ontogenez va evolyusiya biogenetik qonun

ZIP 11 sahifa 57,5 KB Bepul yuklash

11 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 57,5 KB

Fayl turi ZIP

Sahifalar 11

Yangilangan Iyn 2026

Sahifa ko'rinishi (6 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 11

ontogenez va evolyusiya biogenetik qonun reja: 1.biogenetikqonun haqida tushuncha. 2.gavdaning birlamchi va ikkilamchi metameriyasi. 3.sodda hayvonlar ontogenezi. 4.ko'p hujayralilar ontogenezining kelib chiqishi va evolyusiyasi biogenetik qonun haqida tushuncha 1828 yilda k.ber har xil umurtqali hayvonlar embrion rivojlanishining dastlabki bosqichlari o'xshash bo'lishini kuzatib, o'zining "embrionlar o'xshashligi" qonunini yaratdi. ch.darvin o'zining evolyusion ta' limotini yaratishda bu qonundan keng foydalandi. u qadimgi va hozirgi hayvonlar embrioni bir-biriga o'xshashligiga ishondi. bunda darvin ajdod belgilari takrorlanishini bilardi. f.myuller va e. gekkel (1866-1874 ) darvinning evolyusion ta'limoti ta'sirida biogenetik qonunni yaratdilar. gekkel bu qonunni "asosiy biogenetik qonun" deb atadi. biogenetik qonun darvin g'oyalariga yaqin bo'lganligi uchun uni darvin- myuller-gekkel qonuni deb atash mumkin. biogenetik qonunni asoslash uchun myuller ko'p ish qildi, uning aniqlashicha, har xil turga kiradigan qisqichbaqasimonlarning lichinkalik davri bir-biriga juda o'xshash bo'ladi. jumladan, krablarda parazitlik qiladigan sacculina jinsiy voyaga yetganda qisqichbaqasimonlarga o'xshamaydi, ammo uning lichinkasi tuban qichqisbaqasimonlarga o'xshaydi. myuller shunday xulosaga keldiki, hamma tuban …

2 / 11

inofilm" kabi tomosha qilish imkoniyati bo'ladi. masalan, sut emizuvchilar "filmida" sodda hayvonlardan sudralib yuruvchilargacha bo'lgan tarixiy taraqqiyot namoyish etilardi. ammo belgilarning o'zgarishlarsiz namoyon bo'lishiga embrion, lichinka va jinsiy voyaga yetgan formalarning muhit sharoitlariga moslanishi yo'l qo'ymaydi. biogenetik qonundan shu narsa ma'lumki, qadimgi belgilar embrional rivojlanish davrida namoyon bo'lishi lozim. ammo bu ketma-ketlik ko'p hollarda buziladi. biogenetik qonun tarafdorlari bunday holatni quyidagicha izohlaydilar. evolyusiya jarayonida organizmlar taraqqiyoti qisqargan (filogenezga nisbatan), taraqqiyotining o'zi soddalashgan, organlar taraqqiyot yo'li o'zgargan. organlar hosil bo'lishi va rivojlanishining o'zgarishi geteroxroniya deyiladi. ba'zi olimlarning fikricha, progressiv organlar embrion rivojlanishining dastlabki davrlarida paydo bo'ladi (menert). masalan, bosh miya, sezgi organlari, yurak ertaroq, jinsiy organlar va ichaklar kechroq paydo bo'ladi. gekkel bunday o'zgarishlarni tan olmadi. quruqlik hayvonlarida o'pka, baliqlarda suzish pufagi orqa jabra xaltasi o'zgarishidan hosil bo'lgan. biogenetik, qonun gekkel tomonidan filogenezni "tiklash", organik dunyo qon-qarindoshligini bilish uchun foydalanildi. gekkel organik dunyoning paleontologik ma'lumotlarga ega bo'lmagan qismi haqida juda ko'p …

3 / 11

iladi. rekpitulyasiya lotincha recapitulasio - aytilganning qisqa takrorlanishi degan ma'noni bildiradi. morfologlar xix asrda ko'plab rekapitulyasiyalarni aniqladilar. 1. hamma ko'p hujayralilar urug'langan tuxum hujayradan rivojlanadi. 2. ko'pchilik hayvonlarning embrional rivojlanishi davrida embrion varaqlari hosil bo'ladi. 3. hamma umurqalilarda xorda hosil bo'ladi. 4. qushlar, sut emizuvchilar va odam embrionining rivojlanishi davrida jabra yoriqlari hosil bo'ladi, yuragi baliqlar yuragiga o'xshaydi, ayiruv organlari pronefros tipidabo'ladi.embrionning keyingi rivojlanishi davrida bu organlar o'zgarib, mazkur sinfga xos belgilar paydo bo'ladi. 5. palma o'g'risining rivojlanishi biogenetik qonunning isboti -t hisoblanadi. uni qaroqchi krab yoki kokos krabi ham deyiladi. bu hayvon quruqlikda yashab, kokos yong'og'i bilan oziqlanadi. o'pka bilan nafas oladi, agar 4-5 soat suvga solib qo'yilsa, o'ladi. tuxumini bir-biriga tizib qo'yadi, tuxumdan chiqqan plankton lichinkasi zoea deyiladi. jabra yoriqlari yo'qolmaydi, ammo nafas olishda qatnashmaydi. biogenetik qonun tarafdorlari palma o'g'risini ontogenezda filogenez takrorlanishiga yaqqol misol, deb qaraydilar. 6.amfibiyalar individual rivojlanishi ham rekapitulyasiya hisoblanadi. baqa lichinkasining dumi, jabra yoriqlari …

4 / 11

krorlanmasdan, balki ba'zi o'zgarishlar yo'li bilan takrorlanadi. seversov filembriogenezning quyidagi yo'llarini aniqladi: 1 ba'zi hayvonlarda yangi belgilar embrional rivojianishning dastlabki bosqiclridapaydo.bo'ladi.filembriogenezning bu tipi arxallaksis deyiladi. 2 yangi belgilar individual rivojianishning o'rta bosqichida paydo bo'lsa, uni deviasiya deyiladi. 3 agar o'zgarishlar taraqqiyotning oxirgi bosqichida paydo bo'lsa, bu hodisa anaboliya deyiladi. shunday qilib, seversov bo'yicha, ontogenezda har xil organlar har xil davrlarda paydo bo'ladi. seversov ko'p hujayralilar ontogenezining kelib chiqishi va evolyusiyasi haqida nazariya yaratdi. bunda rekapitulyasiyaga asoslangan anaboliyaga katta ahamiyat berdi. seversov ko'p hujayralilar bir hujayralilarning koloniya bo'lib yashaydigan formalaridan kelib chiqqan, degan gipotezatarafdori edi. jumladan, volvoks koloniyasi 20 000 hujayragacha yetishi mumkin, shundan keyin gistologik defferensiasiya boshlanadi. seversov bo'yicha, gidra rivojlanishi davrida embrionning maydalanish davriga o'xsliash davr sodir bo'ladi. shunday qilib, gidra ontogenezi yangi davrlar tufayli uzaygan. seversov bilaterial simmetriyali hayvonlar ontogenezi evolyusiyasini murakkab va ko'p bosqichli, deb tasawur etadi. gavdaning birlamchi va ikkilamchi metameriyasi embriologlar va evolyusion morfologlar xx …

5 / 11

vdaning bo'yiga yoki simmetriyasi bo'ylab o'xshash qismlarga (metamerlarga) bo'linishi metameriya deyiladi. metameriya simmetriyaning bir ko'rinishi sifatida qaraladi. metamerlarda o'xshash organlarning takrorlanishi gemodinamizm deyiladi. metameriya xar nil biologik sabablar va usullar bilan paydo bo'ladi. ba'zi kovakichlilarda metameriya hodisasi koloniya strobilyasiyasi davrida bo'linish yoki kurtaklanish oxiriga yetmaganda sodir bo'ladi, ya'ni bir tomoni o'sib, ikkinchi tomoni o'sishdan orqaga qoladi. lentasimon chuvalchanglarda har bir bo'g'imda jinsiy organlar takrorlanishi metameriya hisoblanadi. yuksak ko'p hujayralilarda metameriya ichki tuzilishning tartibga solinishi, organlar mnksiyasining intensifikasiyasi, harakat mexariizmlarining takomillashishi (masalan, o'rmalash yoki suzish) orqali paydo bo'lgan. metameriya o'simliklarga ham xosdir. o'simliklarda metamer chiziq bo'yicha yoki tarmoqlangan shoxlarda joylashgan. metamerlar botanikada fitomerlar deb ataladi. hayvonning gavdasidagi hamma metamerlar bir-biriga o'xshash bo'lsa, gomonomiya, agar metamerlar fimksiyasi va tuzilishi bo'yicha har xil bo'lsa, geteronomiya deyiladi. agar metameriya orgaiilar sistemasining hammasida paydo bo'lsa, uni segmentasiya deyiladi. halqali chuvalchanglarda shunday hodisani kuzatish mumkin. zoologiyada metameriya asosida tuzilishni ma'lum hayot sharoitiga moslanish, ma'lum harakatlanish usuliga …

6 / 11

ayralilar ontogenezining kelib chiqishi va evolyusiyasi ontogenez va filogenez haqidagi yangi tushunchalarni paydo bo'lishiga ko'p hujayraluarning kelib chiqishi masalasining noaniqligi sabab bo'lmoqda. bu rnasalada biror fikmi qabul qilish yoki qilmaslik biogenetik qonunga munosabat, embrion varaqlari to'g'risidagi nazariyani tushunish, embrional rivojlanishning filogenetik ahamiyatini tan olish yoki olmaslik, ontogenezning kelib chiqishi va evolyusiyasi gipotezasi kabi muammolargabog'liq. ontogenezning kelib chiqishi va evolyusiyasiga oid a.n.seversov gipotezasidasoddahayvonlardaontogenez yo'q, deb ta'kidlanadi.shuningdek, bir hujayralilardan anaboliya yo'li bilan birlamchi kolonial formalar kelib chiqqan. ko'p hujayralilar esa ana shu koloniyalardan kelib chiqqan. sodda hayvonlar ontogenezi tushunchasini b.p.tokin (1934) qo'llagan va keyinchalik embriologiya hamda zoologiya ma'lumotlari bilan isbotlangan. sodda hayvonlar ontogenezi deylganda, ona hujayraning jinssiz yo'l bilan ko'payishidan hosil bo'lgan individlaming shakllanishidan navbatdagi bo'linishgacha bo'lgan davrdagijarayonlar yig'indisi tushuniladi. ontogenezning oxirgi bosqichi navbatdagi bo'linish hisoblanadi. sodda hayvonlarda jinssiz ko'payish tur sonini belgilaydi. sodda hayvonlarda kamdan-kam holatlarda ko'plab jinssiz ko'payishdan keyin jinsiy ko'payish sodir bo'ladi. ammo infuzoriyalarda uchraydigan kon'yugasiya hodisasi ko'payish emas, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 11 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ontogenez va evolyusiya biogenetik qonun" haqida

ontogenez va evolyusiya biogenetik qonun reja: 1.biogenetikqonun haqida tushuncha. 2.gavdaning birlamchi va ikkilamchi metameriyasi. 3.sodda hayvonlar ontogenezi. 4.ko'p hujayralilar ontogenezining kelib chiqishi va evolyusiyasi biogenetik qonun haqida tushuncha 1828 yilda k.ber har xil umurtqali hayvonlar embrion rivojlanishining dastlabki bosqichlari o'xshash bo'lishini kuzatib, o'zining "embrionlar o'xshashligi" qonunini yaratdi. ch.darvin o'zining evolyusion ta' limotini yaratishda bu qonundan keng foydalandi. u qadimgi va hozirgi hayvonlar embrioni bir-biriga o'xshashligiga ishondi. bunda darvin ajdod belgilari takrorlanishini bilardi. f.myuller va e. gekkel (1866-1874 ) darvinning evolyusion ta'limoti ta'sirida biogenetik qonunni yaratdilar. gekkel bu qonunni "asosiy biogenetik qonun...

Bu fayl ZIP formatida 11 sahifadan iborat (57,5 KB). "ontogenez va evolyusiya biogenetik qonun"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ontogenez va evolyusiya biogene… ZIP 11 sahifa Bepul yuklash Telegram