elementlardavriy qonuni va davriy sistemas

PPTX 24 pages 2.8 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

slayd 1 4-mavzu: elementlar davriy qonuni va davriy sistemasi reja. 1. d.i.mendellev davriy qonuni va uning zamonaviy talqini. 2. elementlar xossalarining davriy o'zgarishi. 3. atomlar tuzilishi va elementlar davriy sistemasi xix asr boshlarida elementlarni alohida sinflarga ajratish qiyin edi. u davrda elementlarning soni kam bo'lganligi bilan bir qatorda elementlarning atom massasi, fizik va kimyoviy xossalarining ma'lum qonuniyat asosida o'zgarishi hali to'liq o'rganilmagan edi. ilmiy izlanishlar natijasida yangidan-yangi elementlar kashf etilishi bilan bir qatorda ularning xossalari, atomlarining tuzilishi o'rganib borildi, ba'zi elementlarning avvaldan ma'lum bo'lgan tabiiy guruxlariga o'xshash elementlar guruxlari aniqlana bordi. elementlar va ularning birikmalari haqida to'plangan ma'lumotlar kimyogarlar oldiga barcha elementlarni sinflarga ajratish vazifasini qo'ydi. a.lavuvze (1789y), bertsellius (1812 y), debereyner (1817 y), gmelin (1843 y), pettenkofer (1850 y), dyuma (1850 y), de shankurtua (1862 y), nyulends (1863 y), meyer (1869 y) va boshqa olimlar elementlarni sinflarga ajratishga urinib ko'rdilar. ammo hech kim kimyoviy elementlar orasida mavjud bo'lgan o'zaro …

2 / 24

endeleev elementlarni ma'lum tartibda joylashtirib, elementlar davriy sistemasini yaratdi. hozirgi vaqtda davriy qonun quyidagicha ta'riflanadi: «elementlarning xossalari, birikmalarining shakli va xossalari ularning atom yadrolari zaryadiga davriy ravishda bog'liqdir". birinchi davrda 2 ta, ikkinchi va uchinchi davrlarda 8 tadan elementlar joylashgan. to'rtinchi va beshinchi davrlarga 18 tadan, oltinchi davrga z2 ta element joylashgan, ettinchi davr esa hali tugallamagandir. har qaysi davr (birinchi davrdan boshqa) tipik metallardan (li, na, k, rb, cs, fr) boshlanib, asl gazlar (ne, ar, kr, xe, rn) bilan tugallanadi. guruhlar soni ortib borishi bilan elementlarning metallik xossalari kamayib, metallmaslik xossalari esa ortib boradi. davrlar soni ortib borishi bilan metallik xossalari kuchayib boradi. asosiy guruxcha elementlari kimyoviy xossalari jihatidan qo'shimcha guruxcha elementlaridan farq qiladi. bu farq guruxdan guruxga o'tgan sari o'zgarib turadi, ya'ni birinchi guruxda asosiy guruxcha bilan qo'shimcha guruxcha elementlari xossalarining farqi ancha sezilarlidir. gurux nomeri ortib borishi bilan bu farq kamayadi. lekin ettinchi guruxga borib farq juda …

3 / 24

lari bilan o'xshash bo'lsa, o'ng tarafda turgan kremniyga esa kislotali xossa namoyon qilishi bilan o'xshab ketadi. 2. vertikal yo'nalishda: davriy sistemaning vertikal ravishda joylashgan elementlari gurux bo'yicha bir-biriga o'xshaydi. 3. diagonal yo'nalishda: davriy sistemada diagonal bo'yicha joylashgan elementlar o'zaro o'xshashlik namoyon qiladi. davriy sistemada elementlarning joylashishiga qarab quyidagicha sinflanadi: s-oila elementlariga i va ii guruh asosiy guruhchasi elementlari kiradi. bu element atomlarining tashqi qavatining s-orbitalida 1 tadan 2 tagacha s elektronlari bo'lgan, ya'ni s1 – s2 bo'lgan elementlar s-elementlar deb ataladi r-oila elementlariga sh-vsh guruhlarning asosiy guruhcha elementlari kiradi. demak, tashqi qavatining r-orbitalida 1 tadan 6 tagacha r elektronlari bo'lgan, ya'ni r1 - r6 bo'lgan elementlar r-elementlar deb ataladi. d-oila elementlariga davriy sistemadagi lantanoid va aktinoidlardan tashqari barcha qo'shimcha guruhcha elementlari, ya'ni tashqi qavatdan bitta oldingi energetik d orbitalida 1 tadan 10 tagacha d-elektronlar bo'lgan d1-d10 elementlar kiradi. f-oila elementlarini lantanoidlar va aktinoidlar tashkil qiladi, ular atomlarining tashqaridan 1 ta …

4 / 24

ri to'liq o'rganilganda, mendeleev ta'rif bergan xossalarga deyarli mos keldi. ammo, bu elementlarga tarixiy nom berildi. bu elementlar skandiy (№21), galliy (№31) va germaniy (№32) lardir. d.i.mendeleev o'z qonunini qanday kashf etdi. peterburg univesiteti kimyo laboratoriyasining eski binosida hali yosh bo'lsada, dong'i chiqqan professor stolga engashib turar edi. bu - d.i. mendeeleev edi. yaqindagina universitetning kimyo kafedrasiga mudir bo'lgan bu yosh olim studentlar uchun darslik tuzish bilan mashg'ul edi. professor mendeleev kimyo qonunlarini bayon qilish, ayrim elementlarning tarixiy-tasvirlash uchun qulay tartib to'g'risida o'ylar, materiallarni qanday joylash to'g'risida bosh qotirar edi. masalan, kaliy, natriy yoki litiy haqidagi, temir, mangan va nikel haqidagi ma'lumotlarni bir-biri bilan qanday bog'lash kerak? professor ayrim kimyoviy atomlar orasida qandaydir bog'lanish borligini sezar edi. u kimyoviy elementlarning tartibini yaxshiroq aniqlash uchun kartochkalar oldi-da, har bir elementni bitta kartochkaga katta harflar bilan yozdi va uning qabul qilingan atom og'irligini va ba'zi kimyoviy xossalarini ham yozib qo'ydi, so'ngra elementlarni …

5 / 24

ish yo'llarini qay birlarining birga uchrashlarini mumkinligini, qay birlari bir-birlariga yod ekanliklarini aniqlash kerak edi. professor kartochkalarni shunday tergan edi. elementar ajoyib qonuniy bog'lanish borligini ko'rdi. u barcha elementlarni atom og'irligi oshishi tartibida qator tezdi. ba'zi istisnolar bo'lsada, elementlarning ma'lum intervallardan keyin xossalari takrorlanar ekan shundan keyin, u keyingi kartochkalarni birinchi qator tagiga terib ikkinchi qator qildi, ettita elementdan keyin uchinchi qatorni terdi. uxshash atomlarning bir-birining ostiga tushishi bilan bu qatorga 17 ta element terishga to'g'ri keladi. bu qator ham ortiqcha silliq chiqmadi. bir necha katak bo'sh qoldi. undan keyingi 17 ta katak ancha yaxshi chiqdi lekin keyingi qatorlarni terish ancha chegallashdi, bir muncha elementlarni mo'ljallagan kataklarga moslab bo'lmas edi, shunday bo'lsada, elementlarning xossalari takrolrlanganligi sezilib turar edi. d.i.mendeleevga ma'lum bo'lgan xamma elementlar maxsus jadval ko'rinishida joylandi. ba'zi bush o'rinlar qolsada, elementlar atom og'irligi oshish tartibida birin ketin gorizontal qatorlarga joylandi. bir-biriga o'xshash metallar bo'lsa, vertikal qator bo'lib joylandi. 1869 …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elementlardavriy qonuni va davriy sistemas"

slayd 1 4-mavzu: elementlar davriy qonuni va davriy sistemasi reja. 1. d.i.mendellev davriy qonuni va uning zamonaviy talqini. 2. elementlar xossalarining davriy o'zgarishi. 3. atomlar tuzilishi va elementlar davriy sistemasi xix asr boshlarida elementlarni alohida sinflarga ajratish qiyin edi. u davrda elementlarning soni kam bo'lganligi bilan bir qatorda elementlarning atom massasi, fizik va kimyoviy xossalarining ma'lum qonuniyat asosida o'zgarishi hali to'liq o'rganilmagan edi. ilmiy izlanishlar natijasida yangidan-yangi elementlar kashf etilishi bilan bir qatorda ularning xossalari, atomlarining tuzilishi o'rganib borildi, ba'zi elementlarning avvaldan ma'lum bo'lgan tabiiy guruxlariga o'xshash elementlar guruxlari aniqlana bordi. elementlar va ularning birikmalari haqida to'plangan m...

This file contains 24 pages in PPTX format (2.8 MB). To download "elementlardavriy qonuni va davriy sistemas", click the Telegram button on the left.

Tags: elementlardavriy qonuni va davr… PPTX 24 pages Free download Telegram