"katta o'yin"

DOC 5 стр. 142,5 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 142,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

siyosat olamidagi katta o'yin o'yin deganda ko'z oldimizga kishilar o'ynaydigan qandaydir bir ermak gavdalanadi. masalan, sport o'yinlari, qarta o'yini, qimor, bolalar o'yini va hokazo. biror o'yin o'ynaladigan bo'lsa, unga albatta qandaydir sovrin tikiladi. u pul, qimmatbaho buyum bo'lishi mumkin. «daryo» kolumnisti jahongir ostonov quyidagi maqolasida shunday bir o'yin haqida ma'lumot beradiki, unga butun boshli millatlar, xalqlar taqdiri tikilgan. xix asrning boshida markaziy osiyoda boshlangan bu o'yin bugun yaqin sharq mintaqasida davom etmoqda. shu davr mobaynida o'yinchilar o'zgargan bo'lsa-da, o'yindan ko'zlangan maqsad o'zgarmagan. xo'sh, bu qanday boshlangan edi, qay yo'sinda davom etdi, kimlar yutdi-yu, kimlar yutqazdi? bu savollarda javob topishga harakat qilamiz. foto: google photos avvalo, «katta o'yin» o'zi nima, uni kimlar o'ynagan, qachon o'ynagan degan savollarga aniqlik kiritib olaylik. «katta o'yin» (the great game) deb xix asrda rossiya hamda buyuk britaniya imperiyalari o'rtasidagi kolonial urushlardagi raqobatga aytiladi. bu birikma dastlab 1857 yilda hindistondagi britaniya armiyasi ofitserlaridan biri jon uilyam kayning …

2 / 5

erishidagi xonadonlarga joylaydi. bu xonning hiylasi edi. tunda ekspeditsiya a'zolari qirib tashlanadi. bor-yo'g'i qirqtacha kishi qochib qutuladi. shunday qilib xiva o'z mustaqilligini yana bir yarim asrga saqlab qoladi va ruslarning markaziy osiyoga bo'lgan ilk bosqinchilik siyosati muvaffaqiyatsizlik bilan tugaydi. markaziy osiyodagi urinishlar besamar ketgach, ruslar endi boshqa yo'nalishda harakat qila boshlaydilar. bular qora dengiz bo'ylari va kavkaz erlari edi. bu hududlarda ularning asosiy raqiblari usmonli imperiyasi hamda fors podshohligi edi. turli yillarda olib borilgan urushlar natijasida (masalan, 1774 yilgi kichik qaynarja, 1794 yilgi yassi, 1812 yilgi buxarest, 1829 yilgi adrianopol va 1832 yilgi konstantinopol (istanbul) bitimlari; 1804—1813 yillardagi eron-rossiya urushlari) ruslarning qo'li baland keldi. shu bilan bir paytda ruslar sibir orqali tinch okeani hamda markaziy osiyo tomon ilgarilay boshladilar. ushbu g'alabalar, bolqondagi nasroniy xalqlarning usmonli imperiyasidan ozod etilishi, ruslarning qora dengiz orqali o'rta dengizga qarab yaqinlashishi, shubhasiz, o'sha paytda dunyoning eng kuchli dengiz flotiga ega va usmonli imperiyasining ittifoqchisi bo'lgan …

3 / 5

va natijada ikki davlat o'z chegaralarini aniqlashtirib olishga majbur bo'ldi. afg'onistonda muvaffaqiyatsizlikka uchragan britaniya imperiyasi o'z da'vosidan voz kechdi va 1879 yilda afg'oniston hududida mustaqil, demilitarizatsiyalashgan, bufer davlat tashkil etildi. bu «o'yin»dagi qiziq jihat shundaki, ikkala davlat ham shu davr mobaynida biror marta yuzma-yuz to'qnash kelmagan. faqatgina qirim urushidan tashqari. aslida «katta o'yin» shu bilan barham topishi kerakday tuyuladi. ammo insoniyat tarixidagi eng xavfli «o'yin»lar hali oldinda edi. kengroq ma'noda oladigan bo'lsak, ushbu «o'yin» butun dunyoni qamrab oldi. xitoyning vaqtinchalik kuchsizlanishi va ichki muammolar girdobiga tushib qolganidan g'arb foydalanmoqchi bo'ldi va bundagi eng katta yutuq tibetning mustaqillikka erishishi bo'ldi. tibet 1904 yilda britaniya tomonidan mustaqil davlat sifatida tan olindi va yarim asrgina umr kechirdi. keyinchalik xitoy katta kuch bilan tibetni qaytadan bo'ysundirishga muvaffaq bo'ldi. bu paytda uzoq sharqda yana bir kuch yuzaga kela boshladi. bu yaponiya edi. 1905 yilgi rus-yapon urushida britaniya yaponiyani qo'lladi va rossiya mag'lub bo'ldi. bu rossiya …

4 / 5

arqiy frontda tinchlikka erishish maqsadida to'ntarish rahnamosi bo'lgan leninni qo'llab-quvvatladi va 1918 yilda imzolangan brest sulhiga muvofiq rossiya urushdan chiqdi. birinchi jahon urushi 1918 yili antanta g'alabasi bilan yakunlandi. mag'lubiyatga uchragan davlatlar hududlari bo'lib olindi. 1920 yil 10 avgust kuni sevr shartnomasi imzolandi, unga muvofiq 1299 yildan buyon yaqin sharqda hukmronlik qilgan ulkan usmonli imperiyasi parchalanib ketdi. egey dengizi bo'ylari gretsiyaga, arablar erlari esa frantsiya hamda britaniya nazoratiga o'tdi. 1920—1923 yillarda boy berilgan hududlarni qaytarib olish uchun mustafo kamol otaturk boshchiligida olib borilgan urush natijasida 1923 yil 24 iyulda lozanna shartnomasi imzolandi va bu sevr shartnomasini bekor qildi. shartnomaga muvofiq butun anatoliya va sharqiy frakiya turkiyaga qaytarildi, turkiyada qolayotgan 1,6 million grek gretsiyada yashayotgan 385 ming musulmon turklarga almashtirildi, istanbuldan tashqari hududlarda yashayotgan armanlar chiqazib yuborildi. 1923 yil 29 oktyabr kuni turkiya respublika deb e'lon qilindi. mag'lubiyatga uchragan germaniya imperiyasi ham o'z hududlaridan ayrildi. jumladan, frantsiya-prussiya urushi davrida qo'lga kiritgan …

5 / 5

«o'yin»ga mana shunday o'yinchi sifatida kirib keldi va «o'yin»ni kuchaytirib yubordi. 1929—1932 yillardagi inqirozdan bir amallab chiqib olgan amerikaliklar evropada o'yinga qizg'in tus berishga qodir bo'lgan yangi kuchlarni tayyorlay boshlashdi. bu gitler boshchiligidagi fashistlar germaniyasi edi. bundan buyog'iga «o'yin» qizigandan qizidi. 1939 yildan boshlangan ikkinchi jahon urushida germaniya birin-ketin g'alabalarga erisha boshladi va evropani deyarli egallab oldi. endi gitlerchilarning e'tibori sharqiy evropada kuchayib borayotgan yangi kuchga qaratildi. bu sovet ittifoqi edi. 1941 yilning 22 iyun kuni «barbarossa» rejasi asosida sovet ittifoqiga urush ochildi. urushning dastlabki bosqichida qizil armiyaning urushga mutlaqo tayyor emasligi sezilib qoldi va fashistlar moskvagacha etib kelishdi. sovet ittifoqida bu urushga ulug' vatan urushi deya nom berildi va hamma urushga jalb etildi. bu safar ham ruslarga ittifoqchi rolini frantsiya va buyuk britaniya o'ynadi. aslida o'sha paytda buyuk britaniya bosh vaziri bo'lgan uinston cherchill kommunizmning ashaddiy dushmani edi, ammo fashizm kommunizmdan ko'ra xavfliroq bo'lib chiqdi va bu narsa uni …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О ""katta o'yin""

siyosat olamidagi katta o'yin o'yin deganda ko'z oldimizga kishilar o'ynaydigan qandaydir bir ermak gavdalanadi. masalan, sport o'yinlari, qarta o'yini, qimor, bolalar o'yini va hokazo. biror o'yin o'ynaladigan bo'lsa, unga albatta qandaydir sovrin tikiladi. u pul, qimmatbaho buyum bo'lishi mumkin. «daryo» kolumnisti jahongir ostonov quyidagi maqolasida shunday bir o'yin haqida ma'lumot beradiki, unga butun boshli millatlar, xalqlar taqdiri tikilgan. xix asrning boshida markaziy osiyoda boshlangan bu o'yin bugun yaqin sharq mintaqasida davom etmoqda. shu davr mobaynida o'yinchilar o'zgargan bo'lsa-da, o'yindan ko'zlangan maqsad o'zgarmagan. xo'sh, bu qanday boshlangan edi, qay yo'sinda davom etdi, kimlar yutdi-yu, kimlar yutqazdi? bu savollarda javob topishga harakat qilamiz. foto: google ...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOC (142,5 КБ). Чтобы скачать ""katta o'yin"", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: "katta o'yin" DOC 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram