ontogenez davrlari

ZIP 9 стр. 55,0 КБ Бесплатная загрузка

9 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 55,0 КБ

Тип файла ZIP

Страницы 9

Обновлено Июн 2026

Предварительный просмотр (6 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 9

ontogenez davrlari reja: 1.hayvonlarning umr ko'rishi. 2.organizmning qarishi va qarilik. 3.odamlarning uzoq umr ko'rish biologiyasiga kirish. 5.o'lim haqida tushunch. hayvonlarning nmr ko'rishi hayvonlar hayotining uzunligi ko'payish bilan bog'liq. asalarilarning erkaklari (trutenlari) urg'ochilari bilan qo'shilgandan keyin bir necha sekundda o'ladi. urg'ochi asalari esa urug'lanishdan keyin 5-6 yil yashaydi. qoraqurtlarda urchishdan keyin erkagini urg'ochisi tutib olib yeydi yoki erkagi o'ladi. bir kunli kapalaklarning lichinkasi 1-3 yil yashaydi. ular jinsiy voyaga yetgandan keyin 1-3 kun yashaydi. shu davrda ular tuxum qo'yadi, og'iz apparati taraqqiy etmaganligi uchun oziqlana olmaydi va o'lib ketadi. ayrim baliqlar umri davomida bir marta ko'payadi va o'lib ketadi (lososlar, ugorsimon baliqlar). ko'p hujayrali hayvonlarning ayrim vakillarida hayot uzunligi bilan ko'payishi o'rtasida hech qanday bog'liqlikyo'q. chunki kekb chiqishi jihatidan bir-biriga yaqin bo'lgan hayvonlarning yashash muddati turlicha bo'lishi mumkin. masalan, kovakichlilardan aktiniyalar 50 yil yashasa, gidra 1-2 yil umr ko'radi. halqali chuvlchanglardan zuluklar 25-30 yil umr ko'rsa, yomg'ir chuvalchangi 10 yilgacha yashashi …

2 / 9

lanib, a.a. bogomoles, i.i. shmalgauzen va boshqa olimlar pdam hayotining tabiiy davomiyligi 120-150 yilgacha yetishi mumkin, deb hisoblamoqdalar. odamning o'rtacha hayot davomiyligi biologik omillar bilan birgalikda ijtimoiy omillarga ham bog'iiq bo'ladi. masalan, yevropada xvi asrda odamlarning o'rtacha umr ko'rishi 21 yilga teng bo'lgan bo'lsa, xvii asrda 26 yilga, xviii asrda 34 yilga, xx asrning boshlarida 50 yilga yetgan. yer shari aholisining o'rtacha hayot uzunligi ko'plab biologik va ijtimoiy omillar bilan belgilanadi. turmush tarzi, yuqumli kasalliklar, bolalar o'limi, urushlar, iqtisodiy omillar shular jumlasidandir. xix asrning birinchi yarmida manchester shahri burjuaziya aholisining o'rtacha hayot uzunligi 38 yilga teng bo'lgan bo'lsa, ishchnarning o'rtacha yoshi 17 yil bo'lgan. liverpul shahrida esa bu ko'rsatkich 35 va 15 yilga teng bo'lgan. ijtimoiy omillaming hayot uzunligiga ta'sirini rossiya aholisi misolida ham ko'rish mumkin. rossiyada xx asrning boshlarida hayotning uzunligi o'rtacha 34 yil bo'lgan bo'lsa, xx asrning oxirlariga kelib bu ko'rsatkich 68-70 yilga yetgan. odam umrining uzunligini bir …

3 / 9

kabi mamlakatlarda ekologik muhitning qulayhgi, turmush tarzi va boshqa omillar yetarli bo'lganligi tufayli bu yerlarda yashayotgan aholining o'rtacha hayot uzunligi nisbatan yuqoridir. organizmning qarishi va qarilik qarish individual rivojlanishning ma'lum bir bosqichi bo'lib, qarigan oiganizmning jismoniy holati, tashqi ko'rinishi o'zgaradi. qarilik belgilari ko'payishdan keyingi davrda paydo bo'ladi. qarilikning boshlanishi reproduktiv faoliyat tugashi bilan boshlanmaydi. haqiqatdan ham menopauza tuxum hujayra yetilib chiqishining to'xtashini bildiradi. ammo menopauza va ayrim tashqi belgilar qarilikni bildirmaydi. qarilikning ko'plab belgilari reproduktiv faoliyat to'xtashidan oldin ham boshlanadi. u jismoniy holat (soch to'kilishi, ko'rishning o'zgarishi), ba'zi organlar funksiyasining o'zgarishida namayon bo'ladi. masalan, erkaklarda jinsiy gormonlar ishlab chiqarilishining ko'payishi vagipofizning gonadotrop gormonlari ishlab chiqarilishining ko'payishi 25 yoshlardan boshlanadi. odamning biologikyosliini aniqlashning murakkabligi shundaki, qarilikning ayrim belgilari har xil yoshda va davrda paydo bo'ladi. bundan tashqari, yosh bilan bog'liq o'zgarishlar turli yoshda bir-biridan farq qiladi. masalan, terining elastikligi 30 yoshli ayol va 80 yoshli erkakda bir xil bioiogik yoshda bo'ladi. …

4 / 9

ivid uchun 1 soat, o'rta yosh uchun 1,5 soat, qari individ uchun 2 soat vaqt kerak bo'lgan. shunday qilib, qarilik o'limga olib keladi. o'lim bo'lmasa, evolyusiya jarayonining asosiy sharti avlodlar almashinuvi sodir bo'lmaydi. odam va yuksak umurtqak hayvonlar o'limga olib keladigan ko'plab holatlardan o'zini saqlashi mumkin. bunda immunitetning ahamiyati kattadir. odamning uzoq umr ko'rish biolologiyasiga kirish uzoq umr ko'rish bizning ongimizda hayot muammosi sifatida gerontologiya bilan bog'liq, ya'ni jinsiy voyaga yetgan davrgacha yashash irnkoniyati va qarilikkacha yashashni bildiradi. ammo o'lim hamma yoshda sodir bo'lish ehtimoli bor. shuning uchun ko'pchilik hollarda o'rtacha hayot uzunligi tushunchasidan foydalaniladi. iqtisodiy jihatdan rivojlangan mamlakatlarda xx asrda o'rtacha hayot uzunligining o'sishi aholi turmush darajasining ortishi, ovqat sifati, uy-joy, tibbiy xizmat, sanitariya-gigiena, epidemiologiya holatlarining yaxshilanishi bilan bog'liq. xx asrda demografik revolyusiya sodir bo'lishining asosiy sababi ijtimoiy omilning yaxshilanishi bilan bog'liq. o'rtacha hayot ikunligining o'sishi bilan birgalikda o'lim sodir bo'ladigan yosh o'zgarmayapti. xuddi shunday holat laboratoriya hayvonlarida (sichqon, …

5 / 9

populyasiyagacha bitta oiganizmda o'rganib bo'lmaydi. bunday tadqiqotlar o'rganilayotgan populyasiyada statistik usul yordamida o'rganiladi. 1825 yildayoq b.gompers odam yoki hayvonning o'limi yoshga bog'liqligini aniqlagan edi. keyinchalik aniqlanishicha, qulay sharoitda yashayotgan hayvonning o'limidan tashqari, hayvonlarning yoki odamlarning bir qismi ishlab chiqarish, transport, maishiy xizmat, tabiat halokatlari, noqulay ekologik muhit omiliari tufayli ham nobud bo'ladi. bunday holatlar u.meykem tomonidan o'rganilgan va bu qonuniyat gompers-meykem qonuni deb yuritiladigan bo'idi. bu qonun 20 yoshdan 80 yoshgacha o'lim ehtimolining o'zgarishini bildiradi. bu qonun o'limning omillariga qarab 2 guruhga bo'ladi: birinchisi hayot sharoiti; ikkinchisi oiganizmning o'limga qarshilik ko'rsatish imkoniyatlaridan iborat. birinchisini ijtimoiy, ikkinchisini biologik omil deb atasa bo'ladi. o'lim haqida tushuncha o'lim organizm hayotiy jarayonlarining asl holatiga qayta olmaydigar to'xtashidir. tabiiy yoki biologik o'lim har bir tirik mavjudot hayotining muqarrar yakuni hisoblanadi. tabiiy o'lim organizrnning tabiiy keksayib borishi natijasida sodir bo'ladi. patologik o'lim har qanday yoshda, muddatidan oldin, g'ayri tabiiy sabablarga ko'ra (falokatlar tufayh) va kasalliklar natijasida …

6 / 9

di. terminal holatlarda hujayralarda kislorod yetishmasligi (gipoksiya) hal qiluvchi ahamiyatga ega bo'ladi. organizm o'limining quyidagi sabablari farqlanadi: l.yurak urishining to'xtashi. 2.nafas olishning to'xtashi. 3.bosh miya jarohatlanishi, bunda nafas va qon tomirlarini haramlantiruvchi markazlarning falajlanishi o'lim sodir bo'hshiga ohb kelishi mumkin. o'lim jarayonida patologik o'zgarishlarning kuchayib borishi bilan birgalikda organizmning hirnoya funksiyasi ham zaiflashib boradi. terminal holatlarning davom etish vaqti patogen holatini qo'zg'atuvchi kuch bilan organizmning himoya hususiyatlari o'rtasidagi munosabat va nisbatga bog'liq. masalan, elektrdan shikastlanish tufaym yurak yetishmovchiligida himoya reaksiyalari deyarli amalga oshmaydi va shuning natijasida terminal holat qisqa vaqt davom etadi. pnevmoniyada kislorod yetishmovchiligi asta-sekin ortib boradi, himoya reaksiyalari kuchliroq namoyon bo'ladi. bu esa terminal holatning uzoqroq davom etishiga ohb keladi. kislorod yetishmovchiligini dastlab bosh miya sezadi. bosh miyada qon aylanishining to'satdan to'xtashi tufayli miya hujayralarida 1-5 minut oralig'ida glikogen jamg'armasi, fosfokreatin, atf yo'qolishiga olib keladi. natijada miya to'qimasida energetik tanqislik paydo bo'ladi. bosh miya to'qimasida oqsil sintezi, aminokislotalar …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 9 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ontogenez davrlari"

ontogenez davrlari reja: 1.hayvonlarning umr ko'rishi. 2.organizmning qarishi va qarilik. 3.odamlarning uzoq umr ko'rish biologiyasiga kirish. 5.o'lim haqida tushunch. hayvonlarning nmr ko'rishi hayvonlar hayotining uzunligi ko'payish bilan bog'liq. asalarilarning erkaklari (trutenlari) urg'ochilari bilan qo'shilgandan keyin bir necha sekundda o'ladi. urg'ochi asalari esa urug'lanishdan keyin 5-6 yil yashaydi. qoraqurtlarda urchishdan keyin erkagini urg'ochisi tutib olib yeydi yoki erkagi o'ladi. bir kunli kapalaklarning lichinkasi 1-3 yil yashaydi. ular jinsiy voyaga yetgandan keyin 1-3 kun yashaydi. shu davrda ular tuxum qo'yadi, og'iz apparati taraqqiy etmaganligi uchun oziqlana olmaydi va o'lib ketadi. ayrim baliqlar umri davomida bir marta ko'payadi va o'lib ketadi (lososlar, ugorsimo...

Этот файл содержит 9 стр. в формате ZIP (55,0 КБ). Чтобы скачать "ontogenez davrlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ontogenez davrlari ZIP 9 стр. Бесплатная загрузка Telegram