ishqalanishkuchi

PPTX 11 pages 229.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 229.0 KB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

prezentatsiya powerpoint jizzax politexnika instituti sanoat texnologiyalari fakulteti umumtexnika fanlari kafedrasi nazariy mexanika fanidan masofaviy ta’lim bo’yicha ma’ruza mashg‘uloti o’qituvchi: achilov e mavzu: ishqalanish kuchi. reja: 2. dumalab ishqalanish 1. sirpanib ishqalanish 1. sirpanib ishqalanish tajriba shuni ko’rsatadiki, bir jism ikkinchi jism sirtida sirpanganda, qarshilik namoyon bo’ladi, buni sirpanib ishqalanish deb ataladi. sirpanishga qarshilik ko’rsatuvchi kuch, ishqalanish kuchi deb ataladi. sirpanib ishqalanish kuchini hosil qiluvchi bosh sabab, jismlar tegib turgan sirtlarining g’adir-budirligi tufayli, qisilgan jismlarning ilashishdir. ishqalanish kuchining namoyon bo’lishi va uning qonuniyatlarini, quyidagi tajriba orqali tushuntirish mumkin. gorizontal tekislikda yotuvchi p og’irlikdagi g’o’lachaga (brusok), gorizontal ip vositasida q yukni qo’yaylik. buni blok orqali uzatilgan ip uchiga tosh qo’yilgan pallachani osish orqali bajarish mumkin (1-shakl). g’o’lachani og’irligi p bilan tekislikning n reaksiya kuchi o’zaro muvozanatlashishini osonlikcha ko’rish mumkin. gorizontal q kuchi muvozanatlashmagan, shuning uchun uning miqdori qanchalik kichik bo’lmasin, g’o’lacha sudralishi lozim. biroq harakat q kuch qandaydir miqdorga yetgandan keyingina …

2 / 11

ta’kidlangan, ya’ni: fmax=fn (1) 1-shakl q bu yerda n-normal bosim, f-proporsionallik koeffitsienti. bu ishqalanish koeffitsienti deyiladi. (1) tenglamadan ko’rinadiki, ishqalanish koeffitsienti f o’lchovga ega bo’lmagan miqdordir. u jismlarning moddiyligiga, ular sirtlarining fizik holatlariga (g’adir-budurligi, namlik, harorat va boshqalarga) bog’liq bo’ladi. ishqalanish koeffitsienti tajribalar yordamida aniqlanadi. odatda tavsif qilingan tajribadan foydalanish qulayroq. ishqalanishda (1) tenglama o’rinlidir, faqat harakatdagi ishqalanish koeffitsienti, statik ishqalanish koeffitsientidan birmuncha kamroqdir. shunday qilib bog’lanishning to’liq reaksiyasi max normal reaksiya va unga perpendikulyar bo’lgan ishqalanish kuchlarining yig’indisidan iborat bo’lib, normal bilan qandaydir  burchak tashkil qiladi. ishqalanish kuchi noldan fmax gacha o’zgarganda, to’liq reaksiya dan rmax gacha, uning normaldan og’ish burchagi noldan  gacha o’zgaradi. to’liq reaksiyaning sirtning normali bilan tashkil qilgan burchakning maksimal miqdori -ishqalanish burchagi deb ataladi. (2-shakl) ishqalanish kuchi urinma tekislikda ixtiyoriy yo’nalishni oladi, chunki sirpantiruvchi kuchga bog’liq. bog’lanishning to’liq reaksiyasi yo’nalishini olishi mumkin bo’lgan geometrik o’rni, qandaydir, uchi jismlarning tegishib turgan nuqtasida bo’lgan konus …

3 / 11

tekislikda og’ir jism yotadi. agar ishqalanish koeffitsienti f ga teng bo’lsa,  burchagining qanday qiymatida jism muvozanatda bo’ladi (4-shakl). yechish: muvozanat sharti quyidagicha bo’ladi: bu yerda f-ishqalanish kuchi. bu yerdan quyidagilarni aniqlaymiz: f=psin, n= pcos. jism muvozanatda bo’lishi uchun quyidagi shart bajarilishi lozim: f  fn yoki psin  pfcos, bu yerdan quyidagini aniqlaymiz: tg  f va   arctgf. 2-shakl 3-shakl a y x p 4-shakl 2. yumalab ishqalanish bir jism ikkinchi jismning sirti bo’ylab yumalasa yoki yumalashga intilganda hosil bo’ladigan qarshilik yumalashdagi ishqalanish deb ataladi, misol tariqasida og’irligi p bo’lgan salmoqli g’ildirak gorizontal tekislikda turadi, g’ildirakning o’qiga gorizontal q kuch qo’yilgan (5-shakl). bu holda g’ildirak bilan tekislikning tegishib turgan nuqtasida normal reaksiya kuchi n va ishqalanish kuchi g’ildirakning tekislik bo’ylab yumalashiga qarshilik ko’rsatadi. ishqalanish kuchi miqdor jihatdan q ga teng bo’lib, unga qarama-qarshi tomonga qarab yo’nalgan. q kuch bilan ishqalanish kuchi f o’zaro juftni tashkil etadi. q …

4 / 11

quyidagi xulosaga kelgan. yumalab ishqalanish juft momenti g’ildirak radiusiga bog’liq bo’lmagan normal reaksiya n ga to’g’ri proporsional bo’ladi ya’ni (2) fyu-yumalab ishqalanish koeffitsienti deyiladi. yumalab ishqalanish koeffitsienti fyu uzunlik birligi bilan o’lchanadi. u bir-biriga tegib turgan materiallarning fizik xossalariga va ishqanishlariga bog’liq tajriba yordamida aniqlanadi. tajriba shuni tasdiqlaganki, yumalashdagi qarshilik sirpanishdagi qarshilikdan birmuncha oz bo’ladi. 5-shakl 6-shakl shuning uchun texnikada, ishqalanish zararli bo’lgan hollarda, sirpanishni yumalashga almashtirishga jazm qilinadi. masalan sirpanuvchi podshipniklar o’rniga sharikli podshipniklar ishlatiladi. 2-masala gorizont bilan α burchak tashkil qiluvchi qiya tekislikda radiusi r ga teng bo’lgan g’ildirak (silindr) turadi. α burchagining qanday qiymatida g’ildirak muvozanatda bo’ladi? yumalab ishqalanish koeffitsienti fyu ga teng (7-shakl). yechish: g’ildirakka quyidagi kuchlar ta’sir qiladi: og’irlik kuchi p, tekislikning normal reaksiyasi n, sirpanib ishqalanish kuchi f va momenti myu yumalashdagi qarshilik jufti. x agar sirpanish va yumalash sodir bo’lmasa quyidagi shart bajarilishi lozim: (1) (2) (3) 7-shakl myu myu (4) (5) bu …

5 / 11

wmf oleobject7.bin oleobject8.bin oleobject9.bin image15.wmf image14.wmf oleobject18.bin oleobject19.bin image16.png image17.wmf image18.wmf image19.wmf image20.wmf image21.wmf image22.wmf image23.wmf oleobject21.bin image29.wmf oleobject22.bin oleobject20.bin image24.wmf image25.wmf image26.wmf image27.wmf image28.wmf image30.wmf image31.wmf image32.wmf image33.wmf oleobject23.bin image34.wmf oleobject24.bin q f n g max r max r max f max r max f max j a 0 cos 0 0 sin 0 1 1 = × - = = - × = å å = = a a p n f f p f n k ky n k kx o n f m yu × = max f n q p yu f n n f m yu yu × £ 0 sin p - f , 0 1 = × = å = a n k kx f a y p f n f f × £ ( ) 0 sin ; 0 1 = - = å = yu n k k a m …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ishqalanishkuchi"

prezentatsiya powerpoint jizzax politexnika instituti sanoat texnologiyalari fakulteti umumtexnika fanlari kafedrasi nazariy mexanika fanidan masofaviy ta’lim bo’yicha ma’ruza mashg‘uloti o’qituvchi: achilov e mavzu: ishqalanish kuchi. reja: 2. dumalab ishqalanish 1. sirpanib ishqalanish 1. sirpanib ishqalanish tajriba shuni ko’rsatadiki, bir jism ikkinchi jism sirtida sirpanganda, qarshilik namoyon bo’ladi, buni sirpanib ishqalanish deb ataladi. sirpanishga qarshilik ko’rsatuvchi kuch, ishqalanish kuchi deb ataladi. sirpanib ishqalanish kuchini hosil qiluvchi bosh sabab, jismlar tegib turgan sirtlarining g’adir-budirligi tufayli, qisilgan jismlarning ilashishdir. ishqalanish kuchining namoyon bo’lishi va uning qonuniyatlarini, quyidagi tajriba orqali tushuntirish mumkin. gorizontal tekisl...

This file contains 11 pages in PPTX format (229.0 KB). To download "ishqalanishkuchi", click the Telegram button on the left.

Tags: ishqalanishkuchi PPTX 11 pages Free download Telegram