oʻtkazgichlar va yarim oʻtkazgichlar

PPTX 20 pages 1.0 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

prezentatsiya powerpoint qdu aniq fanlar va muhandistlik fakulteti matematika va informatika ta’lim yo’nalishi 06/22 guruh talabasi mamadaliyeva shalolaxonning fizika fanidan tayorlagan taqdimoti o‘tkazgichlar, dielektriklar va yarim o‘tkazgichlar. yarim o‘tkazgichlardagi kontakt hodisalar. reja: o‘tkazgichlar – xususiyatlari va ishlatilishi dielektriklar – xususiyatlari va ishlatilishi yarim o‘tkazgichlar – turlari va xususiyatlari yarim o‘tkazgichlardagi kontakt hodisalar – pn-perekhod va boshqa kontaktlar o‘zlarining elektr o‘tkazuvchanlik xossalariga qarab qattiq jismlar metallarga (o‘tkazgichlarga), yarim o‘tkazgichlarga va dielektriklar (izolyatorlar)ga bo‘linadi. metallar energetik zonalari elektron bilan to‘la band qilinmagan bo‘ladi (1a-rasm) va ularga tashqaridan kuchsiz elektr maydon ta’sir etsa, elektronlar yuqorida joylashgan uzluksiz bo‘sh o‘tkazuvchanlik zonalariga o‘tib olib, ma’lum yo‘nalishda harakat qiladi va elektr toki hosil bo‘ladi. sababi metallarda valent va o‘tkazuvchanlik energetik zonalar bir-birlari bilan “chaplashib” uzluksiz zona hosil qilgan bo‘ladi. yarim o‘tkazgichlarga esa valent zona elektronlar bilan to‘lgan bo‘lib, agar elektronlar o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tmasa, ular erkin bo‘lmaydi (1b-rasm). bu zona valent zonadan δe~0,12ev energetik masofada joylashgan bo‘ladi, …

2 / 20

va h.k.) shaklida va kimyoviy birlashmalar shaklida (sulfidlar, selenidlar va h.k.) uchraydi. elektr tokini yaxshi o‘tkazadigan, ya’ni yuqori elektr o‘tkazuvchanlik xususiyatiga ega bo‘lgan moddalar o‘tkazgichlar deyiladi. elektr o‘tkazuvchi moddalar solishtirma qarshiligining katta kichikligiga qarab elektr tokini yaxshi o‘tkazadigan elektr o‘tkazgichlar (ρ=10-6¸10-4 om×sm), izolyatorlar (ρ=105¸1018 om×sm) va yarim o‘tkazgichlar (ρ=10-4¸105 om×sm)ga bo‘linadi. metallar, elektrolitlar va plazmalar elektr o‘tkazuvchidir. elektr o‘tkazuvchanligi yuqori bo‘lgan modda yoki jism o‘tkazgich deb ataladi. o‘tkazgichlar ikki xil bo‘ladi: birinchi tur o‘tkazgichlari va ikkinchi tur o‘tkazgichlari. erkin eletronlarni soni nihoyatda ko‘p bo‘lgan mis, alyuminiy kabi materiallar birinchi tur o‘tkagichlar deb aytiladi. amaliyotda keng qo‘llaniladigan o‘tkazgich elektr simi. bitta yoki bir necha tomirli simlardan iborat bo‘lgan metall o‘tkazgich elektr simi deyiladi. tovar sifatida ishlab chiqarilgan va servis sohasida keng foydalanadigan elektr simlar quyidagi turlarga bo‘linadi: izolyatsiyalangan, izolyatsiyalanmagan elektr simi; cho‘lg‘ambop elektr simi; montaj simlari, elektr shnurlari, uzaytirgich (udlinitel) va boshqa turlarga bo‘linadi. elektr simi elektr energiyasini o‘zatish va taqsimlash, …

3 / 20

gan selen, eritilgan sulfidlar kiradi. moddalarning qisman yoki to‘liq ionlardan tashkil topgan eritmalari yoki suyultirilgan holatdagi moddalar elektrolitlar yoki ikkinchi tur o‘tkazgichlari deyiladi. elektrolit eritmalarining xossalarini o‘rganish bilan tokning yangi kimyoviy manbalari yaratiladi. elektrolitlarning suvdagi eritmalarida yoki aralashmalarida zaryad tashuvchilar musbat va manfiy zaryadlangan ionlar bo‘lgani uchun elektrolitlar ionli o‘tkazuvchanlikka ega. suyuqliklar elektronli o‘tkazuvchanlikka ham ega bo‘lishi mumkin. masalan, suyuq metallar ana shunday o‘tkazuvchanlikka ega. elektrolit orqali elektr toki o‘tganda elektrodlarda elektrolit tarkibiy qismlarining ajralib chiqish jarayoni elektroliz deyiladi. texnikada elektroliz turli maqsadlarda keng qo‘llaniladi. bir metallning sirti boshqa metallning yupqa qatlami bilan elektrolitik usulda qoplanadi (nikellash, xromlash, emallash, mis yalatish va h.k.). bu mustahkam qoplama sirtni zanglashdan asraydi. elektroliz yordamida turli buyumlar metall qatlami bilan qoplanadi (galvanostegiya), shuningdek, kerakli buyumlarning relefi metall nusxalari, masalan tipografiya klishelari tayyorlanadi (galvanoplastika). elektroliz sof metallar, xususan mis olishda keng qo‘llaniladi. boksitlar aralashmasidan alyuminiy elektroliz yo‘li bilan olinadi. xuddi shu usul tufavyli alyuminiy arzon, …

4 / 20

rga ajratiladi: 1) gaz; 2) suyuq; 3) qattiq. texnikada ishlatiladigan barcha izolyatsiya materiallari elektr maydoni ta’sirida ma’lum energiya nobudligiga sabab bo‘ladi. tabiatda absolyut dielektrik yo‘q. dielektrikdan oz bo‘lsa-da, tok o‘tadi, natijada ma’lum energiya issiqlik energiyasiga aylanadi. agar dielektriklar o‘zgarmas kuchlanish ta’siri ostida bo‘lsa, unda hosil bo‘luvchi nobudliklar faqat lens-joul qonuniga bog‘liq bo‘ladi. dielektrikka o‘zgaruvchan kuchlanish ta’sir etsa, unda qo‘shimcha nobudliklar ham bo‘ladi. bunday energiya nobudligi dielektrik gisterezisidir. bu nobudlik quyidagi formula bilan aniqlanadi: bu yerda k – material xususiyatiga bog‘liq bo‘lgan koeffitsiyent; f – o‘zgaruvchan tok chastotasi; e – elektr maydonining kuchlanganligi. (1) formulasi bo‘yicha dielektrik gisterezis nobudligi chastota oshgan sari ko‘payadi. yuqori chastotali o‘zgaruvchan kuchlanishlarda, dielektrik isitish texnikasi va boshqalarda uning hosil qiladigan nobudliklari juda katta ahamiyatga ega bo‘ladi. elektr energiyasi hosil qilish, yuborish va iste’mol etishda elektr o‘tkazuvchi qismlar orqali o‘tgan tok tarqalib ketmasligi uchun o‘tkazgichlar bir-biridan maxsus materiallar vositasida ajratiladi. bular elektr izolyatsion materiallar deb ataladi. elektr …

5 / 20

lar. uglerod birikmalaridan tuzilgan moddalar izolyatsion material ravishida ko‘p ishlatiladi. bunday organik dielektriklar suyuq, yopishqoq, mumsimon, qattiq bo‘lishi mumkin. suyuq izolyatsion materiallar uch xil bo‘ladi: neft moyi; sintetik suyuqliklar; o‘simlik moylari. neft moylaridan keng iste’mol etiladigan – transformotor moyidir. kabel va kondensator sanoatida ishlatiladigan neft moylari kabel va kondensator moyi deb aytiladi. texnikada ishlatiladigan mumsimon dielektriklar oson eriydigan moddalardan iborat. ular uncha pishiq bo‘lmasa ham namlikka yaxshi chidaydi. asalari mumi, o‘simlik mumi, mumsimon moddalar shular jumlasidandir. ular turli materiallarga shimdirish va mumlash uchun ishlatiladi. tabiiy va sintetik smolalar ham dielektriklardir. tabiiy smolalar ba’zi hayvon yoki o‘simliklardan olinadi (shellak, kanifol, kopal). polietilen, polistirol, organik shisha – sintetik smolalardir. organik materiallardan yog‘och (tabiiy material), qog‘oz, karton, fibra va turli gazmollar (tekistil materiallar) tovar sifatida ishlab chiqarib ko‘p ishlatiladi. texnikada va xalq xo‘jaligining turli tarmoqlarida plastik massalar (plastmassalar, plastiklar) keng ishlatiladi. ular tashqi ta’sir ostida qolip shaklini olishi mumkin. natijada juda ham murakkab …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻtkazgichlar va yarim oʻtkazgichlar"

prezentatsiya powerpoint qdu aniq fanlar va muhandistlik fakulteti matematika va informatika ta’lim yo’nalishi 06/22 guruh talabasi mamadaliyeva shalolaxonning fizika fanidan tayorlagan taqdimoti o‘tkazgichlar, dielektriklar va yarim o‘tkazgichlar. yarim o‘tkazgichlardagi kontakt hodisalar. reja: o‘tkazgichlar – xususiyatlari va ishlatilishi dielektriklar – xususiyatlari va ishlatilishi yarim o‘tkazgichlar – turlari va xususiyatlari yarim o‘tkazgichlardagi kontakt hodisalar – pn-perekhod va boshqa kontaktlar o‘zlarining elektr o‘tkazuvchanlik xossalariga qarab qattiq jismlar metallarga (o‘tkazgichlarga), yarim o‘tkazgichlarga va dielektriklar (izolyatorlar)ga bo‘linadi. metallar energetik zonalari elektron bilan to‘la band qilinmagan bo‘ladi (1a-rasm) va ularga tashqaridan kuchsiz elektr m...

This file contains 20 pages in PPTX format (1.0 MB). To download "oʻtkazgichlar va yarim oʻtkazgichlar", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻtkazgichlar va yarim oʻtkazgi… PPTX 20 pages Free download Telegram