elektromagnit induksiya va o‘zgaruvchan to‘k

PPTX 29 pages 2.6 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.6 MB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

9-ma’ruza: 7-ma’ruza: elektromagnit induksiya va o‘zgaruvchan tok. ma’ruzachi: g.o.nabiyeva. reja magnit maydoni. doimiy magnit va aylanma tok. magnitlar va toklarning magnit maydoni. moddaning magnit xususiyatlari magnitlarning qo’llanilishi induksiya qonuni. o‘zgaruvchan tok. doimiy magnit va uning xossalari «magnit» so'zi kichik osiyodagi qadimiy magnesiya shahri nomidan kelib chiqqan. bu yerda topilgan temirni tortuvchi toshni «magnesiya toshi» deb atashgan. buyuk yurtdoshimiz abu rayhon beruniy (973−1047) o'z asarlarida magnitni «ohanrabo» − «temirni tortuvchi» deb atagan. beruniy qum aralash oltin zarralari orasidan temir zarralarini ajratib olishda magnitdan foydalanilishi haqida yozib qoldirgan. u magnitning bir xil nomli qutblari o'zaro itarilishi, turli qutblari esa tortilishi, magnitga ishqalangan po'lat ham magnitlanib qolishini tajriba orqali asoslab bergan. hozirgi paytda elektrotexnika va radiotexnikada, asosan, sun'iy magnitlar qo'llaniladi. doimiy magnit va uning xossalari magnit maydon magnit maydoni - magnit maydonini miqdoriy jihatdan ta’riflash uchun tokli ramkadan foydalanish mumkin bo’ladi. tokli ramka maydon tomonidan vaziyatini ma’lum tomonga yo’naltiruvchi juft kuchni ta’sirida bo’ladi. …

2 / 29

rini beradi. yerning magnit maydoni elektr maydoni, ho tinch turgan bo’lsin, ho harakatlanayotgan bo’lsin zaryadga ta’sir qilaveradi. magnit maydonining eng e’tiborli xossasi, faqatgina shu maydonda harakatlanayotgan zarragagina ta’sir qilishligi. tajribalar shuni ko’rsatadiki, magnit maydonining ta’sir qilishlik xususiyati turlicha bo’lib u tok o’tayotgan o’tkazgichning shakliga, o’tkazgichning joylashishiga va o’tayotgan tokning yo’nalishiga bog’liq bo’ladi. ersted tajribasi magnit maydonning elektr toki bilan bog'liqligini tajribada birinchi bo'lib 1820-yilda daniyalik fizik xans kristian ersted (1777−1851) aniqladi. ersted tajribasi tok o'tayotgan o'tkazgich atrofida magnit maydon bor ekanligini ko'rsatdi. to'g'ri tokning magnit maydoni g'altakning magnit maydoni ersted tomonidan tokli o'tkazgichning magnit maydoni kashf etilishi elektromagnetizm sohasidagi tadqiqotlarga turtki bo'ldi. shu yiliyoq, ya'ni 1820- yilda fransuz fiziklari andre mari amper (1775− 1836) va dominik fransua arago (1786−1853) o'tkazgich simni yog'och o'zakka o'rab g'altak yasadilar. undan tok o'tkazib, to'g'ri tok maydonidan ancha kuchli bo'lgan magnit maydonni hosil qildilar. tok o'tayotgan g'altak atrofida magnit maydon mavjud bo'lib, uning ichidagi magnit …

3 / 29

lishi musbat zaryad uchun o’ng qo’l qoidasi bilan manfiy zaryad uchun chap qo’l qoidasi bilan topiladi. kaftga tok yo’nalishi tik ,to’rtta barmoqtok yo’nalishi bo’yicha qo’yiladi, ga bukilgan bosh barmoq lorens kuch yo’nalishini ko’rsatadi. bio-savar-laplas qonuni bu ifoda bio – savar – laplas qonunini ifodalaydi. yoki dh-magnit maydonining miqdoriy xarakteristikasi bo’lib – maydon kuchlanganligi deyiladi. prinsip jihatdan ixtiyoriy shaklda simdan oqayotgan tokning hosil qilgan magnit maydonning dh – kuchlanganligini hisoblashga imkon beradi. bio-savar-laplas qonuni makrotoklarning magnit maydon kuchlanganligi h orqali ifodalanadi. bir jinsli izotrop muhitda magnit maydon induksiyasi kuchlanganlik vektori bilan quyidagicha bog’langan: bu yerda, -magnit doimiysi bo’lib, μ_o=4π∙10^(-7) birliklarning xalqaro tizimi (si) da tesla (tl) bilan, sgs tizimda – gauss (gs) bilan o’lchanadi, - birliksiz kattalik muhitning magnit kirituvchanligi deb atalib, muhitda mikrotoklar hisobiga vakuumdagiga qaraganda h- ning necha marta kattalashishini bildiradi. elektrostatik (e va d) va magnit (b va h) vektorlarning xarakteristikalarini solishtiradigan bo’lsak, elaktrostatik maydon kuchlanganligi bilan magnit …

4 / 29

a harakatlanayotgan elektr zaryadlar va toklar o’zaro bog’lanadi va ta’sirlashadi. magnit maydonidagi modda magnetik–kuchsiz magnetik 19-asrda x.q.ersted, m.faradey, i.x.lens elektr magnetizm qonunlarini ochishdi, b.n.yablochkov o’zgaruvchan generatori va transformatorini yaratishdi, m.o.dolivo – dobrovolskiy uch fazali tokni kashf qildi, shundan so’ng ancha kuchli magnetik – temir amalda magnit materiallar sifatida ishlatila boshlandi. 1900 yildan elektrotexnikada temir silisidli po’lat aloqa texnikasida fe ni – qotishmalari keng tarqaldi. ferromagnetizm nazariyasining taraqqiyoti yangidan-yangi magnit materiallar ishlab chiqarishni ancha tezlashtirdi. 20-asr o’rtalarida oksid magnit materiallar – ferritlar yaratildi. magnit maydonidagi modda magnitlanish va qayta magnitlanish xossalariga qarab, magnit materiallar magnit jihatdan qattiq, yumshoq va maxsus xossali turlarga bo’linadi. magnit maydoniga kiritilgan modda maydonni kuchaytirishi yoki susytirishi mumkin. - modda maydonini necha marta kuchytirishi va susaytirishini ko’rsatuvchi kattalik –muhitning magnit kirituvchanligi deyiladi. 1parramagnetiklar(alyuminiy, magnit) >>1 ferromagnetiklar(temir, nikel) magnitlarning qo’llanilishi magnit maydon o’z ichidagi biologik sistemalarga ta’sir qiladi. bu ta’sirni biofizikaning magnitobiologiya degan bo’limi o’rganadi. doimiy magnit maydonida …

5 / 29

ga ferromagnit kukunlar aralashtriladi, ularda yovvoyi o’t urug’larini g’adur – budurligi kirib qoladi va elektromagnit barabaniga tortiladi. faradey tajribasi ersted elektr tok magnit maydonni vujudga keltirishini aniqlagandan so`ng, ko`pchilik olimlar «teskari» effektni qidira boshlashdi, ya’ni magnit maydon elektr tokni vujudga keltirmasmikan, degan savolga javob qidira boshlashdi. bu savolga o`n yil davom etgan izlanishlardan so`ng faradey javob topdi. 1831 yilda faradey berk kontur magnit maydonida ilgarilanma harakatlanganda va burilganda shuningdek, qo’zg’almas kontur vaqt davomida o’zgaruvchan magnit maydonida turganda ham, unda tok hosil bo’lishini aniqladi. faradey tajribasi bir-biridan izolyasiyalangan ikki o`ram sim olingan. birinchi o`ramni kalit (k) orqali o`zgarmas tok manbaiga ulanadi. ikkinchi o`ramning uchlari esa galvanometr (g)ga ulangan. birinchi o`ramdan o`tayotgan tok kuchi o`zgarmaganda ikkinchi o`ramda hech qanday tok vujudga kelmagan. lekin birinchi o`ramni tok manbaiga ulash va uzish vaqtida ikkinchi o`ramda qisqa muddatli elektr tok qayd qilingan. faradey bu tokni induksion tok deb atadi. 1-faradey tajribasining elektr sxemasi elektromagnit induksiyasi. …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektromagnit induksiya va o‘zgaruvchan to‘k"

9-ma’ruza: 7-ma’ruza: elektromagnit induksiya va o‘zgaruvchan tok. ma’ruzachi: g.o.nabiyeva. reja magnit maydoni. doimiy magnit va aylanma tok. magnitlar va toklarning magnit maydoni. moddaning magnit xususiyatlari magnitlarning qo’llanilishi induksiya qonuni. o‘zgaruvchan tok. doimiy magnit va uning xossalari «magnit» so'zi kichik osiyodagi qadimiy magnesiya shahri nomidan kelib chiqqan. bu yerda topilgan temirni tortuvchi toshni «magnesiya toshi» deb atashgan. buyuk yurtdoshimiz abu rayhon beruniy (973−1047) o'z asarlarida magnitni «ohanrabo» − «temirni tortuvchi» deb atagan. beruniy qum aralash oltin zarralari orasidan temir zarralarini ajratib olishda magnitdan foydalanilishi haqida yozib qoldirgan. u magnitning bir xil nomli qutblari o'zaro itarilishi, turli qutblari esa tortilishi, m...

This file contains 29 pages in PPTX format (2.6 MB). To download "elektromagnit induksiya va o‘zgaruvchan to‘k", click the Telegram button on the left.

Tags: elektromagnit induksiya va o‘zg… PPTX 29 pages Free download Telegram