insonni tushunishga dualizm va monizm nuqtai nazaridan yondashuv

DOCX 10 pages 29.9 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.9 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: insonni tushunishga dualizm va monizm nuqtai nazardan yondashuv reja: 1. insonni tushunishga dualizm. 2. biologizatorlik konsepsiyalari. 3. sotsiologizatorlik konsepsiyalari. insonni tushunishda dualizm va monizm. qadim zamonlarda vujudga kelgan insonga nisbatan dualistik yondashuv shundan iboratki, odamzot, bir tomondan, moddiy organizmdan, boshqa tomondan esa – mustaqil mohiyat sanaladigan va bu organizmni boshqaradigan nomoddiy jondan tashkil topgan mavjudot sifatida qaraladi. bu yondashuv, masalan, boqiy g‘oyalar dunyosida yashaydigan o‘lmas jon inson tug‘ilayotgan paytda uning tanasiga xuddi zindonga tushgandek kirib o‘rnashadi, uning o‘limidan keyin esa vujudni tark etib, yana g‘oyalar dunyosiga qayta, deb hisoblagan platon falsafasida ayniqsa bo‘rtib namoyon bo‘ladi. jonlarning o‘lmasligi g‘oyasi sharq falsafiy ananasiga ham xosdir. hozirgi olimlarning aksariyati qo‘llab-quvvatlaydigan inson talqinining monistik konsepsiyasi inson ruhiyati, uning tuyg‘ulari, fikrlari, emotsiyalari va kayfiyati inson organizmining tarkibiy qismi sanalgan bosh miya nerv hujayralari hayot faoliyatining mahsulidan o‘zga narsa emas, degan tushunchadan kelib chiqadi. bu yondashuv tarafdorlarining fikriga ko‘ra, ruhiy hodisalar qandaydir nomoddiy asosga ega, …

2 / 10

ar beradi. yuqorida zikr etilgan muammoning echimiga nisbatan mavjud yondashuvlar orasida insonning bioijtimoiy tabiatini tushunishga nisbatan qarama-qarshi nuqtai nazarlar ifodasi sanalgan biologizatorlik va sotsiologizatorlik konsepsiyalari alohida o‘rin egallaydi. bunda ularning har biri boshqasini butunlay rad etmaydi, ammo insonning muayyan bir (biologik yoki ijtimoiy) tabiatini ustunroq qo‘yadi yoki hatto mutlaqlashtiradi. biologizatorlik konsepsiyalari. biologizatorlik konsepsiyalarining tarafdorlari insonni uning tabiiy, biologik asosidan kelib chiqib tushuntirishga harakat qiladi. xviii asr oxirida jamiyat hayotiga ayrim odamlarning o‘z mavjudligi uchun kurash maydoni sifatida qarashni taklif qilgan t.maltus nazariyasini bunday tushuntirishga bo‘lgan birinchi jiddiy urinish deb hisoblash mumkin. maltus fikricha, bu kurashda kuchlilar g‘olib chiqadi, kuchsizlar esa halok bo‘lishga mahkumdir. mazkur kurashga tabiiy omillar turtki beradi. xususan, aholi soni geometrik progressiya bo‘yicha ko‘payib boradi, tirikchilik vositalari taklifi esa faqat arifmetik progressiya bo‘yicha o‘sadi, bu esa muqarrar tarzda ocharchilik, epidemiyalar, urushlar va boshqa ijtimoiy tangliklarga olib keladi. mazkur omillarga maltus kuchlilarning yashab qolishini taminlovchi ijtimoiy munosabatlarning «tabiiy», muqarrar …

3 / 10

a urg‘u beruvchi sotsiobiologiya davom ettirmoqda. sotsiobiologlar fikriga ko‘ra, inson xulq-atvori ham, hayvon xulq-atvori ham irsiy omillar bilan belgilanadi va hech kim o‘z irsiyati tasirini – u xoh yaxshi bo‘lsin, xoh yomon – engishga qodir emas. inson tabiati xususida shunga o‘xshash qarashlarga ayrim odamlarning boshqa odamlardan ustunligini faqat ularning «oliy» yoki «past» irqqa mansublik belgisiga ko‘ra elon qiluvchi irqchilik konsepsiyalarida ham duch kelish mumkin. bu, xususan, «irqiy tozalik» uchun kurash olib borgan va «irqiy tanlanish»ni amalga oshirish g‘oyasini faol ilgari surgan fashistik mafkurada ayniqsa bo‘rtib namoyon bo‘ladi. mazkur g‘oyalar zamirida asosan xix asr oxiri – xx asr boshlarida keng tarqalgan «inson irsiyatining oliy sifati»ga qanday vositalar bilan va qay tarzda erishish mumkinligi haqidagi talimot – evgenika yotadi. xx asr boshlarida bu talimot shu darajada keng tarqaldiki, ayrim mamlakatlarda davlat siyosati bilan uzviy bog‘landi. xususan, 1920-1930-yillarda daniya, shvetsiya va norvegiyada jamiyatda tabiiy tanlanishni ijtimoiy mustahkamlovchi irqiy qonunlar qabul qilindi. sotsiologizatorlik konsepsiyalari. …

4 / 10

nishga yangicha yondashgan va tarixiy-madaniy jarayonda individlarning uch turi: passionariylar, subpassionariylar va muvofiq odamlarni farqlagan. passionarlik (lotincha «passio»–«ehtiros») deganda energiyaning «tur meyoridan og‘uvchi, ammo patologik xususiyatga ega bo‘lmagan» turi tushuniladi. passionarlik har safar materiyani o‘zini qayta tashkil etishga majburlovchi to‘lqin manbai, atrof-muhitni o‘zgartirish qobiliyati hamda bunga bo‘lgan intilish yoki fizika tili bilan aytganda, muhitning agregat holatini buzishga bo‘lgan intilish tarzida namoyon bo‘luvchi biofizik omildir. passionar turtki mutatsiyaga olib keladi. gumilyovning fikriga ko‘ra, mutantlarning tug‘ilishi passionariylar–o‘ta g‘ayratli shaxslarning tug‘ilishidir. passionarlik turtkisi shu qadar kuchli bo‘lishi mumkinki, mazkur belgi egalari o‘z qilmishlarining oqibatlari haqida o‘ylashga o‘zlarini majbur qila olmasliklari mumkin. shuning uchun ham passionarlikni ong belgisi deb emas, balki asab sistemasining konstitutsiyasida namoyon bo‘luvchi muhim belgisi deb tushunish lozim, u, ong faoliyati bilan bog‘liq faollikdan farqli o‘laroq, emotsiyalar sohasida yashaydi. passionariylarni ideal xususiyatlardan ancha uzoq xususiyatlar: takabburlik, mag‘rurlik, manmanlik, ochko‘zlik va b. tavsiflari ham mumkin. «passionarlik –muayyan maqsadga (ko‘pincha xayoliy maqsadga) erishishga …

5 / 10

ssionariylar deb ataladi. ijobiy, hayotbaxsh impulslarga ega odamlar esa subpassionariylar deb ataladi. l. gumilyovning fikriga ko‘ra, passionariylar tubanlashgan hollarda ularning o‘rnini subpassionariylar egallaydi. ularni «sodda», «qoloq» odamlar deb hisoblaydilar, ularning keng maydonga chiqishi etnosning intihoga yuz tutganini anglatadi, chunki ularda instinktiv impulslardan boshqa hech narsa qolmaydi. «passionarlik» hodisasi dunyoning yagona axborot-energetik manzarasida tarixda chuqur iz qoldirgan «buyuk odamlar va xalqlar»ning faoliyati mexanizmlarini tushunish imkonini beradi. uni tushunib etishga «inson xulqatvorining shakllanishiga jug‘rofiy muhitning tasiri» masalalari bilan) ulkan hissa qo‘shdi. passionarlik muammosi l. gumilyov konsepsiyasining nazariy negizini tashkil etadi. muallifning fikricha, passionarlik–biologik belgi, osoyishtalik inersiyasini buzuvchi dastlabki turtki; bu passionariylarning malum sonidan iborat avlod. ular o‘z hayoti bilan odatdagi vaziyatni buzadilar, chunki o‘zlarini qiziqtirgan maqsadsiz kundalik tashvishlar bilan yashay olmaydilar. muvofiq odamlar jamiyatning ummiy qonuniyatlari va siyosiy tizimiga moslashuvchanlikda namoyon bo‘ladi va ijtimoiy jarayonlar aynan muvofiq odamlarning faoliyatibilan belgilanadi, gumilyov tariflagan juda qiziqarli qonunga binoan, «etnik jamoa tomonidan amalga oshiriladigan ish …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "insonni tushunishga dualizm va monizm nuqtai nazaridan yondashuv"

mavzu: insonni tushunishga dualizm va monizm nuqtai nazardan yondashuv reja: 1. insonni tushunishga dualizm. 2. biologizatorlik konsepsiyalari. 3. sotsiologizatorlik konsepsiyalari. insonni tushunishda dualizm va monizm. qadim zamonlarda vujudga kelgan insonga nisbatan dualistik yondashuv shundan iboratki, odamzot, bir tomondan, moddiy organizmdan, boshqa tomondan esa – mustaqil mohiyat sanaladigan va bu organizmni boshqaradigan nomoddiy jondan tashkil topgan mavjudot sifatida qaraladi. bu yondashuv, masalan, boqiy g‘oyalar dunyosida yashaydigan o‘lmas jon inson tug‘ilayotgan paytda uning tanasiga xuddi zindonga tushgandek kirib o‘rnashadi, uning o‘limidan keyin esa vujudni tark etib, yana g‘oyalar dunyosiga qayta, deb hisoblagan platon falsafasida ayniqsa bo‘rtib namoyon bo‘ladi. jonlarni...

This file contains 10 pages in DOCX format (29.9 KB). To download "insonni tushunishga dualizm va monizm nuqtai nazaridan yondashuv", click the Telegram button on the left.

Tags: insonni tushunishga dualizm va … DOCX 10 pages Free download Telegram