ijtimoiy prognozlashtirish muammolari

PPT 13 pages 7.1 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.1 MB

File type PPT

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

ijtimoiy prognozlashtirish muammolari ijtimoiy prognozlashtirish muammolari ijtimoiy bashorat: turlari, tiplari, metodlari bashorat – kelajak haqidagi, ya'ni hali amalda mavjud bo'lmagan, lekin rivojlanishning kutilayotgan rivojini belgilovchi ob'ektiv va sub'ektiv omillar ko'rinishida hozirgi zamonda potentsial mavjud bo'lgan hodisalar va jarayonlar haqidagi bilim. bashorat o'z gnoseologik tabiatiga ko'ra gipotezani ilgari surishga yaqin turadi. ammo gipoteza – o'tmishni ham, hozirgi zamonni ham, kelajakni ham bilishga tatbiq etiladigan mantiqiy shakl, bashorat esa kelajakka yoki hali ma'lum bo'lmagan hozirgi davrga qarab mo'ljal oladi. bashorat turlari ilmiy bashorat. kundalik bashorat kundalik bashorat intuitiv bashorat; masalan, quyosh botayotganda odatdagidan uzoqroq ushlanib qolgan bo'lsa, yomg'irni kutish kerak; yozda ertalab tuman tushgan bo'lsa, demak kunduzi havo ochiq bo'ladi; sharqdan shamol essa, tez orada yomg'irlar tugaydi. bashoratning ikkinchi turi – intuitiv bashorat. ma'lumki, intuitsiya – bu ilmiy tajriba va mantiqiy mushohadasiz haqiqatning tagiga bevosita etish. bashoratning bu turi hali yaxshi o'rganilmagan va ko'pincha unga etarlicha baho berilmaydi. holbuki, aqlni lol qoldiradigan …

2 / 13

turii sifatida «futurologiya» (lot. futurum – kelajak va yunon. logos – ta'limot) degan nom bilan vujudga kelgan. bu atamani ilk bor g'arbiy berlin erkin universiteti huzuridagi otto zur nomidagi institut professori o.flextgaym ishlatgan. shuni qayd etish lozimki, «futurologiya» atamas umumiy e'tirof etilgani yo'q. misol uchun, bashorat muammolari bo'yicha frantsuz mutaxassislariningaksariyati futurologiya insonning kelajakni ishonch bilan bashorat qilish qobiliyati haqida xom xayolqilish uchun asos bo'ladi, deb hisoblaydi. futurologiya o'rniga «fyutyuribli» atamasi taklif qilingan bo'lib, u «ehtimol tutilgankelajak» degan ma'noni anglatadi. bunda kelajakning shartliligi, ko'p variantliligiga urg'u beradi. ijtimoiy prognoz qilishga nimalar xos? ijtimoiy prognoz qilish asosan quyidagi ilmiy- nazariy xususiyatlar bilan tavsifla- nadi: prognoz qilish jarayoni ob'ektiv va sub'ektiv asoslarga ega. prognoz ilishning ob'ektiv asosi o'tmish, hozirgi zamonva kelajakning qonuniy aloqasi bilan belgilanadi. kelajak hozirgi zamonda bo'lg'usi oqibatni vujudga keltiruvchi sabab ko'rinishida; muayyan sharoitlarda muqarrar tarzda voqelikka aylanuvchi imkoniyat ko'rinishida; hozirgi davrning kelajakda yangi sifat paydo bo'lishiga olib kelishi muqarrar bo'lgan …

3 / 13

i holatida zohir bo'lgan imkoniyatlar, tendentsiyalar, qonuniyatlarni anglab etishdan boshqa yo'l yo'q. ilmiy bashoratning keyingi mantiqiy tuzilishi quyidagi ko'rinishga ega: bashorat muammosini aniqlash; ilgari surilgan prognozlar asosida prognostik faoliyat rejasini tuzish; gipotezani ilgari surish; prognoz qilish (bashoratning umumiy muammosi doirasida ayrim vazifalarni echish uchun prognoz larni ilgari surish); prognozlarning haqqoniyligi, ishonchliligini asoslash va ularni imkoniyat darajasida amaliyot sinovidan o'tkazish yo'li bilan tasdiqlash. prognozlash- tirishning metodlari ekspertiza usulida baholash. ekstrapolyatsiya metodlari. tarixiy analogiya. kelajak stsenariylari. modellashtirish. ko'rsatilgan kelajakni bashorat qilish metodlarining har biri o'z afzalliklari va kamchiliklariga ega. ekstrapolyatsiya metodlari qonuniyatlari o'tmishda va hozirgi davrda yaxshi ma'lum bo'lgan tendentsiyalarni kelajakka tatbiq etishga asoslanadi. masalan, biron-bir tizimga o'tmishda muayyan o'zgarmas tezlik yoki tezlanish bilan rivojlanish xos bo'lgan bo'lsa, bizda bu tezlik yoki tezlanish kelajakda ham muayyan vaqt oralig'ida o'zgarishsiz qoladi deb hisoblash uchun asoslar bor. shunday qilib, o'sish (pasayish) egri chiziqlarini grafik yoki analitik usulda davom ettirish va prognoz ob'ekti bo'lg'usi holatining …

4 / 13

, zero kelajakka boshqa tarixiy sharoitlar yo'ldosh. tarixiy analogiya ko'proq tarixiy faktni faol tanqidiy tahlil qilishga ko'maklashadi modellashtirish metodi bilish ob'ektlarining o'zini emas, balki ularning modellarini o'rganishga asoslanadi. tadqiqot ob'ektini modellashtirish – uni prognostik xususiyatga ega bo'lgan xulosalar chiqarish uchun qulay bo'lgan sodda, sxematik ko'rinishda gavdalantirish demak. tadqiqot natijalari modeldan ob'ektga ko'chiriladi. prognoz qilishning modelli metodlari shakllarining rang-barangligi bilan tavsiflanadi. modellash- tirishning moddiy, fizik, belgili (matematik), imitatsion, kompyuterda modellashtirish kabi turlarini farqlash mumkin ekspertiza usulida baholash bu ilmiy metodning mohiyati ekspertlar (fan va texnikaning turli sohasidagi etakchi mutaxassislar) tomonidan muammoni tahlil qilish va so'ngra natijalarni formallashtirilgan asosda qayta ishlashdan iborat. eks- pertlarning umumiy xulosasi muammoning mumkin bo'lgan eng maqbul echimi sifatida qabul qilinadi. bu metodlar guruhiga, odatda, quyidagilar kiritiladi: konsensus (kelajakka doir muayyan masala bo'yicha ekspertlar umumiy bir to'xtamga kelishi); «aqliy hujum» (muammolarni echish vositasi va prognoz qilish usuli ayniqsa kelajakda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan bir nechta vaziyatni ko'rib chiqishga …

5 / 13

usiyat kasb etadi va kompleks prognozlarni tuzishda keng qo'llaniladi. xulosa bizning davrimizda kelajakni prognoz qilish insoniyat uchun tobora ulkan ahamiyat kasb etmoqda. bugungi kunda kelajak avlodlar taqdiri prognoz qilishga ko'p jihatdan bog'liq. 2. ijtimoiy tadqiqotlarning hozirgi darajasi kelajak haqida ancha aniq bilim olish va ijtimoiy bashoratni «utopiyalar» sohasidan fan sohasiga o'tkazish imkonini beradi. 3. kelajakni prognoz qilish insoniyat istiqbollarini fan- lararo kompleks o'rganish bo'lib, u faqat gumanitar, tabiiy- ilmiy va ilmiy-texnikaviy bilimni birlashtirish jarayonida samarali bo'lishi mumkin.

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ijtimoiy prognozlashtirish muammolari"

ijtimoiy prognozlashtirish muammolari ijtimoiy prognozlashtirish muammolari ijtimoiy bashorat: turlari, tiplari, metodlari bashorat – kelajak haqidagi, ya'ni hali amalda mavjud bo'lmagan, lekin rivojlanishning kutilayotgan rivojini belgilovchi ob'ektiv va sub'ektiv omillar ko'rinishida hozirgi zamonda potentsial mavjud bo'lgan hodisalar va jarayonlar haqidagi bilim. bashorat o'z gnoseologik tabiatiga ko'ra gipotezani ilgari surishga yaqin turadi. ammo gipoteza – o'tmishni ham, hozirgi zamonni ham, kelajakni ham bilishga tatbiq etiladigan mantiqiy shakl, bashorat esa kelajakka yoki hali ma'lum bo'lmagan hozirgi davrga qarab mo'ljal oladi. bashorat turlari ilmiy bashorat. kundalik bashorat kundalik bashorat intuitiv bashorat; masalan, quyosh botayotganda odatdagidan uzoqroq ushlanib qolgan b...

This file contains 13 pages in PPT format (7.1 MB). To download "ijtimoiy prognozlashtirish muammolari", click the Telegram button on the left.

Tags: ijtimoiy prognozlashtirish muam… PPT 13 pages Free download Telegram