lirik asarlarni o'rganish

DOC 7 pages 52.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 52.5 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

lirik asarlarni o'rganish r e j a : 1. lirik asarlarni janr xususiyatlariga ko'ra o'rganish. 2. lirik asarlarni qabul qilishning o'ziga xos xususiyatlari. 3. poetik matnni tahlil qilish yo'llari. 4. lirik asarlarni o'rganishdagi pedagogik texnika. 5. lirik asarlarni maktabda o'rganishning o'ziga xos xususiyatlari. 6. lirik asarlarni akademik litsey va kasb hunar kollejlarida o'rganishning o'ziga xos xususiyatlari. 7. lirik asarlarni oliy ta'limda o'rganishning o'ziga xos xususiyatlari. bizda she'riy janrlar, lirik asarlar haqida yozilgan tadqiqotlar nihoyatda ko'p. bu bejiz emas. aslida bizning adabiyotimiz tarixi tom ma'nodagi lirik asarlar tarixi desak mubolag'a bo'lmaydi. klassik adabiyotimizdagi g'azal ming yillar davomida adabiyotimizning butun kuch va qudratini, tilimizning nazokat va tarovatini ko'rsatadigan bir belgi, ko'rsatkich bo'lib kelganligi buning yorqin bir dalilidir. lirikaning o'ziga xos xususiyatlari nimalardan iborat? dastlab shu savolga javob berib ko'raylik. buning uchun nazariy kitoblarni varaqlashga to'g'ri keladi. biz «adabiyotshunoslik terminlari lug'ati, adabiyotshunoslikka kirish, adabiyot nazariyasiga oid darsliklardagi ta'riflar bilan qiziqamiz. mana ular: jamol …

2 / 7

or hayotiy voqea-hodisa ta'sirida inson qalbida tug'ilgan ruhiy kechinma, fikr va tuyg'ular orqali voqelikni aks ettiradi». dilmurod quronovda: «lirika (yun. cholg'u asbobi) adabiy tur sifatida qadimdan shakllangan bo'lib, o'zining bir qator xususiyatlariga egadir. lirikaning belgilovchi xususiyati sifatida uning tuyg'u kechinmalarni tasvirlashi olinadi. ya'ni epos va dramadan farqli ravishda lirika voqelikni tasvirlamaydi, uning uchun voqelik lirik qahramon ruhiy kechinmalarining asosi, ularga turtki beradigan omil sifatidagina ahamiyatlidir». «adabiyotshunoslikka kirish»da: «lirik turga kiruvchi asarlar odatda kichik hajmli bo'lishiga qaramay, turmushni badiiy, obrazli aks ettirishning barcha xususiyat va belgilariga ega. lirik turga kiruvchi asarlarda konkret individual kechinmalar orqali tipik kechinmalar ifodalanadi. shu orqali lirik asarda badiiy umumlashtirish vujudga keladi». erkin xudoyberdievda: «... lirik tur xususiyatlari asosan to'rtta: 1. lirika va eposda ham ob'ektiv va sub'ektiv dune aks etadi, lekini eposda birinchisi, lirikada ikkinchisi birinchi o'ringa chiqadi. chunki lirika o'z-o'zini ifodalashdir, ammo dunyo lirikaga lirik qahramonning ongi orqali o'tadi, «men» tilidan ayon bo'ladi»… 2. lirika …

3 / 7

at hissini qo'zg'aydi, his esa asta sekin fikr va xulosaga aylanadi. his ko'ngildagi to'lg'inlanish hosilasidir. she'rdagi his tinglovchida ham xudi shunday his tug'diradi. bu esa she'rdagi badiiy idrok va estetik tahlil ham lirik umumlashtirishdan kelib chiqadi bulardan kelib chiqadigan xulosalarni qo'yidagicha umumlashtirish mumkin: - lirikaning boshqa san'at namunalari bilan aloqadorligi ochiq sezilib turadi; - lirika qanchalik individual, xususiy holatlarni aks ettirishiga qaramay, unda jamiyat hayotining ifodasi aks etgan bo'ladi; - lirik asarlar inson his-tuyg'ularini juda aniq va yorqin tasvirlashi bilan ajralib turadi; - ulardagi tuyg'u va kechinmalar tasviri hayotiy voqealar tasvirini ikkinchi darajaga o'tkazib qo'yadi; - ularda tom ma'nodagi rivojlanib boradigan syujet mavjud bo'lmaydi; - qisqacha qilib aytganda, ularda o'ziga xos she'riy nutq amal qiladi. abu nasr farobiy she'riyatning o'ziga xosligi haqida mulohaza yuritar ekan, jumladan, shunday deydi: «...isbotda ilm, tortishuvda ikkilanish, ritorikada ishontirish qanchalik ahamiyatli bo'lsa, she'riyatda ham xayol va tasavvur shunchalik zarur bo'ladi. ba'zida inson fe'li ko'proq xayol …

4 / 7

akrorligi bilan uzviy bog'liq bo'lsa, to'g'rirog'i, ob'ektiv yoki subek'tiv momentning belgilovchiligi bilan izohlansa, ikkinchidan, davr talabi, o'quvchi ruhiy dunyosining rang-barang qatlamlari, uning badiiy didi saviyasi bilan bog'liqdir». shu o'rinda yana bir tadqiqotchining mulohazalarini kuzatish o'rinli ko'rinadi. uning yozishicha, «badiiy asarda ob'ekt va sub'ekt tili terminlari (bu erda «til» so'zi nutq ma'nosida) qo'llanadi. adabiy turlar – lirika, epos va drama tili o'rtasidagi ayirma ham aynan shu nuqtadan – ob'ekt va sub'ekt nutqidan birining dominantlik (ustunlik) qilishidan boshlanadi. sub'ekt – muallif, ob'ekt - qahramonlar ekanligini nazarda tutsak, lirikada sub'ekt nutqi hukmronlik qilishini sezish qiyin emas. lirik asarlarda bevosita real-hayot voqea-hodisalar bayoni emas, balki ana shu voqea-hodisalar natijasida muayyan bir shaxs qalbida tug'ilgan his-hayajon, tuyg'u-kechinmalar tasviri beriladi. demak, muayyan his-tuyg'u ayrim olingan bir kishiniki - sub'ektniki, shu his-tuyg'uni ifodalovchi ham sub'ektning o'zi. masalan, abdulla oripovning «chorlash» she'ridan: do'sti g'arib, kel, qo'lingni tut, yuragingda yoqay alanga, kel, bir zumga dunyoni unut, ko'tarayin seni balandga. …

5 / 7

h, kerak bo'lsa, ulardan o'z o'rnida va unumli foydalanish lozim. she'r – emotsional kayfiyat ifodasi. bu kayfiyatni o'quvchilarga yuqtira olish esa o'qituvchining mahoratiga bog'liq. she'riy asar bir kishining – shoirning olamni o'ziga xos ko'rishi natijasida yuzaga kelgan hosiladir. hamma gap shu o'ziga xos qarash va ko'rishni anglab, his qilib etishda xolos. ana shu konkret bitta odamga tegishli tuyg'ular, hissiyotlar ayni paytda butun insoniyatga, hamma odamlarga bir xilda aloqadorligini anglash she'rni his qilishdagi birinchi qadam, dastlabki odim bo'ladi. she'riy asarni anglash, undagi muallif ko'zda tutgan niyatni, maqsad va vazifalarni tushunib etish, she'r g'oyasinig mag'zini chaqish uni o'qishdan, yanada aniqrog'i ifodali o'qishdan boshlanadi. imkoni bo'lsa, she'riy asarni professional aktyorlar, taniqli so'z ustalari, o'rni bilan esa ularning musiqa yordamidagi ijrosidan foydalanish maqsadga muvofiq bo'ladi. shunda she'riy asardagi ritm, tovushlar uyg'unligi, so'zning ko'p ma'noliligi, ayni paytda har bir so'z va tovushning jarangi, yangi so'zning ohori osonroq va ta'sirliroq tarzda namoyon bo'ladi. she'riy asarlarni tahlil …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "lirik asarlarni o'rganish"

lirik asarlarni o'rganish r e j a : 1. lirik asarlarni janr xususiyatlariga ko'ra o'rganish. 2. lirik asarlarni qabul qilishning o'ziga xos xususiyatlari. 3. poetik matnni tahlil qilish yo'llari. 4. lirik asarlarni o'rganishdagi pedagogik texnika. 5. lirik asarlarni maktabda o'rganishning o'ziga xos xususiyatlari. 6. lirik asarlarni akademik litsey va kasb hunar kollejlarida o'rganishning o'ziga xos xususiyatlari. 7. lirik asarlarni oliy ta'limda o'rganishning o'ziga xos xususiyatlari. bizda she'riy janrlar, lirik asarlar haqida yozilgan tadqiqotlar nihoyatda ko'p. bu bejiz emas. aslida bizning adabiyotimiz tarixi tom ma'nodagi lirik asarlar tarixi desak mubolag'a bo'lmaydi. klassik adabiyotimizdagi g'azal ming yillar davomida adabiyotimizning butun kuch va qudratini, tilimizning nazokat v...

This file contains 7 pages in DOC format (52.5 KB). To download "lirik asarlarni o'rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: lirik asarlarni o'rganish DOC 7 pages Free download Telegram