chang musiqa cholg'usi

DOC 9 pages 85.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 85.0 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

chang musiqa cholg'usi reja: 1. chang cholg'usi haqida ma’lumot 2. chang cholg'usida ijod qilgan bastakorlar chang musiqa cholg'usi tanburning o'ttiz ikki pardasidan olinib ixtiro qilingan. ba'zi rivoyatlarda go'yo arastun (arestotel) hakim zuhro yulduziga qiyos qilib ixtiro qilgari deyiladi. (nag'mai niyogon. tahqiq va tahiyai a. rajabov. dushanbe. adib, 1988. 124 s.). undan tashqari abdulqodir marig'iy o'zining "maqosid ul alhon"("kuylar maqsadlari'') kitobida chang musiqa cholg'usini yuziga teri tortilgan unga 24 ta tor ikki tomoniga ip bilan bog'lab qo'yilgan" degan ma'lumot berilgan bo'lib, noxun (tirnoq) vositasida ijro etilgan. egri chang musiqa cholg'usining bir turi bu cholg'uning yuz qismiga teri emas bal'ki yog'och qoplangan. torlari ip bilan emas cho'plar vositasida berkitib qo'yilgan. fozirgi kunda o'zbekiston hududida musiqa ijrochiligida qo'llanilayotgan "'chang" nomli musiqa cholg'usi sharq va boshqa xalqlarning milliy musiqa ijrochiligida turli xil nomlanishlarga ega. belarusiya, ukrainadagi - simbala. uyg'ur xalqlaridagi - chang, erondagi-santurlar, o'zbekistondagi - "chang" musiqa cholg'usiga o'xshash. ko'pgina musiqiy risolalarda zikr etilgan …

2 / 9

$bo'lib, "nuzxa"da 81 tor, "migni"da 33 ta tor uch qatordan tortilgan bo'lgan va bu turdagi chang musiqa cholg'ulari navozandaning o'ng va chap qo'l barmoqlari, tabiiy tirnoqlari vositasida ijro etilgan. hozirgi kunda o'zbekistonda "chang" cholg'usi miiliy va zamonaviy musiqa ijrochiligida keng miqyosda qo'llanilmoqda. faxriddin sodiqov, fozil xarrotov, ahmad odilov, rustam negmatov. abdurahmon xoltojiyevlar o'ziga xos chang ijrochiligi maktabini yaratgan ustozlar hisoblanadi. warning ijrochilik an'analarini yosh changnavoz shogirdlari tilash xo'jamberdiyev, temir mahmudov, anvar lutfullayev, fazilat shukurova, abdusalom mutalov va boshqalar davom ettirmoqdalar. cang musiqa cholg'usining tovushqatori uch oktavadan iborat bo'lib, birinchi tovush "sol" ovozidan boshlanadi, chang ijrosi katta qarhishdan yasalgan ikkita cho'bcha vositasida ijro etiladi. chang musiqa cholg'usi to'g'irisida ko'pgina ma'lumotlami quyidagi kitobdan olish mumkin. (ahmad odilov, anvar lutfullayev. chang. toshkent. 2002 y.). cholgʻu asbobi includepicture "https://www.savol-javob.com/wp-content/uploads/2023/01/2647ae866953150344557fcefc66abae-300x225.jpg" \* mergeformatinet chang — koʻp torli tirnama . oʻzbekistonda ishlatiladigan zamonaviy chang turi trapetsiya shaklidadir. chang tayoqchalar bilan urib chalinadi. koʻpchilik xalqlarda chang turlicha nomlanadi. …$

3 / 9

siya shakldagi tovushxonaga ega. tovushqator asosoini 14 sim tashkil etadi. shu simlarning 13 tasi uchtadan boʻlib, bitta eng yoʻgʻon sim yakkadir. shu asnoda torlaning umumiy soni 40 taga yetadi. sim torlari 2 xarak vositasida 2 guruhga boʻlinadi: oʻng xarak ustidan oʻtkazilgan simlar past registrda, chap xarak ustidan oʻtkazilganlari 1 va 1,5 oktava yuqori registrlarda ovoz chiqaradi. changning diapazoni kattadir: katta oktava „lya-bemol“ dan ikkinchi oktava "mi-bemol" gacha yetadi. chang bambukdan ishlangan ikki choʻp yordamida urib chalinadi. 1930-yillarda yangi (xromatik tovushqatorga ega) turlari yaratildi (prima, tenor, bas). jarangdor tembr, keng dinamik va texnik imkoniyatlari tufayli turli ansambl, xalq cholgʻulari orkestri tarkibida hamda yakkanavoz cholgʻu sifatida keng tarqalgan. yozma manbaalarga ko`ra xv, xvii asrlardan boshlab “chang” sozi musiqa hayotimizda ma’lum o`rin egallay boshlagan. ungacha esa “chang” iborasi o`zbek hamda tojik musiqa madaniyatida butunlay o`zga soz, tirnab chalinadigan zamonaviy yevropacha arfaning bizda keng ishlatilgan qadimiy kichik hajmdagi namunasini anglatadi. jumladan alisher navoiyning buyuk …

4 / 9

taqqoslab changni “sozlarning kelinchagi” deb ataydi. darvish ali – ibn mirzo ali-ibn xo`ja mahmud – marvarid shu sozning mohir ijrochisi edi. u yoshligidan changga mehr qo`ydi va keyinchalik shuhrat qozondi. shu davrning yana bir mohir changchisi – mavlono zaynuliddin rumiy edi. darvish alining ta’kidlashicha, u juda ko`p peshrav va kuylar ijod qilgan. ulardan eng ko`zga ko`rinarlisi 3 ta peshrav edi: birinchisi: ehson. husayniy maqomining pardalarini o`z ichiga oladi. ikkinchisi: soqil. iroq maqomi pardalari asosida ijod qilingan. uchunchisi: peshravi-ufor. husayniy maqomining xonalaridan tarkib topgan. yana darvish ali changiy qadimda (changni) kelib chiqishi haqida shunday yozadi: chang qadimiy soz bo`lib, mesopotamiyadan tortib, to xitoygacha bo`lgan juda katta hududda ishlatilgan. buxoroda (xvi asr) shayboniylardan bo`lgan abdullaxonning zamondoshi xo`jai kalon (buyuk xo`ja, shayx xo`ja sa’d) og`ir dardga giriftor bo`ladi. tabib sulton muhammad uni davolab, kasalni yengishda chang mashqlarini eshitishni tavsiya etadi. xo`ja sa’d darvish alini huzuriga chorlaydi. darvish ali uch oy davomida sa’d qoshida …

5 / 9

i olib yasrab qabriga boradi. u yerda piri changiydan boshqa kimsa yo`q edi. u hayron bo`lib tursa, changiy uyg`onib qoladi. umar unga 700 dinorni beradi va aytadi: “alloh seni o`ziga do`st deb bilibdi, men ham sening do`stingman. boshingga mushkil ish tushsa qoshimga kelgin. “sening soz chertishing egamni o`ziga rom etdi” – deydi. bu voqea to`g`risida taniqli fors shoiri jaloliddin rumiy (1273 yil) ham she’rlar yozgan. chang chang- arfaning o’tmishda qo’llangan turi. o’rta osiyo va boshqa sharq xalqlari o’rtasida tarqalgan. uning saqlanib qolgan eng qadimiy ta’sviri miloddan avvalgi 3 minginchi yillarga mansub , burchakli turi hozirda o’zbekiston va tojikiston terayasida taxminan xvii asrda ishlatilgan. gruzinlarda yangi abhazlarda ayume, ajarlarda duadastanon va hak deb yuritiladi. ko’p torli urma soz. uning santur deb nomlanuvchi turini rivoyatlarga ko’ra, o’rta osiyoda birinchi marta darveshali changiy chalgan bo’lsa kerak. o’zbekistonda keng ishlatiladigan hozirgi chang tuzilishi qutisimon trapetsiya shaklida, tovushqator asosini 14 sim tashkil etadi. bulardan 13 …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "chang musiqa cholg'usi"

chang musiqa cholg'usi reja: 1. chang cholg'usi haqida ma’lumot 2. chang cholg'usida ijod qilgan bastakorlar chang musiqa cholg'usi tanburning o'ttiz ikki pardasidan olinib ixtiro qilingan. ba'zi rivoyatlarda go'yo arastun (arestotel) hakim zuhro yulduziga qiyos qilib ixtiro qilgari deyiladi. (nag'mai niyogon. tahqiq va tahiyai a. rajabov. dushanbe. adib, 1988. 124 s.). undan tashqari abdulqodir marig'iy o'zining "maqosid ul alhon"("kuylar maqsadlari'') kitobida chang musiqa cholg'usini yuziga teri tortilgan unga 24 ta tor ikki tomoniga ip bilan bog'lab qo'yilgan" degan ma'lumot berilgan bo'lib, noxun (tirnoq) vositasida ijro etilgan. egri chang musiqa cholg'usining bir turi bu cholg'uning yuz qismiga teri emas bal'ki yog'och qoplangan. torlari ip bilan emas cho'plar vositasida berkitib qo...

This file contains 9 pages in DOC format (85.0 KB). To download "chang musiqa cholg'usi", click the Telegram button on the left.

Tags: chang musiqa cholg'usi DOC 9 pages Free download Telegram