antekologiya fani

DOC 13 pages 83.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 83.5 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

1-mavzu: kirish. antekologiya fani hamda uning shakllanishi haqida umumiy tushuncha reja: 1. antekologiya fanining qisqacha tarixi. 2. antekologiya fanining predmeti, tadqiqot metodlari va boshqa fanlar bilan aloqasi. 3. o'simliklarni morfologik tavsiflash. 4. o'simlik organlarining paydo bo'lishi 5. novdalar tizimining paydo bo'lishi, o'sishi va shoxlanishi gullash jarayoni o'simliklarning katta guruhiga xos bo'lgan xususiyat bo'lib, u ontogenezda alohida davr sifatida ajratiladi. gullash o'simlikni generetiv bosqichga o'tganidan dalolat beradi. gul miqyosida urug'chi tumshuqchasi va changchi gulning etilishi natijasida changlanish hamda urug'lanish jarayoni amalga oshadi. antekologiya fani qanday fan va u qanday ob'ektlarni o'rganadi hamda qanday faoliyat bilan shug'ullanishi to'g'risidagi tushunchalarni ushbu fanning yaratilish tarixini o'rganish jarayonida bilib olish mumkin. antekologiya fanining yaratilish tarixi qadimgi yunonlar va rimliklarga borib taqaladi. ular erkak va urg'ochi o'simliklarni bir-biridan yaxshi ajrata olishgan. uyg'onish davrining xvii asrida nemis olimi rudolf yakob kamerarius (1665–1721) tomonidan o'simlik gullarining jinslari o'rganila boshlanishi bilan antekologiya fani uchun yozma ma'lumotlar yig'ila boshlanadi. kamerarius …

2 / 13

donachalarining shakllari va ularni qabul qiluvchi urug'chi tumshuqchalarining yuza sathlarini o'rgandi. bundan tashqari, u gullarning o'zidan va chetdan changlanish jarayonlarida shamol va, ayniqsa, hasharotlarning ahamiyati katta ekanligini, tabiatda chetdan changlanish asosiy usul ekanligini ko'rsatib o'tadi. lekin kelreyter jinsiy jarayonning mohiyatini to'liq tushunmagan, u jinsiy jarayon o'simliklar uchun faqat urug' va meva hosil qilish uchungina zarur deb tushungan. gullash davrini ilmiy asosda tadqiq qilish xviii asr oxiri xix asr boshlarida boshlangan. bu davrlarda rus olimi a.t. bolotov va nemis botanigi xristian konrad shprengel (1750–1816)lar tomonidan o'simliklarning hasharotlar yordamida chetdan changlanish usullariga va gullardagi nektardonlar, gullar rangi hamda nektarlarni ko'rsatuvchi belgilar changlovchilarni jalb qilish uchun xizmat qilishini batafsil o'rganishib, o'simliklarda uchraydigan “dixogamiya” xodisasini ham fanga kiritishdi. evolyutsion ta'limotning mualliflaridan biri bo'lgan ch.darvin ham o'zining qator asarlarida bu masalaga keng to'xtaladi. uning “orxideyalarning hasharotlar yordamida changlanishi” va “o'simliklar olamida chetdan va o'z-o'zidan changlanishning ta'siri” kabi asarlarida chetdan changlanishning biologik o'rni ochib berildi. ch.darvin …

3 / 13

o'proq e'tibor qilinadi. shuningdek, bu tadqiqotlarda changlanish ekologiyasi ham o'rganildi. x.robertson o'zining 1904 yilda e'lon qilingan “dastlabki yopiq urug'lilar gullarining tuzilishi va ularda changlanish jarayonini amalga oshirish yo'llari” nomli maqolasida “gullash va changlanish jarayoni” bilan bog'liq tomonlarni “antekologiya” atamasi bilan nomlashni taklif qiladi. bu atama ko'p olimlar tomonidan qo'llab-quvvatlandi. antekologiya sohasidagi klassik yo'nalish hozirgi kunda ham davom etmoqda. bu sohaning rivojlanishiga rossiyalik olimlardan a.n.ponomarev, v.f.shamurin, n.v.pervuxina, e.s.terexin, v.a.vershagina, e.k.kaygorodova, r.e.levina, e.s.melikyanlar, moldavalik a.a.chebotar, v.r.chelak, isroillik ch.c.heyn va boshqalar o'zlarining munosib xissalarini qo'shdilar. ayniqsa, a.n.ponomarev va uning shogirdlari tomonidan rossiyaning arktika, tundra, tayga, o'rmon hamda qozog'istonning dasht mintaqalarida olib borilgan kuzatishlari katta natija berganligini ta'kidlab o'tish lozim. a.n.ponomarev tomonidan e'lon qilingan “o'simlikda gullash va changlanish jarayonini o'rganish” (1960), “antekologik tadqiqotlarning qo'llanishi va yo'nalishlari haqida” (1970) nomli ishlari shu kunda ham o'z dolzarbligini yo'qotgani yo'q. n.v.pervuxina (1971) ishlari gulning rangi, nektar ajratish va hid chiqarish hasharotlarni jalb etishdagi rolini aniqlashga qaratildi. v.f.shamurin …

4 / 13

asarida (1981) turlarining gullash maromlari irsiy jihatdan turg'un belgi ekanligini ta'kidlaydi. o'zbekistonda antekologik tadqiqotlar o'tgan asrning etmishinchi yillarda boshlandi. j.yu.tursunov tomonidan sovuno'tda, e.s.aleksandrovskiy baliqko'zda, o.a.ashurmetov qovun va handalaklarda o'tkazgan tadqiqotlari bu yo'nalishga keng yo'l ochib berdi. 1975 – 1980 yillardan boshlab respublikamiz florasining qimmatli em-xashak va xom ashyo beruvchi o'simlik turlari tadqiq etila boshlandi. jumladan, chinniguldoshlarning ayrim turlari (t.e.matyunina), burchoqdoshlar oilasining espartset turkumi (r.u.qodirova, b.normatov), shirinmiya va yantoq turkumlari (o.a.ashurmetov, h.q.qarshiboev), qandim turkumi (a.t.abdullaeva) vakillarining gullash biologiyasi o'rganildi. shuni qayd etib o'tish lozimki, bu tadqiqotlarning hammasi o'zbekiston fa “botanika iichm” da amalga oshirildi. keyinchalik ushbu yo'nalishda olib borilgan yirik ilmiy izlanishlarning natijasi sifatida j.yu.tursunovning “antekologiya i embriologiya saponinonosnix gvozdichnix sredney azii” (1988), o.a.ashurmetov, h.q.qarshiboevning “reproduktivnaya biologiya solodki i razdelnolodochnika” (1995), “semennoe razmnojenie bobovix rasteniy v aridnoy zone uzbekistana” (2002), o.a.ashurmetov, x.ch.bo'rievlarning “reproduktivnaya biologiya predstaviteley sem. cucurbitaceae juss.” (2002) nomli monografiyalari e'lon qilindi. ularda respublikamizda keng tarqalgan poliz, xom ashyo beruvchi …

5 / 13

ya'ni o'simliklarning gullash va changlanish ekologiyasi). antekologiya gulli o'simliklar generativ bosqichining alohida davri bo'lgan gullash davrida amalga oshadigan changlanish jarayonini, uning tiplari va vositalarini, shu o'simlik o'sayotgan muhitda qanday amalga oshirilishini tadqiq qiladi. a.n.ponomaryov (1970) ta'biri bilan aytganda “antekologiya bu gullash va changlanish jarayoni ekologiyasi bo'lib, changlanish jarayoniga ekologik omillarning ta'sirini o'rganadi”. chunki changlanish jarayoni faqat o'simlikning gullashiga emas, balki qator biotik (changlatuvchi hasharotlar) va abiotik (harorat, namlik, shamol, yomg'ir) omillarga ham uzviy bog'liq bo'ladi. r.e.levina (1981) fikricha, “gul biologiyasi” atamasini antekologiyaga qo'shib yuborish yaramaydi. uning ta'kidlashicha, “gul biologiyasi” deganda gulning morfologik va fiziologik hususiyatlarini nazarda tutmoq kerak, chunki u tashqi muhit omillariga uncha bog'liq bo'lmaydi. antekologiya fanining tadqiqot metodlari. antekologiya fanining quyidagi tadqiqot metodlari ajratiladi: · dala sharoitida kuzatish antekologiyaning eng asosiy metodi hisoblanadi. faqat tabiat qo'ynida tirik ob'ektlarda gullash va changlanish jarayonini tadqiq qilish mumkin. · tasviriy metod yordamida gulda bo'ladigan o'zgarishlar va jarayonlar o'rganilib qayd etiladi. ayniqsa, …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "antekologiya fani"

1-mavzu: kirish. antekologiya fani hamda uning shakllanishi haqida umumiy tushuncha reja: 1. antekologiya fanining qisqacha tarixi. 2. antekologiya fanining predmeti, tadqiqot metodlari va boshqa fanlar bilan aloqasi. 3. o'simliklarni morfologik tavsiflash. 4. o'simlik organlarining paydo bo'lishi 5. novdalar tizimining paydo bo'lishi, o'sishi va shoxlanishi gullash jarayoni o'simliklarning katta guruhiga xos bo'lgan xususiyat bo'lib, u ontogenezda alohida davr sifatida ajratiladi. gullash o'simlikni generetiv bosqichga o'tganidan dalolat beradi. gul miqyosida urug'chi tumshuqchasi va changchi gulning etilishi natijasida changlanish hamda urug'lanish jarayoni amalga oshadi. antekologiya fani qanday fan va u qanday ob'ektlarni o'rganadi hamda qanday faoliyat bilan shug'ullanishi to'g'risida...

This file contains 13 pages in DOC format (83.5 KB). To download "antekologiya fani", click the Telegram button on the left.

Tags: antekologiya fani DOC 13 pages Free download Telegram