akustika, ultratovush, infratovush

PPTX 13 pages 59.6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 59.6 KB

File type PPTX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

akustika. ultratovush va infratovush akustika. ultratovush va infratovush reja: 1. akustika tushunchasi va tovush to‘lqinlarining xususiyatlari 2. tovush to‘lqinlarining chastotasiga ko‘ra turlari 3. infratovush: xususiyatlari va qo‘llanilish sohalari 4. ultratovush: xususiyatlari va qo‘llanilish sohalari 1. akustika tushunchasi va tovush to‘lqinlarining xususiyatlari akustika — bu tovush to‘lqinlarining hosil bo‘lishi, tarqalishi va ularning inson qulog‘i bilan sezilishini o‘rganadigan fizikaning bo‘limidir. “tovush” atamasi ostida biz muhit zarrachalarining tebranishlari natijasida hosil bo‘ladigan mexanik to‘lqinni tushunamiz. tovush to‘lqinlari qattiq, suyuq va gazsimon muhitlarda tarqaladi, ammo **bo‘shliq (vakuum)**da tarqalmaydi, chunki u yerda zarrachalar yo‘q. tovush to‘lqinlarining asosiy xususiyatlari: chastota (ν) – tovush manbai bir soniyada nechta tebranish amalga oshirishini bildiradi. o‘lchov birligi: gerts (hz). past chastota → past tovush (bassi), yuqori chastota → baland tovush (diskant). amplituda – zarrachalarning tebranishining eng katta og‘ishi. amplituda qanchalik katta bo‘lsa, tovush shunchalik baland (kuchli) eshitiladi. to‘lqin uzunligi (λ) – tovush to‘lqini bir to‘liq tebranishda bosib o‘tgan masofa. u tovush …

2 / 13

qinlari. eshitilish xususiyati: inson qulog‘i eshita olmaydi. xususiyatlari: to‘lqin uzunligi juda qisqa. muhitda tez so‘nadi, lekin aniqligi yuqori. yaxshi yo‘nalgan va aks sado beruvchi xususiyatga ega. manbalari: yarasalarning, delfinlarning echolokatsiyasi, maxsus ultratovush generatorlari. qo‘llanilishi: tibbiyotda: ultratovush diagnostikasi, organlarni tekshirish (masalan, utt). sanoatda: materiallardagi nuqsonlarni aniqlash, masofa o‘lchash, tozalash. biologiyada: hayvonlarning yo‘nalishni aniqlash tizimlarida. 3. infratovush: xususiyatlari va qo‘llanilish sohalari infratovush — bu chastotasi 20 gerts (hz) dan kichik bo‘lgan tovush to‘lqinlaridir. inson qulog‘i bunday past chastotadagi tebranishlarni eshita olmaydi, biroq kuchli infratovush to‘lqinlari inson tanasi tomonidan bosim yoki titrash tarzida sezilishi mumkin. infratovush to‘lqinlari juda uzun to‘lqin uzunligiga ega bo‘ladi, shu sababli ular katta masofalarga tarqaladi va energiyasi sekin so‘nadi. infratovush tabiiy va sun’iy manbalarda hosil bo‘lishi mumkin. tabiiy manbalar qatoriga zilzila, vulqon portlashi, dengiz to‘lqinlari, shamol va momaqaldiroq kiradi. sun’iy manbalarga esa portlashlar, reaktiv samolyotlar, yirik dvigatellar, sanoat uskunalari hamda shamol turbinalari kiradi. ba’zi hayvonlar, masalan, fillar va kitlar …

3 / 13

hu bilan birga, infratovushning inson organizmiga ta’siri ham muhimdir. juda kuchli infratovush to‘lqinlari uzoq vaqt davomida ta’sir qilganda, insonda bosh og‘rishi, yurak urishining o‘zgarishi, muvozanat buzilishi, charchoq va bezovtalik kuzatilishi mumkin. shuning uchun sanoat obyektlarida infratovush darajasi maxsus asboblar bilan nazorat qilinadi. xulosa qilib aytganda, infratovush — bu past chastotali, inson qulog‘i eshita olmaydigan, lekin uzoq masofalarga tarqala oladigan tovush to‘lqinidir. u tabiiy hodisalarda keng uchraydi va ilm-fan, texnika hamda hayvonlar hayotida muhim rol o‘ynaydi. 4. ultratovush: xususiyatlari va qo‘llanilish sohalari 1. ultratovush tushunchasi ultratovush — bu chastotasi inson eshita oladigan tovush diapazonidan yuqori bo‘lgan (ya’ni 20 khz dan yuqori) mexanik to‘lqinlardir. odam qulog‘i taxminan 16–20 000 gts (hz) gacha bo‘lgan tovushlarni eshita oladi, ultratovush esa bu chegaradan yuqori chastotalarga ega bo‘ladi — 20 khz dan bir necha gigagerts (ghz) gacha. 2. ultratovushning xususiyatlari to‘lqin tabiati — ultratovush mexanik to‘lqin bo‘lib, modda zarrachalarining tebranishi orqali tarqaladi. chastotasi juda yuqori — …

4 / 13

bilan to‘qimalarga ta’sir qilib, qon aylanishini yaxshilash, yallig‘lanishni kamaytirish. jarrohlikda – ultratovush pichoqlari yordamida to‘qimalarni aniq kesish (masalan, katarakta operatsiyalarida). b) sanoatda nosozliklarni aniqlash – metall buyumlarda yoriqlar, g‘ovaklar yoki boshqa nuqsonlarni topishda (ultratovush defektoskopiyasi). tozalash – murakkab shaklli buyumlarni (optik linzalar, zargarlik buyumlari) ultratovush vannalarida tozalash. payvandlash – plastmassa yoki metall qismlarni ultratovush tebranishlari yordamida biriktirish. o‘lchov ishlari – masofa, qalinlik yoki chuqurlikni o‘lchash (ultratovush sath o‘lchagichlar, sonar). c) harbiy va dengiz sohalarida sonar tizimlari – suv ostidagi ob’ektlarni aniqlash, masofa o‘lchash, suv osti navigatsiyasida qo‘llaniladi. d) biologiyada va ekologiyada hayvonlar (masalan, ko‘rshapalaklar, dengiz sutemizuvchilari) ultratovush orqali eko-lokatsiya qiladi — atrofni “ko‘rish” uchun tovush aks-sadosidan foydalanadi. ekologik monitoringda — baliqlar sonini aniqlash, suv osti muhitini o‘rganish uchun ishlatiladi. 4. afzalliklari inson tanasiga zarar yetkazmaydi (ionlashtiruvchi nurlanishdan farqli ravishda). yuqori aniqlikda tasvir olish imkonini beradi. real vaqt rejimida kuzatuv qilish mumkin. texnik va biologik sohalarda universalligi yuqori. foydalanilgan adabiyotlar o‘.t. …

5 / 13

akustika, ultratovush, infratovush - Page 5

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "akustika, ultratovush, infratovush"

akustika. ultratovush va infratovush akustika. ultratovush va infratovush reja: 1. akustika tushunchasi va tovush to‘lqinlarining xususiyatlari 2. tovush to‘lqinlarining chastotasiga ko‘ra turlari 3. infratovush: xususiyatlari va qo‘llanilish sohalari 4. ultratovush: xususiyatlari va qo‘llanilish sohalari 1. akustika tushunchasi va tovush to‘lqinlarining xususiyatlari akustika — bu tovush to‘lqinlarining hosil bo‘lishi, tarqalishi va ularning inson qulog‘i bilan sezilishini o‘rganadigan fizikaning bo‘limidir. “tovush” atamasi ostida biz muhit zarrachalarining tebranishlari natijasida hosil bo‘ladigan mexanik to‘lqinni tushunamiz. tovush to‘lqinlari qattiq, suyuq va gazsimon muhitlarda tarqaladi, ammo **bo‘shliq (vakuum)**da tarqalmaydi, chunki u yerda zarrachalar yo‘q. tovush to‘lqinlarini...

This file contains 13 pages in PPTX format (59.6 KB). To download "akustika, ultratovush, infratovush", click the Telegram button on the left.

Tags: akustika, ultratovush, infratov… PPTX 13 pages Free download Telegram