polivanov tasnifi

DOCX 7 pages 23.8 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.8 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mavzu: polivanov tasnifi tuxtayeva feruza xayrulla qizi oʻzbek tili va adabiyoti yoʻnalishi 302 guruh talabasi shahrisabz davlat pedagogika instituti annotatsiya: 0 ‘zbeklar hozirgi 0 ‘zbekiston respublikasi, markaziy osiyo mamlakatlarida, afg‘oniston, turkiya, saudiya arabistoni, avstraliya, xitoy, uyg‘uristonida va boshqa mamlakatlarda istiqomat qiladilar. albatta, ularning tili o‘zbek tili bo‘lsa-da, o‘ziga xos mahalliy xususiyatlarga ega. 0 ‘zbek shevalari o‘zbek tilining mahalliy ko'rinishlari bo‘lib, uni o‘rganish fan uchun nazariy ahamiyat kasb etsa, bomajak til va adabiyot o'qituvchisi uchun amaliy ahamiyatga ham molikdir. bu fanni o‘rganishdan maqsad o‘zbek shevalarining eng muhim xususiyatlari - fonetik, leksik, morfologik va, qisman, sintaktik xususiyatlari haqida talabalarga to ia ma’lumot berishdir. bu esa quyidagi vazifalami keltirib chiqaradi: - talabalarga o‘zbek dialektologiyasi bo‘yicha tayanch bilimlarni berish va shu asosda tayanch tushunchalar to‘g‘risida tasawur hosil qilish; - o‘zbek shevalarining fonetik, leksik va grammatik qurilishi haqida ma’lumot berish. kalit so’zlar. polivanov, tasnif yevgeniy dmitriyevich polivanov [1891.28.2 (12.3), smolensk - 1938. 25.1, moskva — …

2 / 7

934-yil qirgʻizistonga koʻchib borib, 1937-yil 2-avgustda xibsga olingunga qadar, qirgʻiziston til va yozuv instituti professori lavozimida ishlaydi. polivanov osiyo va yevropadagi koʻp xalklar tillarini bilgan. u lingvistik poetika masalalari, syujetlarning bir milliy adabiyotdan ikkinchi milliy adabiyotga koʻchishi, "manas" eposi va boshqa folklor asarlari ustida tadqiqot ishlarini olib borgan. 20 dan ziyod kitob va koʻplab maqolalar bilan umumiy tilshunoslik, yaponshunoslik, xitoyshunoslik va turkiyshunoslik fanlari taraqqiyotiga katta hissa qoʻshgan. polivanovning hali eʼlon qilinmagan, ammo saqlanib qolgan merosi orasida oʻzbekistondagi dialektologik ekspeditsiya materiallarini taʼkidlash joiz. afsuski, polivanov qamoqqa olingach, uning barcha qoʻlyozma asarlari olib ketilgan va kuydirib tashlangan ("uzbek tilining tadrijiy tarixi", "xorazmdagi uzbek shevalarining muxtasar ocherki", "oʻzbek tili grammatikasi boʻyicha materiallar", "uzbek dialektologiyasi boʻyicha materiallar" va boshqalar). “0 ‘zbek dialektologiyasi” ijtimoiy lingvistika fanlaridan biri bo'lib, o'zbek shevalarini o‘rganadigan fandir. dialektologiya so‘zi yunon tilidan olingan bo‘lib, shevalar, dialektlar va lahjalar to‘g‘risidagi bilim degan ma’noni bildiradi. 0 ‘zbek dialektologiyasi o‘zbek shevalarining fonetik, leksik va …

3 / 7

iralarda o‘zbek adabiy tilida muomala qilishi shart, lekin bu o‘z shevasini unutishi kerak degan so‘z emas. 0 ‘zbeklar hozirgi 0 ‘zbekiston respublikasi, markaziy osiyo mamlakatlarida, afg‘oniston, turkiya, saudiya arabistoni, avstraliya, xitoy, uyg‘uristonida va boshqa mamlakatlarda istiqomat qiladilar. albatta, ularning tili o‘zbek tili bo‘lsa-da, o‘ziga xos mahalliy xususiyatlarga ega. 0 ‘zbek shevalari o‘zbek tilining mahalliy ko'rinishlari bo‘lib, uni o‘rganish fan uchun nazariy ahamiyat kasb etsa, bomajak til va adabiyot o'qituvchisi uchun amaliy ahamiyatga ham molikdir. bu fanni o‘rganishdan maqsad o‘zbek shevalarining eng muhim xususiyatlari - fonetik, leksik, morfologik va, qisman, sintaktik xususiyatlari haqida talabalarga to ia ma’lumot berishdir. bu esa quyidagi vazifalami keltirib chiqaradi: - talabalarga o‘zbek dialektologiyasi bo‘yicha tayanch bilimlarni berish va shu asosda tayanch tushunchalar to‘g‘risida tasawur hosil qilish; - o‘zbek shevalarining fonetik, leksik va grammatik qurilishi haqida ma’lumot berish; shevalami o‘rganish metodlari to‘g‘risida tushuncha berish hamda sheva vakillaridan rna’lum bir sheva xususiyatlarini yozib olish malakasini hosil qilish; - …

4 / 7

n farq qilgan holda, muayyan guruhdagi shaxslaming umumxalq tilidagi so‘zlarga o‘z manfaatlaridan kelib chiqib, o‘zgacha ma’no kasb etishlari yoki muayyan soha - kasb-hunar leksikasi, terminologiyasidan faqat shu soha kishilarining o‘zlarigina foydalanishlari asosida vujudga keladi. ular biror sheva yoki dialekt xususiyatiga teng emas. ijtimoiy dialektda shevaga oid so‘zlar ham ba’zan qatnashishi mumkin. boshqacha aytganda ijtimoiy dialektda o‘ziga xos fonetik va grammatik xususiyatlar bommaydi, lekin ayrim leksik xususiyatlari bo‘lishi mumkin. 0 ‘zbek dialektologiyasi ijtimoiy dialektni o‘rganmaydi, ijtimoiy qatlamlar “til”i sotsiolingvistikaning boshqa bo‘limlari ob’yektidir. 2. 0 ‘zbek tilining nturakkab dialektal tarkibl proftssor e. d. polivanov “0 ‘zbek dialektologiyasi va o‘zbek adabiy tili” nomli asarida (1933) o‘tgan asming birinchi choragidayoq o‘zbek tili o‘zining ko‘p shevaliligi bilan boshqa turkiy tillardan ajralib turishi haqida ma’lumot bergan edi. keyingi tadqiqotlar buni tasdiqlagan. uning tub sababiari bir necha omillarga borib taqaladi. professor v. v. reshetov o'zbek tili dialektal kartasining rang-barangligini uning etnogenezisidan qidirish lozimligini uqtiradi. tariximizga oid adabiyotlar …

5 / 7

qargan. sheva va dialekt xususiyatlarining tobora qat’iylashishiga aholi punktlarining bir-biridan uzoq joylashishi muhim rol o ‘ynagan. shu tariqa bir til ichida turli shevalaming shakllanishiga olib kelgan. tarixchi olim k. shoniyozovning ko‘rsatishicha, qarluqlar va ularga qon-qardosh bo‘lgan chigil, xalaj qabilalari lie daryosi havzasida, sirdaryoning janubiy oqimlari, isfijobda va farg‘ona vohasiga tarqalgan keng territoriyada yashaganlar. turgesh qabilalari ittifoqi yettisuvni egallagan. 766-yilda bu territoriyalar qarluqlar tomonidan ishg'ol qilingan. ix-x asrlarda o‘g‘uzlar sirdaryoning quyi va o ‘rta havzalarini hamda orol bo‘ylarini ishg'ol qilgan. qipchoq qabilalari esa, asosan, oltoy o ‘lkasida, irtish bo‘ylarida yashaganlar va keyinchalik ular sibir, gurjiston, volga, dunay daryolari bo‘ylari hamda markaziy osiyoga tarqalganlar. 0‘zbek tilida sheva va dialektlaming kuchli farqlanib qolganligiga o ‘zbek tili boshqa tillardan ajralib mustaqil taraqqiy eta boshlagan davrdan boshlab unga turkiy va forsiy tilning kuchli ta’siri ham sabab bomgan. jumladan, qoraqalpog‘istondagi o ‘zbek shevalariga qoraqalpoq va qozoq tillarining, toshhovuz o ‘zbek shevalariga (xorazm shevalariga) turkman tilining, shimoliy …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "polivanov tasnifi"

mavzu: polivanov tasnifi tuxtayeva feruza xayrulla qizi oʻzbek tili va adabiyoti yoʻnalishi 302 guruh talabasi shahrisabz davlat pedagogika instituti annotatsiya: 0 ‘zbeklar hozirgi 0 ‘zbekiston respublikasi, markaziy osiyo mamlakatlarida, afg‘oniston, turkiya, saudiya arabistoni, avstraliya, xitoy, uyg‘uristonida va boshqa mamlakatlarda istiqomat qiladilar. albatta, ularning tili o‘zbek tili bo‘lsa-da, o‘ziga xos mahalliy xususiyatlarga ega. 0 ‘zbek shevalari o‘zbek tilining mahalliy ko'rinishlari bo‘lib, uni o‘rganish fan uchun nazariy ahamiyat kasb etsa, bomajak til va adabiyot o'qituvchisi uchun amaliy ahamiyatga ham molikdir. bu fanni o‘rganishdan maqsad o‘zbek shevalarining eng muhim xususiyatlari - fonetik, leksik, morfologik va, qisman, sintaktik xususiyatlari haqida talabalarga to...

This file contains 7 pages in DOCX format (23.8 KB). To download "polivanov tasnifi", click the Telegram button on the left.

Tags: polivanov tasnifi DOCX 7 pages Free download Telegram