tasavvuf tariqatlari va ular o’rtasidagio’xshashlik va farqlar

PPTX 14 pages 1.9 MB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

tasavvuf tariqatlari va ular o’rtasidagio’xshashlik va farqlar mamasoliyev mirzavali tasavvuf tariqatlari va ular o’rtasidagio’xshashlik va farqlar tasavvufda tariqatlar paydo bo’lishi naqshbandiya va yassaviya tariqati jalvetiyya tariqati kubroviya tariqati tariqatlar o’xshashligi va o’ziga xosligi reja tariqatlar 8–9-asrlarda islom dunyosida tasavvuf (sufizm)ning rivojlanishi natijasida paydo boʻldi. dastlabki sufilar (masalan, hasan al-basriy, robia al-adaviya) dunyoviy hayotdan voz kechib, allohga yaqin boʻlish uchun zuhd (asketizm) va ibodatga intildilar. keyinchalik bu harakat tizimli tashkilotlarga (tariqatlar) aylandi. tariqatlarning shakllanish sabablari - diniy ohangning oʻzgarishi: musulmon jamiyatining boyib borishi bilan baʼzi dindorlar dunyoviy hayotdan uzoqlashishni istadi. - maʼnaviy yetakchilar zarurati: sufi shayxlari (murshidlar) izdoshlariga ruhiy yoʻl koʻrsatish uchun tizim yaratdilar. - ijtimoiy-siyosiy omillar: abbosiylar davrida (8–9-asr) rasmiy ilohiyotga qarshilik sifatida tasavvuf tarqaldi. dastlabki tariqatlar - qodiriya tariqati: abdulqodir jiloniyl (1077–1166) tomonidan asos solingan. eng qadimgi va tarqalgan tariqatlardan biri. - suhrawardiya tariqati: abu najib suhrawardiy (1097–1168) tomonidan yaratilgan, hindiston va yaqin sharqda tarqalgan. - rifoiya tariqati: ahmad …

2 / 14

ri: alloh ismini takrorlash yoki maxsus ibodatlar. - xonaqohlar: sufiylar yigʻiladigan maxsus joylar. oʻrta osiyoda tariqatlar - yasaviya: koʻchmanchi turkiy qabilalar orasida tarqalgan. - naqshbandiya: amir temur va boburiylar davrida siyosiy taʼsirga ega boʻlgan. - kubroniya: 13-asrda xorazmda paydo boʻlgan, keyinroq boshqa tariqatlar bilan qoʻshilgan. zamonaviy davr bugungi kunda tariqatlar islom dunyosining koʻp mintaqalarida (shimoliy afrika, janubiy osiyo, balkanlar) faoliyat koʻrsatadi. baʼzilar (masalan, naqshbandiya) hali ham millionlab izdoshlarga ega. naqshbandiya tariqati – eng nufuzli va keng tarqalgan sufiy tariqatlaridan biri boʻlib, asosan sunniy musulmonlar orasida tarqalgan. uning kelib chiqishi xoja bahouddin naqshband (1318–1389) nomi bilan bogʻliq boʻlib, buxoro (hozirgi oʻzbekiston)da yashagan. asosiy xususiyatlari: zikr usuli : naqshbandiya "zikr-i xufiy" (yashirin zikr)ni asos qilib oladi, ya'ni til oʻrniga qalb bilan allohni eslash. boshqa tariqatlardan farqli oʻlaroq, qattiq harakatlar, raqs va musiqa bilan zikr qilishdan qochadi. ruhiy tarbiya: "suhbat" (shayx bilan muloqot) va "rabita" (shayx bilan ruhiy aloqa) muhim ahamiyatga ega. xatm-i …

3 / 14

turli burchaklaridan minglab kishilarni jalb qiladi. naqshbandiya va yassaviya tariqatlari yassaviya tariqati — tasavvufdagi eng muhim tariqatlardan biri bo‘lib, xii asrda o‘rta osiyoda xoja ahmad yassaviy tomonidan asos solingan. bu tariqat turkiy xalqlar orasida islomning keng tarqalishida va tasavvuf g‘oyalarini ommalashtirishda katta rol o‘ynagan. yassaviya tariqati ahmad yassaviyning ruhiy ta’limotlari va she’riy merosi, xususan, “devoni hikmat” asariga asoslanadi. tariqatning paydo bo‘lishi va tarqalishi yassaviya tariqati turkiston (hozirgi qozog‘istonning janubiy qismi) hududida shakllangan va keyinchalik movarounnahr, xuroson, farg‘ona vodiysi hamda turkiy xalqlar yashagan boshqa hududlarga yoyilgan. ahmad yassaviy bu tariqatni o‘zining ustozi yusuf hamadoniy ta’limotlari asosida rivojlantirgan. tariqatning dastlabki izdoshlari orasida oddiy xalq, ko‘chmanchilar va shahar aholisi bo‘lgan, bu esa uning keng qamrovli ekanligini ko‘rsatadi. keyingi asrlarda yassaviya ta’limoti oltin o‘rda davlati hududlariga ham tarqaldi va turkiy madaniyatga chuqur ta’sir ko‘rsatdi. asosiy xususiyatlari yassaviya tariqati “zahriy tariqat” deb ham ataladi, chunki unda zikr (allohni eslash) baland ovozda ijro etiladi. bu “ara …

4 / 14

lohda doimiy bo‘lish) darajasiga yetkazishni maqsad qiladi. bu yo‘lda ilohiy ishq, mehr-oqibat, halollik va qanoat kabi fazilatlar targ‘ib qilinadi. ahmad yassaviyning “hikmat”larida bu g‘oyalar sodda va ta’sirli tilda bayon etilgan, bu esa xalq orasida tariqatning mashhur bo‘lishiga yordam bergan. yassaviya va boshqa tariqatlar yassaviya tariqati keyinchalik “naqshbandiya” va “bektoshiya” kabi boshqa yirik tariqatlarga ta’sir ko‘rsatgan. xususan, naqshbandiya tariqati yusuf hamadoniy va ahmad yassaviy ta’limotlari asosida shakllangan. shu bilan birga, yassaviya o‘zining baland ovozda zikr qilish amaliyoti bilan naqshbandiyaning “xufiya” (ichki, jim) zikridan farq qiladi. ahmad yassaviyning merosi ahmad yassaviy nafaqat tariqat asoschisi, balki turkiy xalqlar adabiyotidagi ilk yirik shoirlardan biridir. uning “devoni hikmat” asarida tasavvufiy g‘oyalar xalqona she’riyat uslubida ifodalangan. bu asar nafaqat diniy, balki axloqiy va ma’rifiy jihatdan ham boy manba hisoblanadi. yassaviy o‘zbek, qozoq, turkman va boshqa turkiy xalqlarning ma’naviy hayotida chuqur iz qoldirgan. jalvetiyya (yoki celvetiyya) tariqati – tasavvufdagi muhim yo‘nalishlardan biri bo‘lib, asosan usmonli imperiyasi hududida …

5 / 14

lgan.asosiy tamoyillarijalvetiyya tariqati halvetiyya an’analarini asos qilib olgan bo‘lsa-da, undan farqli o‘laroq, jamiyatdan butunlay ajralib chiqishni emas, balki ijtimoiy hayotda faol ishtirok etishni targ‘ib qiladi. tariqat a’zolari (dervishlari) o‘zlarini ma’naviy jihatdan takomillashtirish bilan birga, xalqqa xizmat qilish, ilm tarqatish va ijtimoiy masalalarga e’tibor berishga da’vat etilgan. bu jihati bilan jalvetiyya tasavvufning “dunyoviy” va “ijtimoiy” yo‘nalishi sifatida ham qaraladi.jalvetiyya ta’limotida zikr (xudoni eslash) muhim o‘rin tutadi. zikr ikki shaklda bo‘ladi:jahriy zikr – ovoz chiqarib, baland ovozda xudoni eslash.xufiy zikr – ichki, ovoz chiqarmasdan yurak bilan zikr qilish.shuningdek, tariqatda “xilvat” deb ataladigan maxsus ibodat va o‘z-o‘zini tarbiyalash amaliyotlari mavjud. bu davrda shogirdlar ma’lum muddat yolg‘izlikda o‘tirib, nafsni tarbiyalash va allohga yaqinlashishga harakat qilishadi.rivojlanishi va ta’sirijalvetiyya tariqati usmonli davrida katta obro‘ qozongan. aziz mahmud xudoyining shaxsiy karamoti, ilmi va xalqqa yaqinligi tufayli tariqat ko‘p sonli izdoshlarni jalb qilgan. u nafaqat oddiy xalq orasida, balki usmonli sultonlari va davlat arboblari orasida ham hurmatga sazovor …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf tariqatlari va ular o’rtasidagio’xshashlik va farqlar"

tasavvuf tariqatlari va ular o’rtasidagio’xshashlik va farqlar mamasoliyev mirzavali tasavvuf tariqatlari va ular o’rtasidagio’xshashlik va farqlar tasavvufda tariqatlar paydo bo’lishi naqshbandiya va yassaviya tariqati jalvetiyya tariqati kubroviya tariqati tariqatlar o’xshashligi va o’ziga xosligi reja tariqatlar 8–9-asrlarda islom dunyosida tasavvuf (sufizm)ning rivojlanishi natijasida paydo boʻldi. dastlabki sufilar (masalan, hasan al-basriy, robia al-adaviya) dunyoviy hayotdan voz kechib, allohga yaqin boʻlish uchun zuhd (asketizm) va ibodatga intildilar. keyinchalik bu harakat tizimli tashkilotlarga (tariqatlar) aylandi. tariqatlarning shakllanish sabablari - diniy ohangning oʻzgarishi: musulmon jamiyatining boyib borishi bilan baʼzi dindorlar dunyoviy hayotdan uzoqlashishni istadi. ...

This file contains 14 pages in PPTX format (1.9 MB). To download "tasavvuf tariqatlari va ular o’rtasidagio’xshashlik va farqlar", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf tariqatlari va ular o’… PPTX 14 pages Free download Telegram