maltus va uning "nufuz nazariyasi"

PDF 14 pages 1.5 MB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PDF

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu: maltus va uning "nufuz nazariyasi" reja: 1. maltus demografiya muam-molari to`g`risida 2. maltus "nufuz qonuni"ning matematik ifodasi ingliz iqtisodchisi tomas robert maltus demografiya muam- molari to`g`risida birinchilardan bo`lib fikr yuritgan bo`lmasada, "nufuz nazariyasi"ni ilk bor u yaratdi. bu muammo bo`yicha barcha munozaralarda uning nomi birinchilardan tilga olinadi. masalan, aristotel (m.a. 384-322) "siyosat" asarida aholisi kam sonli mamlakatni ideal davlat deb hisoblagan, chunki shunda sotsial garmoniya bo`ladiki, aholi me'yordan ko`p bo`lsa sotsial ziddiyat kelib chiqadi. u nikoh to`g`risida qonun taklif etgan, unda erkaklarga 37, ayollarga 18 yoshgacha farzand ko`rish taqiqlangan, uningcha aholi ko`pligi yer yetishmasligiga olib keladi va u qashshoqlikka mahkum etiladi. f.kenye (1694-1774) "aholi" (1756y.) maqolasida insonlar "boylik" manbayi ekanligiga ancha yaqin fikrlarni ilgari surdi. "mamlakatning buyukligi uning aholisi bilan", degan edi u. aholi mahsulot ishlab chiqarishni ko`paytirib, odamlar mehnatidan foydalanish masalalari davlatning bosh iqtisodiy siyosati obyekti bo`lishi kerak. bu fikr a.smit tomonidan rivojlantirildi. v.petti ham aholini ayniqsa uning …

2 / 14

hoqlashdi, ishsizlar armiyasi ko`paydi, ishchilarning iqtisodiy ahvoli tobora yomonlashdi. xuddi shu holatlarga baho berish, uni izohlash, bu ahvolning sababi nimada ekanligini tushuntirish maltusga nasib etdi. uning asosiy asarlari quyidagilar: "aholi nufuzi qonuni to`g`risidagi tajriba" (1798), "yer rentasining tabiati va o`sishi to`g`risidagi tajriba" (1815), "siyosiy iqtisod prinsiplari" (1820 yilda yozilgan va avvalgi kitobni qayta ishlab, ikki jildli asarga aylantirilgan). bu asar uning do`sti d.rikardoning "siyosiy iqtisodning boshlanishi" asa-ridan uch yil keyin chiqqan bo`lib, nazariy metodologik jihatdan undan keskin farq qilmaydi. bu asarlarda maltus lendlordlar manfaatini himoya qiladi, ammo yer egalari va kapitalist-fabrikantlarning manfaatlari mos kelsa va ishchilarga qarshi qo`yilsa, ularning ikkalasini qo`llab-quvvatladi, hukmron sinflarni oqladi, ommaning ochyalang`ochligi va og`ir ahvolida ularning hech qanday aybi yo`qligini isbotlamoqchi bo`ldi. mavjud tizimni takomillashtirish kerakligini u xayoliga ham keltirmadi, buni o`ziga xos utopiya deb hisobladi. tomas robert maltus asosiy iqtisodiy masalalarni yagona bir omil asosida oddiy-gina tushuntirishga harakat qilinadi. tadqiqot predmeti sifatida avvalo ishlab chiqarish …

3 / 14

ogiyasining yangiligi va ahamiyati shundaki, undan milliy iqtisodiyotni rivojlantirish va qashshoqlik sabablarini aniqlash va undan chiqish uchun amaliy xulosalar chiqarish mumkin, yashash minimumi sifatida belgilanadigan tirikchilik vositalari va aholi o`sish soni o`rtasidagi oddiy nisbatni isbotlashga harakat qilinadi. m. blaugning ta'kidlashicha, maltus bo`yicha insoniy jamiyatni sotsial qonunlar (sotsial islohotlar) yordamida har qanday ongli takomillashtirishga urinish yengib bo`lmas insonlar om-masi tomonidan surib tashlanadi va shu sababli har bir odam o`zi haqida o`zi jon kuydirmog`i va o`zining xatolari uchun to`la javob berishi kerak. aholi nufuzi nazariyasi maltus go`yoki tarixiy manbalarga asoslanib, insoniyatning ni-hoyatda tez o`sganligini isbotlashga urinadi. bu o`sish tirikchilik vositalari, kamchiligi kasalliklar, urushlar, chaqaloqlarni o`ldirish, tug`ilishni ixtiyoriy tartibga solish yo`li bilan sekinlashtiril-maganda ahvol bundan ham yomon bo`lar ekan. maltus tabiat bilan hamohang o`simlik va hayvonlarning cheksiz ko`payishi va yashash uchun kerakli mablag`lar o`sishi yo`nalishlarini tadqiq etadi. agar insonlar har 25 yilda ikki marta ko`payib, geometrik progressiya asosida ortib borsa (1, 2, 4, …

4 / 14

abiiy qonunlar va insoniy hirs" tabiatning nochorligi va insoniyatning favqulodda tez ko`payishi bilan bog`liqdir. shu sababli xalq o`z azob-uqubatlari uchun o`zini o`zi ayblashi kerak". uni to`g`rilashga hech qanday inqilob va sotsial islohotlar yordam bera olmaydi. bunda faqat bir to`g`ri yo`l bor - bu aholi sonini qisqartirish. o`ta ko`payishning oldini olish vositasi, chorasi sifatida "axloqiy chidam" (kambag`allar nikohdan o`zlarini tiyishlari, kech turmush qurishlari), og`ir mehnat yoki turli baxtsizliklar (ochlik, qashshoqlik, kasallik, epidemiya, urush va boshqalar) taklif etiladi. maltusning fikricha, tabiiy biologik instinktga ko`ra insoniyat ko`payish imkoniyatiga ega va doimo shunga intiladi, ammo jonivor va o`simliklar qarama-qarshi ravishda bu jarayonni chek- lash imkoniga ham ega bo`lib, hayvonot dunyosidan ajralib turadi. quyidagi jadvalda ana shu imkoniyatlar aks etgan. shunday qilib, maltus ta'limoti bo`yicha, jamiyat illatlari insoniyatning beixtiyor qismatidir. nazariy jihatdan bu fikrlarda hech qanday ilmiylik va yangilik yo`q. bu "qonun"dagi asosiy g`oyalar ungacha bo`lgan olimlardan to`g`ridan-to`g`ri o`g`rilangan (plagiat), chunki o`z davrida styuart, uolles, …

5 / 14

prognoz (istiqbol) lar baxtimizga normal bo`lib chiqdi. har 20-25 yilda aholining ikki marta ko`payishi insoniyatni to`la qashshoqlikka mahkum etishi kerak edi. maltus "doktrinasi" avvalo metodologik jihatdan xato edi, chunki hech qanday isbotsiz tabiat qonunlari jamiyat hayotida qo`llaniladi, vaholanki insonlar o`simlik va hayvonot dunyosidan farqli o`laroq faqat iste'mol qilmaydilar, balki o`zlari ishlab chiqaradilar va tirikchilik vositasini ko`paytirish imkoniyatlariga egadirlar. shuni eslab o`tish joizki, o`z davrida petti va smit mamlakat boyligining asosi unumli mehnat bilan shug`ullanuvchi aholi ekanligini isbotlab berganlar. maltus klassiklarning bu fikrini inkor etadi. undan tashqari, maltus o`zi ochgan qonunni abadiy deb e'lon qiladi. aslida esa kapitalizm davrida ortiqcha ishchi kuchi hisobiga aholining nisbiy ortiqchaligi yuzaga keladi, bu yerda aholining nisbiy ortiqchaligi aholining absolut ortiqchaligi deb ko`rsatilgan. maltus progressiyalari esa statistik va amaliy (faktik) materiallarni ochiqdan-ochiq soxtalashtirishdir (falsifikatsiya). unda berilgan ma'lumotlar aqshning xvi-xviii asrlardagi aholi o`sishiga nisbat sifatida keltiriladi, bu mamlakat aholisining asosan yevropa aholisining emmigratsiyasi hisobiga ko`payganligi haqidagi "arzimas" …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "maltus va uning "nufuz nazariyasi""

mavzu: maltus va uning "nufuz nazariyasi" reja: 1. maltus demografiya muam-molari to`g`risida 2. maltus "nufuz qonuni"ning matematik ifodasi ingliz iqtisodchisi tomas robert maltus demografiya muam- molari to`g`risida birinchilardan bo`lib fikr yuritgan bo`lmasada, "nufuz nazariyasi"ni ilk bor u yaratdi. bu muammo bo`yicha barcha munozaralarda uning nomi birinchilardan tilga olinadi. masalan, aristotel (m.a. 384-322) "siyosat" asarida aholisi kam sonli mamlakatni ideal davlat deb hisoblagan, chunki shunda sotsial garmoniya bo`ladiki, aholi me'yordan ko`p bo`lsa sotsial ziddiyat kelib chiqadi. u nikoh to`g`risida qonun taklif etgan, unda erkaklarga 37, ayollarga 18 yoshgacha farzand ko`rish taqiqlangan, uningcha aholi ko`pligi yer yetishmasligiga olib keladi va u qashshoqlikka mahkum etilad...

This file contains 14 pages in PDF format (1.5 MB). To download "maltus va uning "nufuz nazariyasi"", click the Telegram button on the left.

Tags: maltus va uning "nufuz nazariya… PDF 14 pages Free download Telegram