identifikatsiya va autentifikatsiya tushunchasi va vazifalari

DOCX 20 pages 666.4 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 666.4 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

identifikatsiya va autentifikatsiya tushunchasi va vazifalari reja: 1. kirish 1.1 axborot xavfsizligi tushunchasi 1.2 identifikatsiya va autentifikatsiyaning ahamiyati 2. identifikatsiya tushunchasi va vazifalari 3. autentifikatsiya tushunchasi va turlari 3.1 parol asosidagi autentifikatsiya 3.2 biometrik autentifikatsiya (face id, touch id) 4. zamonaviy autentifikatsiya tizimlari integratsiyasi 4.1 sun’iy intellekt va autentifikatsiya 4.2 internet banklar, davlat portallari va ijtimoiy tarmoqlardagi misollar 5. afzalliklar va kamchiliklari xavfsizlik darajasini oshirish 6. kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlari 6.1 sun’iy intellekt, kriptografiya va blokcheyn texnologiyalarining roli 6.2 yangi autentifikatsiya mexanizmlarini ishlab chiqish 7. xulosa kirish axborot texnologiyalari taraqqiyoti bilan bir qatorda, axborot xavfsizligi muammolari ham keskin dolzarblashib bormoqda. har qanday zamonaviy tizimda foydalanuvchilar, ularning vakolatlari va tizim resurslariga kirish darajasini to‘g‘ri boshqarish zarur. chunki har bir axborot tizimi o‘z foydalanuvchilariga muayyan huquqlar asosida xizmat ko‘rsatadi. ana shu huquqlarni to‘g‘ri taqsimlash, ruxsatsiz kirishlarni cheklash va foydalanuvchini tanish jarayonlari identifikatsiya va autentifikatsiya mexanizmlariga asoslanadi. identifikatsiya va autentifikatsiya axborot xavfsizligi tizimining poydevorini …

2 / 20

jarayoni. bu jarayon foydalanuvchining o‘zini tizimga tanitishidan iborat bo‘lib, tizim undan “siz kimsiz?” degan savolga javob kutadi. oddiy misol sifatida elektron pochta tizimini olaylik. foydalanuvchi tizimga kirishda o‘z pochta manzilini (masalan, ali@gmail.com) kiritadi. bu holatda foydalanuvchi o‘zini tanitmoqda — ya’ni identifikatsiyadan o‘tmoqda. pochta manzili bu foydalanuvchining identifikatori hisoblanadi. identifikatsiya jarayonida eng muhim narsa — bu noyoblikdir. har bir foydalanuvchining identifikatori tizimda yagona bo‘lishi lozim. aks holda tizim foydalanuvchini boshqa bir foydalanuvchidan ajrata olmaydi. shu bois ko‘pgina tizimlarda identifikator sifatida loginlar, raqamli kartalar, shaxsiy raqamlar, foydalanuvchi id raqamlari yoki maxsus shifrlangan kalitlar ishlatiladi. identifikatsiya jarayoni tizim xavfsizligining birinchi bosqichidir. u foydalanuvchini tanib olish imkonini beradi, ammo foydalanuvchining haqiqatan ham shu shaxs ekanligini aniqlamaydi. shu sababli keyingi bosqich — autentifikatsiya zarur bo‘ladi. 2. autentifikatsiya tushunchasi autentifikatsiya — bu foydalanuvchining identifikatorini tekshirish, ya’ni u o‘zini kim deb tanitgan bo‘lsa, haqiqatan ham shu shaxs ekanligini isbotlash jarayonidir. masalan, foydalanuvchi tizimga kirishda o‘z loginini (identifikatorni) …

3 / 20

berish jarayonidir. bu jarayon identifikatsiya va autentifikatsiyadan so‘ng amalga oshiriladi. misol uchun, tizimga kirgan foydalanuvchi barcha fayllarni ko‘rish huquqiga ega bo‘lishi mumkin, biroq ularni o‘zgartirish yoki o‘chirish huquqiga ega bo‘lmasligi mumkin. bu foydalanuvchining avtorizatsiya darajasi bilan belgilanadi. avtorizatsiya tizimdagi xavfsizlik siyosatini tartibga soluvchi mexanizm bo‘lib, foydalanuvchilarning imkoniyatlarini chegaralaydi va ularning vakolatlarini nazorat qiladi. shu sababli identifikatsiya, autentifikatsiya va avtorizatsiya bir-birini to‘ldiruvchi uchta asosiy jarayondir. 4. autentifikatsiya turlari autentifikatsiya uch turga bo‘linadi 1) bir tomonlama autentifikatsiya — faqat server foydalanuvchini tekshiradi. 2) ikki tomonlama autentifikatsiya — foydalanuvchi va server bir-birini tekshiradi 3) ko‘p omilli autentifikatsiya — foydalanuvchining shaxsini bir nechta omil asosida (parol, qurilma, biometrik ma’lumot) tekshiradi. hozirda ikki omilli autentifikatsiya (2fa) keng qo‘llanilad. 5. parol tizimlari va ularning muammolari parol tizimlari autentifikatsiyaning eng qadimiy va keng tarqalgan usulidir. biroq parol tizimlari zaif bo‘lishi mumkin. foydalanuvchilar oddiy parollar tanlashadi yoki ularni yozib qo‘yishadi, bu esa xavfsizlikni pasaytiradi. himoyani kuchaytirish uchun murakkab …

4 / 20

vchi boshqa xizmatlarga ham kirishi mumkin. kerberosning afzalligi — parol hech qachon ochiq holatda uzatilmaydi. tizim shifrlash algoritmlaridan (des, 3des, aes) foydalanadi. 8. biometrik autentifikatsiya tizimlari biometrik autentifikatsiya foydalanuvchining fiziologik yoki xulq-atvor xususiyatlariga asoslanadi. masalan, barmoq izi, ko‘z to‘rpardasi, yuz tanish, ovoz yoki imzo orqali. biometrik tizimlar soxtalashtirishga chidamli, ammo uskunalar qimmat va ayrim holatlarda tashqi omillarga bog‘liq. biometrik tizimlarning sifatini far (false acceptance rate) va frr (false rejection rate) ko‘rsatkichlari bilan baholanadi. 9. zamonaviy tendensiyalar bugungi kunda autentifikatsiya tizimlari sun’iy intellekt, bulutli texnologiyalar va mobil qurilmalar bilan integratsiyalashmoqda. ikki omilli (2fa) va ko‘p bosqichli (mfa) autentifikatsiya keng joriy etilgan. biometrik autentifikatsiya esa mobil telefonlarda keng tarqalgan (masalan, face id, touch id). xulosa identifikatsiya va autentifikatsiya axborot xavfsizligining asosiy komponentlaridir. ular foydalanuvchini aniqlash va uning tizim resurslariga kirish huquqlarini belgilash imkonini beradi. zamonaviy autentifikatsiya texnologiyalari — ko‘p omilli va biometrik usullar — axborot tizimlarini yanada ishonchli himoya qiladi. har bir …

5 / 20

ble distributed systems. john wiley & sons, 2021. 7. pfleeger, c., pfleeger, s. l., & margulies, j. security in computing. pearson, 2022. 8.kurose, j. f., & ross, k. w. computer networking: a top-down approach. pearson, 2021. 9. tanenbaum, a. s., & wetherall, d. j. computer networks. prentice hall, 2020. image1.png

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "identifikatsiya va autentifikatsiya tushunchasi va vazifalari"

identifikatsiya va autentifikatsiya tushunchasi va vazifalari reja: 1. kirish 1.1 axborot xavfsizligi tushunchasi 1.2 identifikatsiya va autentifikatsiyaning ahamiyati 2. identifikatsiya tushunchasi va vazifalari 3. autentifikatsiya tushunchasi va turlari 3.1 parol asosidagi autentifikatsiya 3.2 biometrik autentifikatsiya (face id, touch id) 4. zamonaviy autentifikatsiya tizimlari integratsiyasi 4.1 sun’iy intellekt va autentifikatsiya 4.2 internet banklar, davlat portallari va ijtimoiy tarmoqlardagi misollar 5. afzalliklar va kamchiliklari xavfsizlik darajasini oshirish 6. kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlari 6.1 sun’iy intellekt, kriptografiya va blokcheyn texnologiyalarining roli 6.2 yangi autentifikatsiya mexanizmlarini ishlab chiqish 7. xulosa kirish axborot texnologiyalari taraqqiyo...

This file contains 20 pages in DOCX format (666.4 KB). To download "identifikatsiya va autentifikatsiya tushunchasi va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: identifikatsiya va autentifikat… DOCX 20 pages Free download Telegram