mexanik harakatning o'lchovlari va unga oid masalalar.

DOCX 9 pages 25.3 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.3 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mexanik harakatning o'lchovlari va unga oid masalalar. reja: 1. mexanik harakatning asosiy kinematik kattaiklari va ularni o'lchash 2. harakatning dinamik xarakteristikalari va inertiyani o'lchash 3. murakkab harakatlarda kinematika va dinamika masalalarini yechish 1. mexanik harakatning asosiy kinematik kattaiklari va ularni o'lchash 📏 mexanik harakatning tushunchasi va asosiy modellari fizikaning kinematika bo'limi harakatning sabablarini (kuchlar, massa) hisobga olmasdan, faqat uning geometrik xossalarini o'rganadi. boshqacha qilib aytganda, kinematika savollarga javob beradi: "jism qayerda?", "qanday tezlikda?", "qanday trayektoriya bo'ylab harakatlanmoqda?". asosiy tushunchalar: 1. sanoq sistemasi: har qanday harakat nisbiydir. jismning holatini yoki harakatini aniqlash uchun sanoq jism (koordinata sistemasi) va vaqtni o'lchash moslamasi (soat) ni birlashtiruvchi sanoq sistemasini tanlash shart. tanlangan sanoq sistemasi harakatning ko'rinishini belgilaydi. 2. moddiy nuqta: agar jismning o'lchamlari uning bosib o'tgan yo'li yoki kuzatish masofasi bilan taqqoslaganda juda kichik bo'lsa, uni moddiy nuqta deb hisoblash mumkin. bu model harakatni soddalashtirish imkonini beradi. 3. trayektoriya: moddiy nuqtaning vaqt o'tishi bilan …

2 / 9

b. tezlik · o'rtacha tezlik (vo′rt): umumiy ko'chishning harakat vaqtiga nisbati. bu vektor kattalikdir va uning yo'nalishi ko'chish vektori yo'nalishi bilan bir xil. vo′rt=δtδr · oniy (lahzaviy) tezlik (v): vaqt oralig'i nolga intilgandagi o'rtacha tezlikning limiti. oniy tezlik vektori harakatning har bir nuqtasida trayektoriyaga urinma yo'nalgan bo'ladi. bu harakatning tezligi va yo'nalishini aniq tavsiflaydi. v=δt→0limδtδr=dtdr si birligi: metr/sekund (m/s). c. tezlanish · o'rtacha tezlanish (ao′rt): vaqt oralig'idagi tezlik o'zgarishining shu vaqt oralig'iga nisbati. · oniy tezlanish (a): vaqt oralig'i nolga intilgandagi o'rtacha tezlanishning limiti. bu tezlik vektorining o'zgarish tezligini ko'rsatadi. a=δt→0limδtδv=dtdv=dt2d2r si birligi: metr/sekund kvadrat (m/s²). tezlanishning komponentlari: egri chiziqli harakatda tezlanish ikki komponentga ajratiladi: tangensial (urinma bo'ylab) tezlanish (aτ), tezlikning moduli o'zgarishini ko'rsatadi, va normal (markazga intilma) tezlanish (an), tezlikning yo'nalishi o'zgarishini ko'rsatadi. kinematik masalalarni yechish kinematik masalalarni yechish, asosan, jismning harakat qonuniyatini (x(t),y(t)) topish va differensial hamda integral hisoblash usullarini qo'llashga asoslanadi. · tekis tezlanuvchan harakat qonunlari: bu …

3 / 9

a inertiyani o'lchash ⚖️ dinamika asoslari dinamika fizikaning harakatning sabablarini — kuch va massani — o'rganadigan bo'limidir. dinamika nyutonning uchta asosiy qonuniga asoslanadi. 1. massa (inertlik o'lchovi): · inertlik: jismning tashqi ta'sirga qarshilik ko'rsatish va o'z tezligini saqlab qolish xususiyati. · massa (m): jismning inertlik darajasini miqdoriy jihatdan tavsiflovchi skalyar kattalik. massa qanchalik katta bo'lsa, tezlikni o'zgartirish shunchalik qiyin bo'ladi. si birligi: kilogramm (kg). 2. kuch (f): · ta'rifi: jismning tezlanish olishiga sabab bo'luvchi yoki uning deformatsiyasiga olib keluvchi tashqi ta'sirning vektoriy o'lchovi. kuch har doim boshqa jism tomonidan amalga oshiriladi. si birligi: nyuton (n). nyuton qonunlari · nyutonning birinchi qonuni (inertsiya qonuni): agar jismga boshqa jismlar ta'sir qilmasa (yoki ularning ta'siri kompensatsiya qilingan bo'lsa, ∑f=0), u o'zining tinch holatini yoki tekis to'g'ri chiziqli harakatini saqlaydi. bu qonun inertsial sanoq sistemalari tushunchasini kiritadi. · nyutonning ikkinchi qonuni (dinamikaning asosiy qonuni): jismning olgan tezlanishi unga ta'sir etuvchi kuchlarning teng ta'sir etuvchisiga …

4 / 9

mumiy impulsi o'zgarmas bo'ladi. 2. ish va energiya: · mexanik ish (a): kuchning jismni ma'lum masofaga ko'chirishdagi ta'siri o'lchovi. a=f⋅δr⋅cos(α) si birligi: joul (j). · kinetik energiya (ek): jismning harakati tufayli ega bo'lgan energiyasi. ek=2mv2 · potensial energiya (ep): jismlarning yoki jism qismlarining o'zaro joylashuvi tufayli ega bo'lgan energiyasi (masalan, og'irlik kuchi maydonida). ep=mgh · energiyaning saqlanish qonuni: yopiq sistemada faqat konservativ kuchlar (og'irlik kuchi, elastiklik kuchi) ta'sir qilsa, sistemaning to'liq mexanik energiyasi (kinetik va potensial energiyalar yig'indisi) o'zgarmas bo'ladi. ek+ep=const dinamik masalalarni yechish dinamik masalalarni yechishning asosiy bosqichlari: kuchlarni aniqlash, ularni koordinata o'qlariga proyeksiyalash va nyutonning ikkinchi qonunini qo'llashdir. · qiyali tekislikdagi harakat: bunda og'irlik kuchi (mg), normal bosim kuchi (n) va ishqalanish kuchi (fishq) komponentlarga ajratilib, tenglamalar tuziladi. · bog'langan jismlar harakati: nyutonning ikkinchi qonuni har bir jism uchun alohida yoziladi, iplarning taranglik kuchi yoki ta'sir kuchi uchinchi qonun orqali bog'lanadi. 3. murakkab harakatlarda kinematika va dinamika masalalarini …

5 / 9

akat bo'lib, gorizontal (x) va vertikal (y) o'qlar bo'yicha harakatning superpozitsiyasidir: · x o'qi bo'ylab: tashqi kuchlar yo'q (havo qarshiligi hisobga olinmasa). harakat tekis (ax=0, vx=v0cos(α)=const). · y o'qi bo'ylab: faqat og'irlik kuchi ta'sir qiladi. harakat tekis tezlanuvchan (ay=−g). masalalarda maksimal ko'tarilish balandligi (hmax), uchish uzoqligi (l) va havoda bo'lish vaqti topiladi. ish va energiya qonunlarini qo'llash ba'zi murakkab dinamika masalalari kuchlar bilan ishlash (vektorlarni proyeksiyalash) orqali yechishdan ko'ra, ish va energiya qonunlarini qo'llash orqali ancha sodda yechiladi. · konservativ kuchlar: faqat og'irlik kuchi va elastiklik kuchi ta'sirida bo'lsa, mexanik energiyaning saqlanish qonuni qo'llaniladi. bu juda kuchli usul bo'lib, harakatning boshlang'ich va oxirgi holatlarini bog'laydi. · nokonservativ kuchlar (ishqalanish, qarshilik): agar tizimda ishqalanish kabi kuchlar bo'lsa, ular mexanik energiyani tarqatuvchi (dissipativ) kuchlar hisoblanadi. bu holda ish va energiya teoremasi qo'llaniladi: tashqi va nokonservativ kuchlarning bajargan umumiy ishi jismning kinetik energiyasi o'zgarishiga teng. aumumiy=δek bu usul, masalan, ishqalanish kuchi ta'siridagi harakatning …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mexanik harakatning o'lchovlari va unga oid masalalar."

mexanik harakatning o'lchovlari va unga oid masalalar. reja: 1. mexanik harakatning asosiy kinematik kattaiklari va ularni o'lchash 2. harakatning dinamik xarakteristikalari va inertiyani o'lchash 3. murakkab harakatlarda kinematika va dinamika masalalarini yechish 1. mexanik harakatning asosiy kinematik kattaiklari va ularni o'lchash 📏 mexanik harakatning tushunchasi va asosiy modellari fizikaning kinematika bo'limi harakatning sabablarini (kuchlar, massa) hisobga olmasdan, faqat uning geometrik xossalarini o'rganadi. boshqacha qilib aytganda, kinematika savollarga javob beradi: "jism qayerda?", "qanday tezlikda?", "qanday trayektoriya bo'ylab harakatlanmoqda?". asosiy tushunchalar: 1. sanoq sistemasi: har qanday harakat nisbiydir. jismning holatini yoki harakatini aniqlash uchun sanoq ji...

This file contains 9 pages in DOCX format (25.3 KB). To download "mexanik harakatning o'lchovlari va unga oid masalalar.", click the Telegram button on the left.

Tags: mexanik harakatning o'lchovlari… DOCX 9 pages Free download Telegram