samarqand viloyati tarixiy toponomikasi

PPTX 20 pages 80.0 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 80.0 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint presentation samarqand viloyati tarixiy toponomikasi 1. samarqand toponimiyasining tarixiy manbalari 2. toponimlarning shakllanishi va evolyutsiyasi 3. zamonaviy samarqand toponimiyasida tarixiy izlar reja: kirish kirish toponimi, ehtimol, 'kirmoq' fe'lidan kelib chiqqan bo'lib, geografik joylashuvi tufayli samarqandga 'kirish joyi' sifatida xizmat qilgan 14-15-asrlarda shakllangan. manbalarga ko'ra, kirish ilk o'rta asrlarda (viii-xii asrlar) qang' shahri sifatida tanilgan, keyinchalik esa uning ahamiyati tufayli 'kirish', ya'ni 'boshlanish' degan ma'noni anglatgan. kirish hududi zarafshon daryosi vodiysida joylashgan bo'lib, uning 30 gradus shimoliy kenglikdagi qulay o'rni azaldan savdo karvonlari uchun muhim 'kirish nuqtasi' bo'lib kelgan. toponimika fanining mohiyati va ahamiyati toponimika fani joy nomlarining kelib chiqishi, evolyutsiyasi va ma'nolarini o'rganadi, geografik ob'ektlarning nomlanish tarixini 1500-yildan buyon izohlaydi. toponimika 20-asrda lingvistik geografiya va tarixiy tilshunoslik bilan bog'liq holda rivojlandi, hududning o'tmishi, aholisi va madaniyati haqida 70 foiz ma'lumot beradi. toponimika tadqiqotlari orqali 100 dan ortiq etnik guruhlarning migratsiyasi, o'zaro ta'siri va joylashuvi, tarixiy voqealar va geografik o'zgarishlar …

2 / 20

'smrknth'dan kelib chiqqan bo'lib, eramizdan avvalgi vi-iv asrlarda paydo bo'lgan. bu nom 'tosh shahar' yoki 'qoya shahar' ma'nosini anglatadi. 'qo'shrabot' toponimi ikki qismdan iborat: 'qo'sh' (juft) va 'rabot' (karvonsaroy), ya'ni bu hududda 2 ta muhim karvonsaroy joylashganligini ko'rsatadi. 'jomboy' nomi so'g'dcha 'jam' (kanal, suv oqimi) va 'buy' (hid, xushbo'y) so'zlaridan tashkil topgan, bu hududdagi suvning xushbo'yligidan dalolat beradi. qadimiy samarqand shahri toponimlari vii-viii asrlarda 'so'g'd bozori' (sug'd bozori) nomi samarqandning iqtisodiy markazi bo'lganligi, savdo-sotiqning rivojlanganligini ko'rsatadi, 'bozor' so'zi fors tilidan olingan. 'panjob' toponimi, 'panj' (besh) so'zidan kelib chiqqan bo'lib, samarqandning 5 ta asosiy darvozasi joylashgan hududga ishora qiladi. bu nom v asrlardan boshlab qo'llanilgan. 'bibixonim' toponimi xv asrda amir temurning xotini sharafiga qo'yilgan. bu nom bibixonim masjidi qurilishi bilan bog'liq bo'lib, o'sha davr me'morchiligini aks ettiradi. tarixiy manbalarda samarqand viloyati toponimlari xiv asrda amir temur hukmronligi davrida samarqand mintaqasidagi qishloq va shaharlarning ko'plab toponimlari turkiy va forsiy tillarida qayta nomlangan, …

3 / 20

g'unlashtirgan. arab istilosi davrida, 712-713 yillarda, "darband" (tor yo'l) kabi strategik ahamiyatga ega bo'lgan joylar arabcha nomlar bilan qayta nomlangan, bu hududni boshqarishni osonlashtirgan. moʻgʻullar istilosi davridagi toponimlar 'jizzax' toponimi moʻgʻullar istilosi davrida ahamiyat kasb etdi, chunki u chingizxon qoʻshinlariga qarshi 1220-yilda qorategin va uning lashkarlari tomonidan qattiq qarshilik koʻrsatilgan hudud edi. moʻgʻul istilosi davrida 'qizil-qum' (qizil qum) toponimi keng tarqaldi. ushbu nom, ehtimol, 1220-yildagi moʻgʻullarning bostirib kirishi davridagi qonli janglardan so'ng paydo bo'lgan. moʻgʻul istilosidan soʻng 'raboti malik' (podshoh karvonsaroyi) toponimi oʻzgartirilgan. sababi, karvonsaroy 1220-yildagi vayronagarchiliklardan soʻng oʻz ahamiyatini yoʻqotgan va harbiy nuqtai nazardan foydalanilgan. amir temur va temuriylar davridagi toponimlar temuriylar davrida 'bogʻi dilkusho' kabi toponimlar paydo boʻldi, bu esa shaharlarda hashamatli bogʻlar barpo etish orqali madaniyatni rivojlantirishga urgʻu berilganini koʻrsatadi. amir temur hukmronligi davrida 'darvozai xalq' kabi toponimlar shahar darvozalarining ahamiyatini aks ettiradi, bu yerlar savdo va aloqalar uchun muhim nuqta boʻlgan. temur tomonidan 1397-yilda asos solingan …

4 / 20

lari sovet davrida 70 yildan ortiq vaqt mobaynida toponimika siyosati mahalliy madaniyat va tarixni yoʻq qilishga qaratilgan edi, shu sababli oʻzbekcha nomlar bekor qilindi. 1920-yillarda millatchilikka qarshi kurash doirasida koʻplab diniy va tarixiy nomlar, masalan, “masjid” va “goʻriston” kabi soʻzlar bilan bogʻliq joy nomlari oʻzgartirildi. 1930-yillarda shaxsga sigʻinish davrida taniqli kommunistik arboblar, jumladan, stalin va uning safdoshlari sharafiga qishloqlar va tumanlar nomlari keng koʻlamda oʻzgartirildi. zamonaviy samarqand viloyati toponimlari zamonaviy samarqand viloyatidagi 'bulung'ur' toponimi xiii asrda shakllangan bo'lib, u 'baland joy' ma'nosini anglatadi va hududning geografik xususiyatini aks ettiradi. samarqand viloyatidagi 'jomboy' toponimi 'jon' (hayot) va 'boy' (boy) so'zlaridan kelib chiqqan, bu esa 1926-yilda tumanning iqtisodiy ahamiyatiga ishora qiladi. samarqand viloyatidagi 'payariq' toponimi, 1512 yildagi tarixiy manbalarda uchraydi, 'past joy' ma'nosini bildiradi va suv resurslarining muhimligini ko'rsatadi. etnik tarkibning toponimikada aks etishi qipchoqlar nomidan kelib chiqqan toponimlar, masalan, qipchoq qishlogʻi, xi-xii asrlarda koʻchmanchi qipchoq qabilalarining samarqand vohasiga kirib kelganini aks …

5 / 20

hayotiy ahamiyatini koʻrsatadi. choʻl hududlaridagi 'quduq' soʻzi bilan bogʻliq toponimlar, masalan, 'quduqli' 25-35ta joy nomida uchraydi. bu hududda suv resurslarining muhimligidan dalolat beradi. choʻl hududlaridagi 'quduq' soʻzi bilan bogʻliq toponimlar, masalan, 'quduqli' 25-35ta joy nomida uchraydi. bu hududda suv resurslarining muhimligidan dalolat beradi. afsonalar va rivoyatlarda aks etgan toponimlar "bibixonim" toponimi amir temurning sevimli ayoli sharafiga qo'yilgan bo'lib, u masjid qurilishi bilan bog'liq afsonaga asoslangan va muhabbat ramzidir. "cho'pon ota" toponimi afsonaga ko'ra, amir temur qo'shiniga suv topishda yordam bergan cho'pon bilan bog'liq, bu joyning strategik ahamiyatini ko'rsatadi. "hazrati dovud g'ori" toponimi dovud payg'ambarning u yerda dushmanlardan qochgani haqidagi rivoyat bilan bog'liq, bu joyning muqaddas maqomini belgilaydi. toponimlarni saqlash va oʻrganishning dolzarbligi xx asrda toponimlarning oʻzgarishi siyosiy oʻzgarishlar natijasi boʻlib, ularni saqlash kelajak avlodlar uchun tarixiy xotirani tiklash demakdir. toponimlarni saqlash, madaniy merosning bir qismi sifatida, milliy oʻzlikni anglash va 1991-yildan keyingi mustaqillikni mustahkamlash uchun juda muhimdir. toponimlarni oʻrganishda lingvistik …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "samarqand viloyati tarixiy toponomikasi"

powerpoint presentation samarqand viloyati tarixiy toponomikasi 1. samarqand toponimiyasining tarixiy manbalari 2. toponimlarning shakllanishi va evolyutsiyasi 3. zamonaviy samarqand toponimiyasida tarixiy izlar reja: kirish kirish toponimi, ehtimol, 'kirmoq' fe'lidan kelib chiqqan bo'lib, geografik joylashuvi tufayli samarqandga 'kirish joyi' sifatida xizmat qilgan 14-15-asrlarda shakllangan. manbalarga ko'ra, kirish ilk o'rta asrlarda (viii-xii asrlar) qang' shahri sifatida tanilgan, keyinchalik esa uning ahamiyati tufayli 'kirish', ya'ni 'boshlanish' degan ma'noni anglatgan. kirish hududi zarafshon daryosi vodiysida joylashgan bo'lib, uning 30 gradus shimoliy kenglikdagi qulay o'rni azaldan savdo karvonlari uchun muhim 'kirish nuqtasi' bo'lib kelgan. toponimika fanining mohiyati va aham...

This file contains 20 pages in PPTX format (80.0 KB). To download "samarqand viloyati tarixiy toponomikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: samarqand viloyati tarixiy topo… PPTX 20 pages Free download Telegram