raqamlar tarixi

DOCX 5 стр. 195,0 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 195,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

22-amaliy mashg’ulot fors tilida miqdor sonlar reja: 1. raqamlar tarixi. 2. fors tilida miqdor sonlar 3. arab raqmlarining yozuvda ifodalanishi. tayanch so‘zlar: muhammad xorazmiy, hindiston v-asr, misir, bobil raqamlari, birliklar, o’nliklar, yuzliklar, mingliklar. raqamlar - arab. رقم – son, nomer)—sonlar ifodalanadigan shartli belgilar. eng qadimda sonlar so‘zlar orqali ifodalangan. xalqlarning ijtimoiy-xo‘jalik hayoti rivojlanishi bilan mukammalroq belgilarga va hisoblash sistemalarini ishlab chiqishga ehtiyoj tug‘ildi. eng qadimgi raqamlar bobilliklar va misrliklarga mansubdir. misr ieroglif raqamlarida (mil. av 3000-2500 yilda paydo bo‘lgan) sonlarni ifodalash uchun maxsus rasm-belgilar, keyinroq ieratik va demotik yozuvlari paydo bo‘ldi. bobil raqamlari (mil. av. 2000 yil boshi) asosan 1, 10, 60 va 100 ni bildiruvchi mixxat belgilari bo‘lib, boshqa barcha raqamalar shular asosida ifodalangan. misr ieratik yozuvidan yaqin va o‘rta sharqdagi barcha yozuvlar va yunon-ioniya yozuvi, shu bilan birga alifboga asoslangan raqamlar kelib chiqdi. bosma yunon alifbosi slavyan-kirillitsa va harfiy raqamlarga asos soldi. hozirgi raqamlarning timsollari (nol bilan birgalikda) …

2 / 5

i: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. bu raqamlar bilan istalgan katta yoki kichik sonni yozish mumkin. arab raqamlarining ishlatilishida mashhur o‘zbek matematigi abu abdullo muhammad ibn muso xorazmiyning muhim hissasi bor. arablar iroq, misr va suriyani istilo qilishguncha yunon alifbosiga asoslangan raqamlardan foydalanganlar. vi-asrdan boshlab arab alifbosi harflari bilan ifodalanuvchi raqamlar qo‘llanilgan. muhammad xorazmiy hindistonda kashf etilgan o‘n raqamdan iborat pozitsion sistemani o‘rganadi, soddalashtiradi, kengaytiradi va birinchi marta arab tilida bayon etadi. xorazmiy «arifmetika»si bilan birga bu hind raqamlari arab sharqiga kirib keladi. xorazmiyning bu asari arabchadan lotinchaga tarjima qilinib, x-asrda ispaniyaga, xii-asrda evropaning boshqa mamlakatlariga tarqaladi va hanuzgacha jahonda mazkur raqamlar arab raqamlari nomi bilan yuritiladi. arab raqamlarini jahonga tarqatgan muhammad xorazmiy ekaniligi haqida abu rayhon beruniy o‘zining «hindiston» asarida aytib o‘tgan. eski o‘zbek yozuvida hozir arab raqamlari deb atalayotgan (aslida hind raqamlari bo‘lsa ham, ommaga arab raqamlari nomi bilan singib qolgan) raqamlardan foydalanilgan. …

3 / 5

od ۷۰ هفتاد o‘n ikki davozdah ۱۲ دوازده sakson – hashtod ۸۰ هشتاد o‘n uch – sizdah ۱۳ سیزده to‘qson – navad ۹۰ نود o‘n to‘rt – chordah ۱۴ چهارده yuz – sad, yeksad ۱۰۰ صد، یکصد o‘n besh – ponzdah ۱۵ پانزده o‘n olti – shonzdah ۱۶ شانزده ۰ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ izoh: صفر sefr soni arab tilidan o‘zlashgan bo‘lib, shifr so‘zi bilan o‘zakdoshdir. shast 60, صد sad 100 sonlari yozuvda sod harfi ilan yoziladi. bu so‘zlarni شست shast – bosh barmoq, سد sad to‘g‘on so‘zlaridan farqlash kerak. 4, 14, 40 sonlarini to‘liq yoki qisqa holda talaffuz qilish mumkin. yozuvda doim to‘liq holda, talaffuzda esa ba’zan qisqa holda qo‘llaniladi. yigirmadan yuqori bo’lgan sonlar (o‘nliklar, yuzliklar va mingliklar) bir-birlari bilanو - o‘ bog’lovchisi orqali bog’lanib, murakkab son hosil qiladilar. و- o‘ bog’lovchisi talaffuzda o‘z oldidagi songa qo‘shilib, - o‘ tarzida talafiuz qilinadi, yozuvda esa …

4 / 5

nlariga on (o‘n) sonining qo‘shilishi yo‘li bilan hosil bo‘lib, (sekiz+on, toquz+on), seksen, toqsan shakllari keyingi davrlarda vujudga kelgan. sekiz on, to‘quz on shakllari «devonu lug‘otit turk»da ham ko‘rsatilgan (qarang: mk, i tom, 410-b.). eski o‘zbek tilida sanoq sonlarning kattalari tuman( تومان) , lak (لک) bo‘lib, oldida kichik miqdordagi sonlar qo‘llangan. lak «boburnoma» asari tiliga xos: uch to‘rt lak olub qo‘yarlar (bn, 332). bir lak afg‘on yig‘ilibdur (bn, 468). tuman so‘zi esa barcha ijodkorlar asarlari tilida qo‘langan: bir tuman xalq qirildi bari (shn, 37). yuz tuman barqi balo urdung manga (nav. lt, 83). eski o‘zbek tilida murakkab sanoq sonlar komponentlari orasida dag‘i//taqi bog‘lovchi bo‘lishi hollari ham uchraydi. masalan, yigirmi dag‘i bir (shn, 223). yilg‘a ming sakkiz yuz-u, to‘qson edi (furqat, 2, 26). 1-topshiriq. quyidagi sonlarni yozing. 95; 100; 81; 4; 0; 13; 15 ; 29; 32; 21; 17; 8; 56; 7; 45; 78; 87; 18; 9; 11; 68; 91; 6; 4; …

5 / 5

د. · birlik va o‘nlik sonlarni arab raqamlari bilan yozing. · namunaga muvofiq murakkab sonlarga 10 ta misol yozing. namuna: ١٩٨٧- یک هزار و نه صد و هشتاد و هفت- 1987 sovollar: 1. eng qadimgi raqamlar kimlarga tegishli? 2. hozirgi raqamlarning timsollari qayerda yuzaga kelgan? 3. nima uchun arab raqamlari deb nomlanadi? 4. arab raqamlarining qo’llanishida kimning muhum hissasi bor? 5. arab raqamlarining birlik va o’nliklarini yozilishini ko’rsatib bering? 6. forscha sanab bering. testlar: image1.png

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "raqamlar tarixi"

22-amaliy mashg’ulot fors tilida miqdor sonlar reja: 1. raqamlar tarixi. 2. fors tilida miqdor sonlar 3. arab raqmlarining yozuvda ifodalanishi. tayanch so‘zlar: muhammad xorazmiy, hindiston v-asr, misir, bobil raqamlari, birliklar, o’nliklar, yuzliklar, mingliklar. raqamlar - arab. رقم – son, nomer)—sonlar ifodalanadigan shartli belgilar. eng qadimda sonlar so‘zlar orqali ifodalangan. xalqlarning ijtimoiy-xo‘jalik hayoti rivojlanishi bilan mukammalroq belgilarga va hisoblash sistemalarini ishlab chiqishga ehtiyoj tug‘ildi. eng qadimgi raqamlar bobilliklar va misrliklarga mansubdir. misr ieroglif raqamlarida (mil. av 3000-2500 yilda paydo bo‘lgan) sonlarni ifodalash uchun maxsus rasm-belgilar, keyinroq ieratik va demotik yozuvlari paydo bo‘ldi. bobil raqamlari (mil. av. 2000 yil boshi) aso...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOCX (195,0 КБ). Чтобы скачать "raqamlar tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: raqamlar tarixi DOCX 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram