xususiy farmakologiya xarkeyivich

PDF 198 pages 10.4 MB Free download

198 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 10.4 MB

File type PDF

Pages 198

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 198

iii. xususiy farmakologiya xususiy farmakologiyada farmakodinamika va farmakokinetika masalalari aniq dori guruhlari bo'yicha va amaliy tibbiyot uchun ko'proq ishlatiladigan eng muhim dorilarga nisbatan ko'rib chiqiladi. neyrotrop vositalar xususiy farmakologiyaning muhim bo'limi tana funktsiyalarini asab sistemasi orqali boshqarilishiga ta'sir qiluvchi preparatlarga bag'ishlangan. bunday moddalar yordamida markaziy asab tizimida qo'zg'alishning turli darajalarida, shuningdek periferik innervatsiyaning afferent (sezuvchi, markazga intiluvchi) va efferent (ijrochi, markazdan qochuvchi) yo'llaridan o'tkazilishiga ta'sir etish mumkin. neyrotrop vositalarni tasniflash ularning ta'sir joyiga ko'ra amalga oshiriladi. bu ularning periferik yoki markaziy asab tizimiga ta'sirini angla- tadi. periferik nerv tizimiga ta'sir etuvchi vositalar periferik nerv tizimidagi reflektor yoyi turli qismlarining strukturaviy- funktsional xususiyatlari asosida afferent va efferent innervatsiyaga ta'sir etuvchi moddalar farqlanadi. a. afferent innervatsiyaga ta'sir etuvchi dori vositalar (1, 2 boblar) ushbu bo'lim susaytiruvchi va qo'zg'atuvchi turdagi moddalarni o'z ichiga oladi. susaytiruvchi turdagi dorilar quyidagicha ta'sir qilishi mumkin: a) afferent nerv oxirlarining sezuvchanligini kamaytiradi; b) sezgir nervlarning oxirlarini qo'zg'atuvchi vositalar …

2 / 198

alliy og'riqni qoldirish (anesteziya) maqsadida qo'llaniladi. anesteziyaning chuqurlashib borishi natijasida sezuvchanlikning haroratni sezish va boshqa turlari ham asta-sekinlik bilan yo'qolib boradi va oxirgi o'rinda taktil sezgi va bosim yo'qoladi. anestetiklar sezgir afferent nerv oxirlari va nerv tolalariga ta'sir etish orqali qo'zg'alish impulslarining hosil bo'lishi va tarqalishiga to'sqinlik qiladi. ularning ta'sir mexanizmi asosan potentsialga bog'liq natriy kanallarini bloklash orqali yuzaga chiqadi (1.1-rasm). gidrofob (ionlashmagan) birikmalar akson membranasidan ichkariga o'tadi va natriy kanallarini ichki tomondan bloklaydi, deb faraz qilishadi. gidrofil birikmalar ochiq natriy kanallari orqali kirib, biroz bloklovchi ta'sir ko'rsatadi. shuning uchun, kuchsiz asos bo'lgan anestetiklarning faolligi preparatning ionlashadigan va ionlashmaydigan qismlari nisbatini belgilovchi muhitning rn iga bog'liq. xususan, yallig'lanish holatida past rn (kislotali muhit) da anestetiklar kamroq samarali bo'ladi, chunki ionlanmagan birikmalarning kontsentratsiyasi kamayadi. ko'pchilik anestetiklarning tarkibida 3 ta asosiy qism mavjud: aromatik struktura, oraliq zanjir va amino guruh. aromatik tuzilma lipofil, amino guruh esa gidrofillik namoyon qiladi. molekulaning o'rta qismi …

3 / 198

k bo'lgan xossalardir. ular qon tomirlarini toraytirishi (yoki hech bo'lmaganda ularni kengaytirmasligi) kerak. bu ahamiyatga ega, chunki tomirlarning torayishi (vazokonstriktsiya) anesteziyani kuchaytiradi, to'qimalardan qon ketishini kamaytiradi, shuningdek, anestetikning so'rilishini kechiktirib, toksik ta'sirlar yuzaga kelish imkoniyatini pasaytiradi. aks holat qon tomirlarining kengayishida kuzatiladi. agar anestetik qon tomirlariga ta'sir qilmasa yoki ularni kengaytirmasa, uni adrenomimetiklar guruhining vazokonstriktor vositalari bilan qo'shib ishlatish tavsiya etiladi (4; 4.1-bobga qarang;). past zaharlilik va minimal nojo'ya ta'sirlar muhim xususiyatlardan hisoblanadi. bunday hollarda, anestetiklarning rezorbtiv ta'siri ehtimoli hisobga olinadi, chunki ular in'ektsiya joyidan so'rilishi mumkin. preparatlar suvda yaxshi erishi, saqlash va sterilizatsiya paytida buzilmasligi kerak. 1yunoncha anaesthesia – sezmaslik, loqayd, beparvolik (an – inkor qilish, aesthesis – sezuvchanlik). 1.1-rasm. nerv tolasi bo'ylab qo'zg'alish o'tishiga anestetiklarning ta'siri. a – anestetik qo'llashdan oldin. qo'zg'alish asab tolasi bo'ylab tarqaladi. a va b nuqtalar orasidagi mahalliy oqim b nuqta sohasida kuchsiz depolyarizatsiyaga olib keladi, bu esa membrananing natriy ionlariga o'tkazuvchanligini oshiradi. ularning …

4 / 198

tik eritmasi shilliq qavatning yuzasiga qo'llaniladi, u erda sezgir nerv oxirlarini bloklaydi; bundan tashqari, anestetik yaraga, yarali yuzaga qo'llanilishi mumkin; • infiltratsion yoki qavatma-qavat anesteziya – bunda anestetik eritmasini operatsiya o'tkaziladigan joydagi teri va teri ostidagi to'qimalarga asta-sekinlik bilan ketma-ket, qavatma-qavat qilib kiritish orqali shu joylardagi nerv tolala- rining hamda sezuvchi nerv oxirlarining bloklanishiga erishiladi; 1 batafsil ma'lumotlar xirurgiya va anesteziologiya darsliklarida keltirilgan. • o'tkazuvchi yoki (regionar) soha anesteziyasi – bunda anestetik eritmasini ma'lum bir nerv tolasining yoniga kiritiladi va shu nerv tolasi tomonidan inner- vatsiya qilinuvchi sohadagi to'qimalarga nerv impulslari o'tishining bloklanishiga erishiladi. o'tkazuvchi anesteziyaning o'ziga xos turlari sifatida orqa miya anesteziyasi (bunda anestetik eritmasi subaraxnoidal kiritiladi) va epidural yoki peridural anesteziya (bunda anestetik eritmasi orqa miya qattiq pardasi oldidagi bo'shliqqa kiritiladi) tafovut qilinadi. anesteziyaning ushbu turlarida anestetik orqa miya kulrang moddasining oldingi yoki orqa shoxlariga ta'sir qiladi. amaliy tibbiyotda qo'llanilishi bo'yicha mahalliy anestetiklarni quyidagi gu- ruhlarga bo'lish mumkin: …

5 / 198

gonindan yarim sintetik usul bilan ham ajratib olinadi. kimyoviy tuzilishi bo'yicha benzoy kislotasi va metilekgoninning2 murakkab efiri hisoblanadi. o'ta kuchli anesteziyalovchi xossaga ega, bu xossasi bo'yicha novokaindan bir necha marta ustun, ammo yuqori zaharlilikka ega bo'lganligi tufayli u faqat yuza ane- steziyasida qo'llaniladi. hatto, bunda ham o'ta ehtiyot- korlik bilan qo'llash kerak, chunki u shilliq qavatlar- dan oson so'rilib, ko'pchilik nojo'ya ta'sirlar va hatto 1arabchadan al-kali – ishqor, yunoncha eidos – tur. alkaloidlar – asosan o'simliklarda saqlanadigan azotli organik birikmalardir. erkin alkaloidlar asos bo'lib hisoblanadi. o'simliklarda ular tuzlar ko'rinishida saqlanadi. ko'pchilik alkaloidlar juda yuqori faollik namoyon qiladi (masalan, morfin, atropin, nikotin, pilokarpin va b.). 2 o'simlik xom ashyosidan, shuningdek ekgonindan yarim sintetik ravishda olinadi. o'tkir zaharlanish keltirib chiqarishi mumkin. kokainni uning gidroxloridi sifa- tida asosan ko'z amaliyotida ko'zga tomizish uchun ishlatiladi. bunda u ko'z oq pardasi qon tomirlarini toraytiradi, qorachiqni esa kengaytiradi, taxminan 1 sotagacha da- vom etadigan anesteziya chaqiradi. …

Want to read more?

Download all 198 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xususiy farmakologiya xarkeyivich"

iii. xususiy farmakologiya xususiy farmakologiyada farmakodinamika va farmakokinetika masalalari aniq dori guruhlari bo'yicha va amaliy tibbiyot uchun ko'proq ishlatiladigan eng muhim dorilarga nisbatan ko'rib chiqiladi. neyrotrop vositalar xususiy farmakologiyaning muhim bo'limi tana funktsiyalarini asab sistemasi orqali boshqarilishiga ta'sir qiluvchi preparatlarga bag'ishlangan. bunday moddalar yordamida markaziy asab tizimida qo'zg'alishning turli darajalarida, shuningdek periferik innervatsiyaning afferent (sezuvchi, markazga intiluvchi) va efferent (ijrochi, markazdan qochuvchi) yo'llaridan o'tkazilishiga ta'sir etish mumkin. neyrotrop vositalarni tasniflash ularning ta'sir joyiga ko'ra amalga oshiriladi. bu ularning periferik yoki markaziy asab tizimiga ta'sirini angla- tadi. perife...

This file contains 198 pages in PDF format (10.4 MB). To download "xususiy farmakologiya xarkeyivich", click the Telegram button on the left.

Tags: xususiy farmakologiya xarkeyivi… PDF 198 pages Free download Telegram