iqtisodiy tahlilning metodi va unda qo‘llaniladigan usullar

PPTX 11 pages 8.7 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.7 MB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

pptxgenjs presentation iqtisodiy tahlilning metodi va unda qo‘llaniladigan usullar 1 reja: kirish iqtisodiy tahlil fanining metodologik asoslari va ularning tavsifi. tahlilda analiz va sintez uslublardan foydalanish. induksiya va deduksiya uslublardan foydalanish. xulosa iqtisodiy tahlilning metodi va metodologiyasini farqlamoq lozim. metod deganda asosan shu fanning predmetini o‘rganish usuli tushuniladi. metodologiya deganda esa, sodda qilib aytadigan bo‘lsa, shu fanning predmetini o‘rgatish usuli, o‘rgatishda qo‘llaniladigan yondoshuvlar, usullar majmuasi tushuniladi. 3 iqtisodiy tahlilning metodologik asosi, ya’ni uni o‘rgatishda qo‘llaniladigan yondashuvlar turli yo‘nalishda bo‘lishi ta’biiy. shu tufayli ularni, eng avvolo, to‘g‘ri tasniflash lozim. bizning fikrimizcha, ularni o‘rganishda qanday yondashishiga qarab ikki guruhga bo‘lish mumkin: 1. o‘rganilayotgan ob’ektga dialektika nuqtai nazaridan yondashish. 2. o‘rganilayotgan ob’ektga sistemali uzluksizlikni ta’minlagan holda yondashish. birinchi yondashish bo‘yicha tahlil qilinsa barcha iqtisodiy jarayonlar bir-biri bilan uzviy bog‘liqlikda, harakatda va doim o‘zgarishda deb qarash lozim bo‘ladi. bundan kelib chiqadigan bo‘lsa shuni ta’kidlash joizki, iqtisodiy jarayonlarni ifodalaydigan ko‘rsatkichlar ham bir-biri bilan uzviy bog‘liqlikda …

2 / 11

ktni detallashtirish deganda murakkab iqtisodiy jarayonlarni soddalashtirish va ulardan to‘g‘ri va yaxlit xulosa qilish uchun ularni mayda bo‘laklarga bo‘lib o‘rganish tushiniladi. sistemalashtirish (tartiblashtirish) deganda o‘rganilayotgan ob’ektni o‘rganish uchun unga mantiqan ketma-ketlikni ta’minlagan holda tartibga solish tushiniladi. chunki iqtisodiy jarayonlar bir-biri bilan uzviy bog‘liqlikda. shu tufayli ularni har tomonlama, chuqur o‘rganish uchun ketma-ket ravishda batafsil tahlil qilish lozim. masalan, natija ko‘rsatkichi o‘zgarsa unga ta’sir qiluvchi barcha ijobiy va salbiy omillar batafsil tahlil qilinadi, ularning ta’siri ketma-ket ravishda xisoblab chiqiladi. 5 induksiya va deduksiya kategoriyalari iqtisodiy tahlilning muhim metodologik asoslari sifatida namoyon bo‘ladi. ushbu kategoriyalar iqtisodiy tahlilning ketma-ketligini ta’minlaydi. masalan, induksiya deganda o‘rganilayotgan ob’ektning xususiylikdan umumiylikga qarab o‘rganilishi tushiniladi. bunga misol qilib mehnat unimdorligi tahlilini olish mumkin. unga vaqt nuqtai nazaridan qaraydigan bo‘lsak uni bir soatlik mexnat unimdorligi, bir kunlik, o‘n kunlik, bir oylik, bir choralik, yarim yillik, to‘qqiz oylik, bir yillik mehnat unimdorligi darajasigacha umumlashtirish mumkin. yoki aynan ushbu ko‘rsatkichni makon …

3 / 11

lbiy ta’sir qilganligi to‘g‘risida xulosa qilinadi. 6 makon va zamon kategoriyalari ham iqtisodiy tahlilning muhim metodologik asoslaridan biridir. zero, barcha iqtisodiy jarayonlar makonda (xo‘jalik yurituvchi sub’ektda) ma’lum bir zamon doirasida (vaqt mobaynida) sodir bo‘ladi. shu tufayli zamonning o‘tishi bilan makondagi natija o‘zgaradi va uning teskarisi, ya’ni makonning o‘zgarishi bilan zamon o‘tgandan keyin natija boshqacha bo‘lishi mumkin. masalan, makonga korxonalarni, ish joylarini, firma kabi xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarni misol keltirish mumkin. bular tahlilining ob’ekti. zamon deganda esa ularning ma’lum bir hisobot davri tushiniladi. makonda sodir bo‘lgan jarayonlar ma’lum bir hisobot davri (zamon) o‘tgach jamlanadi va umumlashtiriladi. bu ham shu hisobot davrini tahlil qilish uchun ma’lumot manbai bo‘lib hisoblanadi. 7 analiz va sintez. (tahlil va umulashtirish) kategoriyasi ham iqtisodiy tahlilning metodologik asoslaridan biri hisoblanadi. tahlil deganda bir butun yaxlit predmetni alohida bo‘laklarga bo‘lib o‘rganish tushiniladi. umumlashtirish (sintez) esa o‘rganilayotgan ob’ekt to‘g‘risida yaxlit xulosaga kelish uchun foydalaniladi. unda ob’ektning barcha bo‘laklari bo‘yicha qilingan xulosa …

4 / 11

ning metodologik asosi sifatida namoyon bo‘ladi. iqtisodiy tahlilda natija va omillar tushunchasi mavjud. iqtisodiy faoliyat natijasini ifoda etgan birorta ko‘rsatkich natija ko‘rsatkichi bo‘lib hisoblanadi. buni falsafiy jihatdan qaraydigan bo‘lsak oqibatdir. ammo shu oqibat o‘z-o‘zidan sodir bo‘lmaydi. uning zamirida birqancha sabablar bor. bu sabablarni iqtisodiy tahlilda omillar deb qaraladi. masalan, ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi (oqibat) birqancha omillarga, ya’ni hodimlar soni, ularning malakasi, mehnat unimdorligi, qo‘llanilayotgan texnalogik jarayoni, xom ashyoning o‘z vaqtida sifatli ta’minoti kabi omllarga (sabablarga) bog‘liq. sabab oqibatga olib kelganidek, omillar ta’siri ham biror natijaga olib keladi. ijobiy sabab yaxshi oqibat, ijobiy omil yuqori natijaga olib kelganidek, salbiy sabab yomon oqibatga, omillarning salbiy ta’siri natijaning pasayishiga olib keladi. 9 shakl va mazmun kategoriyasi ham bevosita iqtisodiyotga, xususan, iqtisodiy tahlilga aloqador. shaklning o‘zgarishi mazmun o‘zgarishiga, mazmunning o‘zgarishi shakl o‘zgarishiga olib keladi. iqtisodiyotda ushbu bog‘liqlik juda yorqin nomoyon bo‘ladi. masalan, ayollar sumkasining shakli chiroylik va chidamlik bo‘lishi uchun, unga qimmatbaxo materiallar, turli …

5 / 11

hqa bir misol. jamoa xo‘jaligining bir yilda etishtirgan paxtasi 50,0 ming tonnani tashkil qildi. bu miqdo ko‘rsatkich. uning 60 foizi birinchi nav, 20 foizi ikkinchi, 15 foizi uchinchi va 5 foizi to‘rtinchi navga topshirildi. bular paxtaning sifat ko‘rsatkichlari. yoki yana shu paxtadan sof tolaning chiqish miqdori 35 foizni tashkil qiladi. bu ham uning sifat ko‘rsatkichlariga misol bo‘ladi. 10 e`tiboringz uchun raxmat! 11 image1.png image2.png image3.png image4.png image5.png image6.png image7.png image8.png image9.png image10.png

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy tahlilning metodi va unda qo‘llaniladigan usullar"

pptxgenjs presentation iqtisodiy tahlilning metodi va unda qo‘llaniladigan usullar 1 reja: kirish iqtisodiy tahlil fanining metodologik asoslari va ularning tavsifi. tahlilda analiz va sintez uslublardan foydalanish. induksiya va deduksiya uslublardan foydalanish. xulosa iqtisodiy tahlilning metodi va metodologiyasini farqlamoq lozim. metod deganda asosan shu fanning predmetini o‘rganish usuli tushuniladi. metodologiya deganda esa, sodda qilib aytadigan bo‘lsa, shu fanning predmetini o‘rgatish usuli, o‘rgatishda qo‘llaniladigan yondoshuvlar, usullar majmuasi tushuniladi. 3 iqtisodiy tahlilning metodologik asosi, ya’ni uni o‘rgatishda qo‘llaniladigan yondashuvlar turli yo‘nalishda bo‘lishi ta’biiy. shu tufayli ularni, eng avvolo, to‘g‘ri tasniflash lozim. bizning fikrimizcha, ularni o‘rgani...

This file contains 11 pages in PPTX format (8.7 MB). To download "iqtisodiy tahlilning metodi va unda qo‘llaniladigan usullar", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy tahlilning metodi va … PPTX 11 pages Free download Telegram