ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va ularni ifodalash usullari

DOCX 12 pages 30.1 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.1 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va ularni ifodalash usullari reja: 1. ijtimoiy-iqtisodiy tizimlarning ierarxik tuzilishi. 2. model va modellashtirish jarayonining ma'nosi. 3. iqtisodiy-matematik modellar tasnifi. 4. iqtisodiy-matematik modellashtirish bosqichlari. bozor iqtisodiyoti sharoitida iqtisodiy jarayonlarni modellashtirish o'ziga xos xususiyatlarga ega. chunki, birinchidan, bozor tavakkalchilik va noaniqlik elementlariga ega; ikkinchidan, resurslarning chegaralanganligi; uchinchidan, ishlab chiqaruvchilar va iste'molchilar o'rtasida raqobatning mavjudligi; to'rtinchidan, iqtisodiy ko'rsatkichlarni istiqboldagi holatini oldindan ko'ra bilish va boshqalar. iqtisodiy jarayonlar turli xil va bir-biridan aniq bir belgilari bilan farqlanadi. ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar murakkab ierarxik tuzilishga ega. ierarxiya – ko'p bosqichli tizim bo'lib, unda biror bir elementning o'zgarishi butun tizimning o'zgarishiga sabab bo'lishi mumkin. «iqtisodiy-matematik usullar va modellar» fani o'rganishi lozim bo'lgan muammolar: · korxonalar va firmalarda matematik usullarni qo'llash; · chegaralangan resurslardan optimal foydalanish; · raqobatchi firma va korxonalar strategiyalarining optimallash va muqobillashtirish; · iste'molchining xatti-harakati; · zaxiralarni optimal boshqarish; · ommaviy xizmat ko'rsatish modellarini qo'llash; · optimallashtirish masalalari va ikkilanganlik nazariyasi; · makroiqtisodiy …

2 / 12

i modellashtirish tamoyil-larini o'rgatish; · korxona va firmalarning faoliyat ko'rsatish mexanizmini o'rgatish; · korxonalarda o'rganilayotgan har bir jarayonga mos keluvchi iqtisodiy-matematik usullar va modellarni tuzish yo'llarini o'rgatish; · korxonalar ma'lumotlari bo'yicha optimizatsion, balans, trend modellarini tuzishni o'rgatish; · tanlangan modelni maxsus kompyuter dasturlari asosida echishni o'rgatish; · har bir iqtisodiy jarayon va hodisalarning ko'p variantli echimlarini olishni o'rgatish; · olingan echimlarni iqtisodiy tahlil qilish va qaror qabul qilishni o'rgatish. iqtisodiy-matematik usullar va modellarning nazariy va amaliy ahamiyati: 1. iqtisodiy va tabiiy fanlarni rivojlantirishda etakchi vosita bo'lib xizmat qiladi. 2. moddiy, mehnat va moliyaviy resurslardan amalda samarali foydalaniladi. 3. iqtisodiy jarayonlar bo'yicha bashoratlarni amalga oshirish vaqtida ayrim tuzatishlarni kiritish imkoniyatining mavjudligi. 4. iqtisodiy jarayonlar faqatgina chuqur tahlil qilinibgina qolmasdan, balki ularning yangi o'rganilmagan qonuniyatlarini ham ochish ikoniyati yaratiladi. 5. murakkab hisoblash ishlarini kompyuterlashtirish va avtomatlashtirishni osonlashtirish bilan birga, aqliy mehnat engillashtiriladi, boshqaruv va iqtisodiy soha xodimlarining mehnatini ilmiy asosda tashkil etishga …

3 / 12

v qarorlarini qabul qilish. kuzatilayotgan ob'ektlarni chuqur va har tomonlama o'rganish maqsadida tabiatda va jamiyatda ro'y beradigan jarayonlarning modellari yaratiladi. buning uchun ob'ektlar hamda ularni xossalari kuzatiladi va ular to'g'risida dastlabki tushunchalar hosil bo'ladi. bu tushunchalar oddiy so'zlashuv tilida, turli rasmlar, sxemalar, belgilar, grafiklar orqali ifodalanishi mumkin. ushbu tushunchalar model deb aytiladi. model so'zi lotincha modulus so'zidan olingan bo'lib, o'lchov, me'yor degan ma'noni anglatadi. keng ma'noda model biror ob'ektni yoki ob'ektlar sistemasini namunasidir. model tushunchasi biologiya meditsia, fizika va boshqa fanlarda ham qo'llaniladi. iqtisodiy tizimlarning turlari iqtisodiy tizimlarni tasniflashning turli usullari va yondashuvlari iqtisodiyot tarixida ma'lum. karl marksning fikriga ko'ra, iqtisodiy tizimlar ijtimoiy-iqtisodiy shakllanishlarga muvofiq bo'linadi: ibtidoiy, qul, feodal, kapitalistik va kommunistik. bu ishlab chiqarish munosabatlari rivojlanishidan oldinda bo'lgan ishlab chiqaruvchi kuchlarning rivojlanish darajasi bilan bog'liq. ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish munosabatlari o'rtasidagi ziddiyat nizolarga olib kelishi, natijada shakllanish o'zgarishi mumkin. yigirmanchi asrda. iqtisodiy tizimlar evolyutsiyasiga formatsion yondashuv bir …

4 / 12

a uning samaradorligi, butun iqtisodiyotning rivojlanishi; yuqori ommaviy iste'mol jamiyati -ishlab chiqarish birinchi navbatda iste'molchi uchun ishlay boshlaydi, etakchi o'rinni uzoq umr ko'radigan mahsulotlar ishlab chiqaradigan sanoat korxonalari egallaydi. bosqichlarning o'zgarishi sanoatning etakchi guruhidagi o'zgarishlar bilan bog'liq holda yuzaga keladi. uning nazariyasi yigirmanchi asrning 60-yillarida keng tarqaldi, 70-yillarda rostov ushbu nazariyani yana bir oltinchi bosqich bilan to'ldirishni taklif qildi va uni "yangi hayot izlash" deb atadi. xuddi shunday nazariyani 70-yillarning boshlarida amerikalik sotsiolog d. bell o'zining "sanoat jamiyatining kelishi" asarida ilgari surgan. u jamiyatni ikkiga ajratdi sanoatgacha (rivojlanish darajasi past), sanoat(sanoat mashinalari asosida tashkil etilgan) va postindustrial(quyidagi xususiyatlar bilan tavsiflanadi: tortishish markazi tovarlarni ishlab chiqarishdan xizmatlar ishlab chiqarishga o'tadi, fan, axborot, innovatsiyalar muhim rol o'ynaydi, asosiy o'rin mutaxassislarga tegishli). nemis iqtisodchisi b. xildebrand ayirboshlash nisbatlarini ishlab chiqarish darajasining mezoni sifatida ishlatgan va shu sababli iqtisodiy tizimlarning uchta tarixiy turini ajratib ko'rsatgan: tabiiy, naqd pul, kredit. zamonaviy iqtisodchilar, iqtisod vakillari odatda …

5 / 12

ari ajratiladi. k.r tomonidan taklif qilingan iqtisodiy tizimlarning modellarini ko'rib chiqing. makkonnell.an'anaviy iqtisodiyot – asosiy savollarga javoblar urf-odatlarga asoslanib, urf-odatlar asosida (afrika, avstraliya qabilalarida) beriladi. bunday iqtisodiyotda texnologiyalar an'anaviy va barqaror bo'lib, ishlab chiqarilgan mahsulot turlari deyarli o'zgarishsiz qolmoqda. yigit otasi singari, yosh qiz esa onasi kabi qiladi. buyruq iqtisodiyoti (rejalashtirilgan yoki markazlashtirilgan) – barcha savollarga javoblar rejalar yordamida beriladi (sssr, sharqiy evropa, xitoy, kubada), ishlab chiqarish vositalariga jamoat mulki xarakterlidir. bozor iqtisodiyoti (sof kapitalizm) – barcha savollarga bozor mexanizmlari yordamida javob beriladi, ishlab chiqarish vositalariga xususiy mulkchilik xosdir. ammo uning sof shaklida bozor iqtisodiyoti mavjud emas; sof kapitalizm davlatning iqtisodiyot ishlariga aralashmasligini taxmin qiladi va bu dunyoning biron bir joyida mavjud emas. g'arbiy evropa va amerika mamlakatlari aralash iqtisodiyotga ega. aralash iqtisodiyot -bozor mexanizmlari ta'siri bilan bir qatorda davlatning iqtisodiyot ishlariga aralashuvi, turli xil mulkchilik shakllari mavjud bo'lgan iqtisodiyot. aralash iqtisodiyotning har xil turlarini ajratish mumkin: masalan, rejalashtirilgan kapitalizm, …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va ularni ifodalash usullari"

ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va ularni ifodalash usullari reja: 1. ijtimoiy-iqtisodiy tizimlarning ierarxik tuzilishi. 2. model va modellashtirish jarayonining ma'nosi. 3. iqtisodiy-matematik modellar tasnifi. 4. iqtisodiy-matematik modellashtirish bosqichlari. bozor iqtisodiyoti sharoitida iqtisodiy jarayonlarni modellashtirish o'ziga xos xususiyatlarga ega. chunki, birinchidan, bozor tavakkalchilik va noaniqlik elementlariga ega; ikkinchidan, resurslarning chegaralanganligi; uchinchidan, ishlab chiqaruvchilar va iste'molchilar o'rtasida raqobatning mavjudligi; to'rtinchidan, iqtisodiy ko'rsatkichlarni istiqboldagi holatini oldindan ko'ra bilish va boshqalar. iqtisodiy jarayonlar turli xil va bir-biridan aniq bir belgilari bilan farqlanadi. ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar murakkab ierarxik tuz...

This file contains 12 pages in DOCX format (30.1 KB). To download "ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va ularni ifodalash usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va … DOCX 12 pages Free download Telegram