. ishlab chiqarishni rejalashtirish, moddiy ishlab chiqarish orasidagi mavjud bog‘lanishlarni ifodalashda va boshqalarda, ma’lum darajada tartiblangan axborotlar sistemasiga asoslangan bo‘lishi lozim. bu tartiblangan axborotlar sistemasi muayyan jadvallar ko‘rinishida ifodalangan bo‘ladi. misol o‘rnida moddiy ishlab chiqarish tarmoqlari orasidagi o‘zaro bog‘liqlik axborotlari sistemasini qaraylik. ishlab chiqarish 5 ta (masalan, mashinasozl...

This file contains 10 pages in DOC format (191.5 KB). To download "matritsalar va ularning xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: matritsalar va ularning xossala… DOC 10 pages Free download Telegram