xan sulolasida konfutsiychilik mafkurasi

DOCX 15 pages 564.6 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 564.6 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

xan sulolasida konfutsiychilik mafkurasi reja kirish 1. xan sulolasida konfutsiychilikning davlat mafkurasiga aylanishi 2. xan davrida ta’lim, madaniyat va fan taraqqiyotida konfutsiychilikning roli 3. xan sulolasidagi konfutsiychilik merosi va uning keyingi davrlarga ta’siri xulosa kirish xan sulolasi (mil. av. 206 – mil. 220-yillar) xitoy tarixidagi eng muhim davrlardan biri hisoblanadi. u qin sulolasining qulashi ortidan liu bang (gaozu) tomonidan asos solingan boʻlib, gʻarbiy xan (poytaxti changʻan) va sharqiy xan (poytaxti luoyang) davrlariga boʻlingan. xan sulolasining shakllanishi xitoyni qisqa muddatli qin zulmidan keyin birlashtirish va barqarorlikka olib keldi. liu bangning islohotlari, jumladan, yer taqsimoti va markazlashgan boshqaruv tizimi, sulolani mustahkamladi. tarixiy ahamiyati esa beqiyos: xan davri xitoy madaniyati, iqtisodiyoti va maʼmuriyatining oltin davri boʻlib, buyuk ipak yoʻli orqali savdo-sotiq rivojlandi, qogʻoz ixtiro qilindi, konfutsiychilik rasmiy mafkura sifatida qabul qilindi. bu sulola xitoyni yevrosiyo bilan bogʻlab, imperiya chegaralarini kengaytirdi va keyingi ming yilliklar uchun xitoy tsivilizatsiyasining poydevorini qoʻydi.konfutsiychilik mafkurasi esa konfutsiy (kong …

2 / 15

intsiplar markaziy oʻrin tutadi. xan sulolasida konfutsiychilik qin davridagi qattiq qonunchilik (legalizm) oʻrnini bosib, imtihonlar tizimi orqali davlat xizmatiga yoʻl ochdi va xitoy jamiyatini ming yillar davomida shakllantirdi. xan sulolasida konfutsiychilik mafkurasi xan sulolasida konfutsiychilikning davlat mafkurasiga aylanishi xan sulolasi (miloddan avvalgi 206-yildan milodiy 220-yilgacha) xitoy tarixida markazlashgan imperiya tuzumining mustahkamlanishi va ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning yangi bosqichi sifatida tanilgan. bu davrda siyosiy hokimiyatning shakllanishi va mafkuraviy yo‘nalishlarning o‘zgarishi, oldingi qin sulolasining qattiq legalizm siyosatiga qarshi reaktsiya sifatida ro‘y berdi. qin sulolasi (miloddan avvalgi 221-206 yillar) xitoyni birlashtirgan bo‘lsa-da, uning qattiq qonunlar va jazo tizimi xalq orasida norozilik va qo‘zg‘olonlarga sabab bo‘ldi. natijada, xan sulolasining asoschisi lyu ban (gaozu imperatori) hokimiyatni qo‘lga kiritgach, siyosiy tuzumni qayta qurishga majbur bo‘ldi. bu jarayonda konfutsiychilik mafkurasi markaziy o‘rin egalladi, chunki u ijtimoiy tartibni ta’minlash va hokimiyatni mustahkamlash uchun eng mos vosita sifatida ko‘rildi.siyosiy hokimiyatning asosiy xususiyati markazlashgan imperatorlik tuzumida edi. imperator mutlaq hokimiyatga ega bo‘lib, …

3 / 15

iy daromad uchun soliq yig‘ish huquqiga ega bo‘lib qoldi, ammo mahalliy amaldorlar imperator tomonidan tayinlanardi. bu o‘zgarishlar markaziy hokimiyatni mustahkamladi va imperiyaning yaxlitligini ta’minladi.mafkuraviy yo‘nalishlar nuqtai nazaridan, xan sulolasining dastlabki bosqichida (miloddan avvalgi 206-141 yillar) huang-lao daosizmi va legalizmning aralash elementi ustun edi. huang-lao daosizmi imperatorning "harakatsizlik" (vu vey) tamoyiliga asoslanib, hukumatni minimal aralashuv orqali boshqarishni taklif etardi. biroq, imperiya kengayishi va ichki muammolar ortib borishi bilan bu yo‘nalish yetarli emasligi ma’lum bo‘ldi. imperator vu (miloddan avvalgi 141-87 yillar) davrida konfutsiychilik davlat mafkurasiga aylandi. bu o‘zgarishning asosiy sababi imperiyaning ijtimoiy-iqtisodiy muammolari – chegara tahdidlari, ichki bo‘linmalar va xalq orasidagi norozilik edi. konfutsiychilik, konfutsiy (miloddan avvalgi 551-479 yillar) ta’limotiga asoslanib, axloqiy qadriyatlar, ijtimoiy tartib va oilaviy munosabatlar orqali jamiyatni birlashtirishni taklif etardi.imperator vu konfutsiychilikni rasmiy mafkura qilish uchun bir qancha islohotlar o‘tkazdi. miloddan avvalgi 136-yilda u konfutsiychilikdan boshqa maktablarni taqiqladi va imperatorlik akademiyasini (tayxue) tashkil etdi. bu akademiya konfutsiychilik klassikalarini o‘rganishga …

4 / 15

egalizm elementlarini saqlab qolgan bo‘lsa-da, konfutsiychilik axloqiy tamoyillariga asoslanib, xalq farovonligini ta’minlash uchun ishlatildi. bu monopoliya imperiyaning iqtisodiy qudratini oshirib, xalqqa soliq yengilliklarini taqdim etdi. yana bir misol – amaldorlar tanlash tizimi. konfutsiychilik ta’sirida "filial va halol" (syaolian) nomzodlar tizimi joriy etildi, unda amaldorlar axloqiy fazilatlar va konfutsiychilik bilimlari asosida tanlanardi. bu tizim ijtimoiy harakatchanlikni ta’minlab, oddiy dehqonlarning o‘g‘illari ham imperatorlik xizmatiga kirish imkoniyatiga ega bo‘ldi.sharqiy xan davrida (milodiy 25-220 yillar) siyosiy hokimiyatning zaiflashishi bilan konfutsiychilik mafkurasi yanada lashdi. imperatorlik poytaxti luoyangga ko‘chirilgach, evnuxlar va qarindoshlarning ta’siri kuchaydi, ammo konfutsiychilik olimlari bu o‘zgarishlarga qarshi chiqib, axloqiy tamoyillarni himoya qilishdi. masalan, milodiy 184-yildagi "sariq salla" qo‘zg‘oloni daosizm ta’sirida yuz bergan bo‘lsa-da, uning bostirilishi konfutsiychilik mafkurasining ustunligini tasdiqladi. bu qo‘zg‘olon imperator hokimiyatining axloqiy zaifligini ko‘rsatib, konfutsiychilik tamoyillariga qaytish zarurligini ta’kidladi.umuman olganda, xan sulolasi davrida siyosiy hokimiyat va mafkuraviy yo‘nalishlarning rivoji konfutsiychilikni davlat mafkurasiga aylantirish orqali imperiyaning uzoq muddatli barqarorligini ta’minladi. bu tizim …

5 / 15

gallab, imperatorlik tuzumni axloqiy va ijtimoiy tamoyillar asosida qurishga yordam berdi. konfutsiy (kun fuzi) ta’limoti besh asosiy fazilat – ren (insonparvarlik), yi (haqiqatparastlik), li (marosim), zhi (donolik) va sin (ishonch) ga asoslanib, jamiyatni harmoniya orqali boshqarishni taklif etardi. xan sulolasida bu ta’limot davlat boshqaruvining asosiy poydevoriga aylandi, chunki u qin sulolasining qattiq legalizmiga qarshi chiqib, axloqiy rahbarlikni taklif etardi.davlat boshqaruvidagi konfutsiychilikning o‘rni imperator vu davridan boshlab aniq ko‘rinadi. u konfutsiychilikni rasmiy mafkura qilib, imperatorlik universitetini (tayxue) tashkil etdi, unda amaldorlar konfutsiychilik klassikalarini o‘rganardi. bu tizim imperator hokimiyatini "osmonga mandat" tamoyili orqali asoslab, imperatorni axloqiy rahbar sifatida ko‘rsatardi. dong zhongshu bu jarayonda muhim rol o‘ynadi: u konfutsiychilikni yin-yang kosmologiyasi bilan birlashtirib, imperator hokimiyatini tabiiy tartibning bir qismi deb hisobladi. uning "bahor va kuz yilnomalari" (chunqiu) sharhida imperatorning fazilati imperiyaning farovonligini belgilashi ta’kidlangan.praktik misollar orqali bu o‘rni tahlil qilish mumkin. masalan, amaldorlar tanlash tizimi konfutsiychilik tamoyillariga asoslanib, "filial va halol" nomzodlarni tanlashni …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xan sulolasida konfutsiychilik mafkurasi"

xan sulolasida konfutsiychilik mafkurasi reja kirish 1. xan sulolasida konfutsiychilikning davlat mafkurasiga aylanishi 2. xan davrida ta’lim, madaniyat va fan taraqqiyotida konfutsiychilikning roli 3. xan sulolasidagi konfutsiychilik merosi va uning keyingi davrlarga ta’siri xulosa kirish xan sulolasi (mil. av. 206 – mil. 220-yillar) xitoy tarixidagi eng muhim davrlardan biri hisoblanadi. u qin sulolasining qulashi ortidan liu bang (gaozu) tomonidan asos solingan boʻlib, gʻarbiy xan (poytaxti changʻan) va sharqiy xan (poytaxti luoyang) davrlariga boʻlingan. xan sulolasining shakllanishi xitoyni qisqa muddatli qin zulmidan keyin birlashtirish va barqarorlikka olib keldi. liu bangning islohotlari, jumladan, yer taqsimoti va markazlashgan boshqaruv tizimi, sulolani mustahkamladi. tarixiy aha...

This file contains 15 pages in DOCX format (564.6 KB). To download "xan sulolasida konfutsiychilik mafkurasi", click the Telegram button on the left.

Tags: xan sulolasida konfutsiychilik … DOCX 15 pages Free download Telegram