chang cholg'u asbobi haqida ma'lumot

DOC 11 pages 235.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 235.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

chang cholg'u asbobi haqida ma'lumot reja 1. chang cholg'u asbobining tarixi 2. chang cholg'u tuzulishi 3. chang cholg'u asbobining takomillashtirilishi 4. xulosa musiqiy cholg‘ular dunyosi taraqqiyotning boshqa sohalari kabi oddiydan murakkablik sari tobora takomillashib va rivojlanib borgan. o‘zbek xalqining musiqa madaniyati ko‘p asrlik tarixga ega, ko‘pgina sozanda va xonandalar avlodining faoliyatida qaror topgan xalq hamda og‘zaki an’anadagi ustozona musiqa san’ati bu haqda guvohlik qiladi. bir narsani ta’kidlab o‘tishim joizki, asl hujjat va manbalardamusiqiy sozlarning tarixi juda qisqa, ayrim lavhalardagina yoritilgan. buning ustiga musiqani yozib oluvchi vositalar bo‘lmaganligi sababli, biz o‘tmish musiqa cholg‘ularining sadolanish xususiyatlari haqida aniq tasavvurga ega emasmiz.qadimgi manbalarga ko‘ra xv-xvii asrlardan boshlab “chang” so‘zi hayotimizga kirib kela boshlagan. kirib kelgunga qadar esa “chang” iborasi o‘zbek va tojik musiqa madaniyatida butunlay boshqa asbob, ya’ni zamonaviy yevropacha tirnab chalinadigan arfa sozi tushunilgan. alisher navoiyning ona tomondan bobosi abu said changiy ham mohir ijrochi bo‘lgan ekan. ba’zi ma’lumotlarda keltirilishicha, navoiy davrida …

2 / 11

egalladi. asrlar davomida arfa shaklida bo‘lgan chang cholg‘usi xix- asrga kelib qutisimon shaklda namoyon bo‘ldi. o‘rta asrning so‘nggi yillarida changda yuksak darajada ijrochilik mahoratini namoyish etgan so‘ngi sozandalardan biri darvishali changiydir. darevishali changiy (to‘liq ismi: darvish aliyi changiy al-xoqoniy ibn mirzo ali changiy ibn abdulali qonuniy ibn xo‘ja abdullo muhammad marvarid). u xviii-asrlarda yashab ijod qilgan musiqashunos, bastakor, hofiz, shoir hamda chang cholg‘usining mohir sozandasi hisoblangan. darvishali changiy sozlarni bir-biriga taqqoslab chang cholg‘u asbobini “sozlarning kelinchagi” deb ataydi. u yoshligidan musiqaga qiziqqanligi sababli o‘z davrining ko‘plab musiqashunoslaridan ta’lim olgan. o‘z she’rlarini changiy taxallusi bilan yozgan. darvishali changiy chang asbobining qadimgi tarixi haqida ma’lumot bergan. uning aytishicha changda 26 ta tor va 7 ta lad bo‘lgan. changning 7 ladida 7 maqomni ijro etishgan. ammo mohir changchilar ushbu changda 12 maqomni chalishni uddasidan chiqishgan. yana darvishali changiy qadimda changni kelib chiqishi haqida quyidagicha yozadi: chang juda qadimiy soz bo‘lib, mesopotamiyadan tortib, to …

3 / 11

endi esa meni ta’qib ostiga olishganligi bois sening oldingga oxirgi bor chalish uchun keldim. sendan birnarsa so‘rayman, ipak torlarimgagina haq berishsa”, yig‘lab va oh urib o‘zining so‘nggi mashqini ijro etadi va changning oldiga boshini qo‘yib uhlab qoladi. shu payt xalifa umarga g‘oyibdan bir ovoz keladi: “bizning bir do‘stimiz bor, u yasrabning qabri yonida. ul kimsaga xazinangdan 700 dinor olib borib ber, yana zoriqsa yana kelsin”. umar 700 dinorni olib yasrabning qabri yoniga boradi. u yerda piri changchidan boshqa hech kimsa yo‘q edi. u hayron bo‘lib tursa, changiy uyg‘onib qoladi. umarunga 700 dinorni beradi va aytadi: alloh seni do‘st deb bilibdi, men ham sening do‘stingman. boshingga mushkil ish tushsa yonimga kelgin. “sening soz chertishing egamni rom etdi” - deydi. bu haqda taniqli fors shoiri jaloliddin rumiy ham she’rlar yozgan. asrlar davomida ijod qilgan ko‘plab sozandalar o‘zlarining betakror ijodlari bilan markaziy osiyo xalqlari madaniyati rivojiga o‘z xissalarini qo‘shib keldilar. uzoq o‘tmishda talaygina …

4 / 11

qismidagi bolg‘acha tomoni bilan urib qo‘yilgan. hozirgi changlarda torlarning tortilish kuchi oshganligi sababli cholg‘u quloqlari po‘latdan yasaladi. bulardantashqari u changning oyoqlari ham bo‘lmagan va shu bois uni yerda o‘tirgan holda ijro etishgan. shu kabi ya’ni rekonstruksiya qilinmagan maqom changini usta ayxayev. z. 1935-yilda hamda zuffarov. u 1946-yillarda yashaganlar. kishilik jamiyati rivojlanishi natijasida odamlarning didi, saviyasi taraqqiy etadi. musiqiy sozlar hamjonli jarayon bo‘lganligi sababli, ular talab darajasida takomillashib boradi. oldingi asrning 30-yillarida keskin sur’atda ro‘y berayotgan madaniy o‘zgarishlar natijasida mavjud cholg‘ularning sifat darajasi zamon talablariga javob bermay qoladi. xalq sozgar ustalari bilan birga, bir qator sozandalar ham musiqiy sozlarning takomillashuviga o‘z hissalarini qo‘shganlar. eski namunadagi chang cholg‘usinizamon talabiga moslashtirish ishlarini changchi va sozgar usta usta ro‘zmat isaboyev, mashxur doirachi va changchi usta olim komilov, mohir sozanda matyusuf xarratovlar boshlab berishadi. ular milliy chang cholg‘usining tovush jarangdorligini yaxshilash, tovush ko‘lamini kengaytirish va tovushlarni to‘laqonli bo‘lishi uchun tinimsiz izlanishlar qiladilar. bugungi kunda muzeylarda …

5 / 11

yaxshilash, tovush jarangdorligini oshirish borasida izlanishlar olib boriladi. chang cholg‘usining takomillashuvi natijasida: · xromatik tovushqator tizimi o‘rnatildi; · cholg‘uning tovush ko‘lami kengaytirilib, bir oktava ko‘tarib sozlashga moslashtirildi; · sifatli sim torlar taqildi; · jarangdor tovush sadolantiruvchi yogoch tanlandi; · vaqt taqazosi sozandalardan musiqiy sozni kursida o‘tirib chalishni talab etgandan so‘ng, maxsus uchta uzun oyoqlar joriy etildi; · ijro vaqtida chang sadolarini vaqti-vaqti bilan so‘ndirib turish uchun tepki ixtiro qilindi. rekonstruksiya qilingan chang cholg‘usining tovush ko‘lami kengaytirilib, tovush qatori kichik oktava “sol” dan uchinchi oktava “sol” diezgacha bo‘ldi. hozirgi qo‘llaniladigan chang cholg‘usi yevropa va barcha sharq davlatlari xalqlari orasida keng tarqalgan. jumladan, chang va changsimon cholg‘ulardan sharqda o‘zbekiston, ozarbayjon, tojikiston, eron, afg‘oniston, xitoy, hindiston, korea va yaponiya davlatlarida ham keng foydalaniladi. yevropa davlatlarida uni “simbal” deb atashadi. u tut, yong‘oq va boshqa yog‘ochlardan yasalib, changning quloqlari 75 ta va u chang korpusining o‘ng tomoniga o‘rnatilinadi, sozlari xromatik yarimtonlikdan iborat.chang cholg‘usiga kiritilgan …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "chang cholg'u asbobi haqida ma'lumot"

chang cholg'u asbobi haqida ma'lumot reja 1. chang cholg'u asbobining tarixi 2. chang cholg'u tuzulishi 3. chang cholg'u asbobining takomillashtirilishi 4. xulosa musiqiy cholg‘ular dunyosi taraqqiyotning boshqa sohalari kabi oddiydan murakkablik sari tobora takomillashib va rivojlanib borgan. o‘zbek xalqining musiqa madaniyati ko‘p asrlik tarixga ega, ko‘pgina sozanda va xonandalar avlodining faoliyatida qaror topgan xalq hamda og‘zaki an’anadagi ustozona musiqa san’ati bu haqda guvohlik qiladi. bir narsani ta’kidlab o‘tishim joizki, asl hujjat va manbalardamusiqiy sozlarning tarixi juda qisqa, ayrim lavhalardagina yoritilgan. buning ustiga musiqani yozib oluvchi vositalar bo‘lmaganligi sababli, biz o‘tmish musiqa cholg‘ularining sadolanish xususiyatlari haqida aniq tasavvurga ega emasmiz...

This file contains 11 pages in DOC format (235.0 KB). To download "chang cholg'u asbobi haqida ma'lumot", click the Telegram button on the left.

Tags: chang cholg'u asbobi haqida ma'… DOC 11 pages Free download Telegram