chiziqli dasturlashning predmeti va masalalari

DOC 12 pages 1.2 MB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

13-ma’ruza chiziqli dasturlashning predmeti va masalalari reja: 1.chiziqli dasturlash predmeti. 2. ishlab chiqarishni tashkil qilish va rejalashtirish 3. iste'mol savati masalasi. 4. optimal bichish masalasi tayanch so'zlar va iboralar: chiziqli dasturlash, resurslar, funktsiya, matematik modellar, mahsulotlar, tengsizliklar sistemasi, maksimum, minumum. 1.chiziqli dasturlash predmeti. chiziqli dasturlash matematik dasturlashning bir yo'nalishi bo'lib, u chegaralangan resurslar (xom ashyo, texnika vositalari, kapital qo'yilmalar, er, suv, mineral o'g'itlar va boshqalar)ni ratsional taqsimlab eng kup foyda olish yo'llarini o'rgatadi. chiziqli dasturlashning fan sifatida shakllanishi xx asrning ikkinchi yarmidagi iqtisodiy fikrlarning takomillashishiga katta ta'sir ko'rsatdi. 1975 yilda chiziqli dasturlash nazariyasini birinchi bor kashf qilgan rus olimi l.v.kantorovichga va matematik iqtisodiyot buyicha mutaxassis, «chiziqli dasturlash» terminining birinchi muallifi, amerika olimi t.kupmansga nobel mukofotining berilishi chiziqli dasturlashning iqtisodiy nazariyaga qo'shgan hissasini tan olishdan iborat deb hisoblash mumkin. chiziqli dasturlash chiziqli funktsiyaning, uning tarkibiga kiruvchi noma'lumlarga chegaralovchi shartlar qo'yilgandagi, eng katta va eng kichik qiymatini izlash va topish uslubini o'rgatuvchi …

2 / 12

ni tuzish uchun quyidagi bosqichlardagi ishlarni bajarish kerak: 1) masalaning iqtisodiy ma'nosi bilan tanishib, undagi asosiy shartlar va maqsadni aniqlash; 2) masaladagi ma'lum parametrlarni belgilash; 3) masaladagi noma'lumlarni (boshqaruvchi o'zgaruvchilarni) belgilash; 4) masaladagi cheklamalarni, ya'ni boshqaruvchi o'zgaruvchilarning qanoatlantirishi kerak bo'lgan chegaraviy shartlarni chiziqli tenglamalar yoki tengsizliklar orqali ifodalash; 5) masalaning maqsadini chiziqli funktsiya orqali ifodalash. bunday funktsiya maqsad funktsiya deb ataladi. boshqaruvchi o'zgaruvchilarning barcha cheklamalarni qaonatlantiruvchi shunday qiymatini topish kerakki, u maqsad funktsiyaga eng katta(maksimum) yoki eng kichik(minimum) qiymat bersin. bundan ko'rinadiki, maqsad funktsiya boshqaruvchi noma'lumotlarning barcha qiymatlari ichida eng yaxshisini (optimalini) topishga yordam beradi. shuning uchun ham maqsad funktsiyani foydalilik yoki optimallik mezoni deb ham ataladi. iqtisodiy masalalarning matematik modelini tuzish jarayonini amaliyotda nisbatan ko'p uchraydigan quyidagi iqtisodiy masalalar misolida o'rganamiz. 2. ishlab chiqarishni tashkil qilish va rejalashtirish masalasi. faraz qilaylik, korxonada m xil mahsulot ishlab chiqarilsin: ulardan ixtiyoriy birini i (i=1,...,m) bilan belgilaymiz. bu mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun …

3 / 12

aning i - mahsulot birligini realizatsiya qilishdan oladigan daromadini bildiradi. masalaning iqtisodiy ma'nosi: korxonaning ishlab chiqarish rejasini shunday tuzish kerakki: a) hamma mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun sarf qilinadigan har bir ishlab chiqarish faktorining miqdori ularning zahirasidan oshmasin; b) mahsulotlarni realizatsiya qilishidan korxonananing oladigan daromadi maksimal bo'lsin. rejalashtirilgan davr ichida ishlab chiqariladigan i-mahsulotining miqdorini xi bilan belgilaymiz. u holda masaladagi a) shart quyidagi tengsizliklar sistemasi orqali ifodalanadi: (1) masalaning iqtisodiy ma'nosiga ko'ra hamma noma'lumlar manfiy bo'lmasligi kerak, ya'ni: (2) masaladagi b) shart uning maqsadini aniqlaydi. demak masalaning maqsadi mahsulotlarni realizatsiya qilishdan korxonaning oladigan umumiy daromadini maksimallashtirishdan iborat va uni (3) ko'rinishdi ifodalash mumkin. shunday qilib, ishlab chiqarishni rejalashtirish masalasining matematik modeli quyidagi ko'rinishda bo'ladi. , …, , 3. iste'mol savati masalasi. faraz qilaylik, kishi organizmi uchun bir sutkada n xil a1, a2, …, an ozuqa moddalari kerak bo'lsin, jumladan a1 ozuqa moddasidan b1 miqdorda, a2 ozuqa moddasidan b2 miqdorda, a1 ozuqa …

4 / 12

tning miqdorini xi bilan belgilaymiz. u holda masalaning a ) sharti quyidagi tengsizliklar sistemasi orqali ifodalanadi: (4) masalaning iqtisodiy ma'nosiga ko'ra hamma noma'lumlar manfiy bo'la olmaydi, ya'ni: , …, , (5) masaladagi b) shart uning maqsadini ifodalaydi. demak, masalaning maqsadi iste'mol savatiga kiritiladigan mahsulotlarning umumiy bahosini minimallashtirishdan iborat bo'lib, uni quyidagi chiziqli funktsiya ko'rinishida ifodalash mumkin: (6) shunday qilib «iste'mol savati» masalasining matematik modelini , …, , ko'rinishida yozish mumkin. 4. optimal bichish masalasi. faraz qilaylik korxonada m xil mahsulotlar tayyorlash (bichish) kerak bo'lsin, hamda har bir i-mahsulotdan ai miqdorda tayyorlash rejalashtirilgan bo'lsin. bu mahsulotlarni tayyorlash uchun n xil xomaki materiallar mavjud bo'lib, har bir j-xomaki materialning uzunligi bj birlikni tashkil qilsin. xomaki materiallardan tayyor mahsulot ishlab chiqarish uchun l- xil bichish usullarini qo'llash mumkin bo'lsin hamda har bir j-xomaki materialni k - usul bilan bichganda xosil bo'ladigan i-mahsulot miqdori aijk, chiqindi esa cjk birliklarni tashkil qilsin deb faraz qilamiz. …

5 / 12

ashlarda optimal bichish masalasining matematik modeli quyidagi ko'rinishda yoziladi: (7) (8) (9) (10) bu erda(7) shart mavjud xomaki materiallarning hammasi kesilishi kerakligini, (8) shart tayyor mahsulotlar ishlab chiqarish bo'yicha rejani to'la bajarish zarurligini ko'rsatadi. masalaning iqtisodiy ma'nosiga ko'ra undagi noma'lumlarning manfiy bo'laolmasligi (9) shart orqali ifodalanadi. (10) shart masalaning maqsadidan iborat bo'lib, u homaki materiallarni kesishdan hosil bo'ladigan chiqindilarni eng kam (minimal) bo'lishini ta'minlaydi. endi iptimal bichish masalasining eng sodda holi bilan tanishamiz. deylik, uzunligi l bo'lgan xomaki materiallardan uzunliklari bo'lgan m xil detallarning har biridan ai miqdorda tayyorlash kerak bo'lsin. bundan tashqari xomaki materiallarni usul bilan kesish hamda har bir j –usul bilan kesilgan xomaki materialdan aij miqdorda i-detal tayyorlash va cj miqdorda chiqindi hosil qilish mumkin ekanligi aniqlangan bo'lsin. xomaki materiallardan qanchasini qaysi usul bilan kesganda tayyorlangan detallar miqdori rejadagiga teng bo'ladi va hosil bo'lgan chiqindilarning umumiy miqdori eng kam (minimal) bo'ladi. masalaning ma'lum parametrlarini quyidagi ko'rinishdagi jadvalga …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "chiziqli dasturlashning predmeti va masalalari"

13-ma’ruza chiziqli dasturlashning predmeti va masalalari reja: 1.chiziqli dasturlash predmeti. 2. ishlab chiqarishni tashkil qilish va rejalashtirish 3. iste'mol savati masalasi. 4. optimal bichish masalasi tayanch so'zlar va iboralar: chiziqli dasturlash, resurslar, funktsiya, matematik modellar, mahsulotlar, tengsizliklar sistemasi, maksimum, minumum. 1.chiziqli dasturlash predmeti. chiziqli dasturlash matematik dasturlashning bir yo'nalishi bo'lib, u chegaralangan resurslar (xom ashyo, texnika vositalari, kapital qo'yilmalar, er, suv, mineral o'g'itlar va boshqalar)ni ratsional taqsimlab eng kup foyda olish yo'llarini o'rgatadi. chiziqli dasturlashning fan sifatida shakllanishi xx asrning ikkinchi yarmidagi iqtisodiy fikrlarning takomillashishiga katta ta'sir ko'rsatdi. 1975 yilda chiz...

This file contains 12 pages in DOC format (1.2 MB). To download "chiziqli dasturlashning predmeti va masalalari", click the Telegram button on the left.

Tags: chiziqli dasturlashning predmet… DOC 12 pages Free download Telegram