ishsizlik tushunchasi va ishsizlik darajasining o‘lchanishi

DOC 7 pages 106.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 106.0 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

3- bob. unumdorlik, ishlab chiqarish va bandlik 3.1. ishsizlik tushunchasi va ishsizlik darajasining o‘lchanishi iqtisodiyotning beqaror rivojlanishi oqibatida, iqtisodiy pasayish davrida ishlab chiqarish resurslari to‘liq foydalanilmay qoladi. yaimni yaratishda qatnashadigan iqtisodiy resurslarning eng asosiylaridan biri bo‘lgan mehnat resurslaridan to‘liq foydalanilmaslik ishsizlikda namoyon bo‘ladi. makroiqisodiy tahlilda mehnat resurslari emas balki ishchi kuchi kategoriyasidan ko‘proq foydalaniladi. ishchi kuchi yoki iqtisodiy faol aholi deganda mehnatga layoqatli yoshdagi ishlayotgan va ishsiz yurgan aholining umumiy soni tushuniladi.21 mehnat bozorida boshqa resurslar bozori singari talab va taklif qonuni amal qiladi. ishchi kuchining bahosi hisoblangan real ish haqi hajmi oshsa ishchi kuchiga bo‘lgan talab qisqaradi, agar real ish haqi hajmi kamaysa ishchi kuchiga bo‘lgan talab ortadi, ishchi kuchi taklifi esa kamayadi. ishchi kuchiga bo‘lgan talab miqdorining ishchi kuchi taklifi miqdoridan kam bo‘lishi ishsizlikni keltirib chiqaradi. ishsizlar – bu, ishchi kuchining bir qismi bo‘lib, ijtimoiy ishlab chiqarishda band bo‘lmagan, lekin ishlashni xohlovchi va faol ish qidirayotgan aholidir. ishsizlik …

2 / 7

arkibiy ishsizlik. tarkibiy ishsizlar guruhiga ishlab chiqarish strukturasining o‘zgarishi natijasida ishchi kuchiga talab tarkibining o‘zgarishi natijasida ishsiz qolganlar kiradi. unga asosan malakalarini o‘zgartirishi va oshirishi, ma’lumot olishi, yangi kasb egallashi lozim bo‘lgan ishsizlar guruhlari kiradi. friksion ishsizlik bilan tarkibiy ishsizlikning asosiy farqi shundaki, birinchisida, ma’lum malaka va tajriba mavjud bo‘ladi va undan foydalanib, ish joylarini tezroq topib olishadi, ikkinchisida esa, ishchi kuchi darhol va tezroq ish joylarini topa olmaydi. davriy ishsizlik asosan ishlab chiqarishning pasayishi natijasida ishchi kuchiga bo‘lgan talabning kamayishidan paydo bo‘ladi. davriy pasayish tovar va xizmatlarga bo‘lgan yalpi talabning kamayishini, shunga muvofiq, yalpi tatalabning kamayishini, va oqibatda aholining ish bilan bandligi qisqarishi va ishsizlikning o‘sishini bildiradi. to‘la ish bilan bandlik ishchi kuchining 100 foiz ish bilan ta’minlanganligini bildirmaydi. aksincha, friksion va strukturali ishsizlik ilojsiz hol bo‘lganligini hisobga olsak, biz mutlaq to‘la ish bilan bandlilikka erishib bo‘lmasligini tushunamiz. agarda davriy ishsizlik bo‘lmasa, u holda to‘la ish bilan bandlilikka erishiladi. …

3 / 7

qonuni barcha mavjud resurslardan to‘liq foydalanish yoki ishsizlikning tabiiy darajasi holatida iqtisodiyotda yaratilishi mumkin bo‘lgan mahsulot hajmini 23 n. gregory mankiw. macroeconomics. 8 th edition. harvard university. (ny.: worth publishers, 2013): iqtisodiyotning ishlab chiqarish potensiali deb ataladi. mamlakatning ishlab chiqarish potensiali potensial yaim ko‘rsatkichi bilan o‘lchanadi. makroiqtisodiy beqarorlik tufayli, iqtisodiy pasayish davrida mamlakat o‘z iqtisodiy potensialini to‘liq ishga solmasdan, yaratilgan haqiqiy yaim hajmi (yh) potensial yaim (yp) hajmidan ortda qoladi. ya’ni yaimning uzilishi (yuz) ro‘y beradi. yh – yp yuz= 100 yp potensial yaim deganda mamlakatdagi ishlab chiqarish resurslaridan to‘liq foydalanilgan sharoitda mumkin bo‘lgan ishlab chiqarish hajmi tushuniladi. potensial yaim*ni hisoblashda mamlakatda ishsizlik mutlaqo yo‘q deb emas, balki mavjud, biroq u tabiiy darajada, deb hisoblanadi. ishsizlik darajasining oshishi natijasida iqtisodiyot potensial yaim hajmini ololmaydi. shu sababli mamlakat miqyosida ishsizlikni uning tabiiy darajasida saqlash va tartibga solish iqtisodiy jihatdan katta ahamiyatga ega. ishsizlikning haqiqiy darajasi uning tabiiy darajasidan qanchalik yuqori bo‘lsa, …

4 / 7

kning turli darajalaridagi mahsulot yo‘qotishlari hajmini aniqlash imkonini beradi. hozirgi kunda β koeffitsienti deb atalgan bu koeffitsient miqdori 2 foizdan 3 foiz oralig‘ida deb hisoblanadi.25 ouken qonunini formulada quyidagicha tasvirlash mumkin: 24 n. gregory mankiw. macroeconomics. 8 th edition. harvard university. (ny.: worth publishers, 2013): 25 n. gregory mankiw. macroeconomics. 8 th edition. harvard university. (ny.: worth publishers, 2013): yuz= -2,5[ u –u*] bu yerda: u* – ishsizlikning tabiiy darajasi; u – ishsizlikning haqiqiy darajasi. yaim uzilishini ifodalaydigan formula bilan ouken qonunini formulasini umumlashtirib quyidagi formulani olamiz: yh – yp - 100 = - β [ u –u*] yp ouken qonuni izohlagan miqdoriy bog‘liqlikning teskari jihatiga e’tibor qaratamiz. iqtisodiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki yaimning 2-3 foizga o‘sishi davriy ishsizlik darajasini 1 foizga qisqarishini keltirib chiqarmas ekan. ya’ni dastlabki 1 foizlik iqtisodiy o‘sish fan-texnika taraqqiyoti natijasida resurslardan foydalanish samaradorligi hisobiga erishilishi mumkin, shuningdek, bu paytda aholi sonining ko‘payishi ham ishsizlik soninining pasaymasligiga …

5 / 7

bu holatni shunday izohlashimiz mumkinki, o‘zbekiston respublikasida 2007- yilning 1 iyuligacha amal qilib kelgan mehnat resurslari balansi shakli vazirlar mahkamasining 2002- yil 31- yanvardagi “aholini ish bilan bandligini hisobga olish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi 42- sonli qarori bilan tasdiqlangan metodika asosida hisoblab kelinar edi. mazkur balans prezident farmon va qarorlari asosida mamlakatda ish bilan bandlikning yangi noan’anaviy shakllarining (uy mehnati, kasanachilik, oilaviy biznes, shaxsiy yordamchi xo‘jaliklarda qoramol etishtirish, xizmat ko‘rsatish va servis) paydo bo‘lishi natijasida o‘z qamrovini yo‘qotdi. shuningdek, mazkur metodika respublika aholisi va uy xo‘jaliklari statistikasini yuritish va ularning ijtimoiy-iqtisodiy faoliyatlari monitoringini amalga oshirishda xalqaro standartlar va yangi talablarga javob bermay qo‘ydi. 3.1 - rasm. o‘zbekiston respublikasida aholining ishsizlik darajasi, foizda26 shundan kelib chiqqan holda 2007- yil 24- mayda vazirlar mahkamasining “ishga joylashtirishga muhtoj ish bilan band bo‘lmagan aholini hisobga olish metodikasini takomillashtirish to‘g‘risida”gi 106- sonli qarori qabul qilindi va unga muvofiq joriy yilning 1 iyulidan boshlab “ishga joylashtirishga muhtoj …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ishsizlik tushunchasi va ishsizlik darajasining o‘lchanishi"

3- bob. unumdorlik, ishlab chiqarish va bandlik 3.1. ishsizlik tushunchasi va ishsizlik darajasining o‘lchanishi iqtisodiyotning beqaror rivojlanishi oqibatida, iqtisodiy pasayish davrida ishlab chiqarish resurslari to‘liq foydalanilmay qoladi. yaimni yaratishda qatnashadigan iqtisodiy resurslarning eng asosiylaridan biri bo‘lgan mehnat resurslaridan to‘liq foydalanilmaslik ishsizlikda namoyon bo‘ladi. makroiqisodiy tahlilda mehnat resurslari emas balki ishchi kuchi kategoriyasidan ko‘proq foydalaniladi. ishchi kuchi yoki iqtisodiy faol aholi deganda mehnatga layoqatli yoshdagi ishlayotgan va ishsiz yurgan aholining umumiy soni tushuniladi.21 mehnat bozorida boshqa resurslar bozori singari talab va taklif qonuni amal qiladi. ishchi kuchining bahosi hisoblangan real ish haqi hajmi oshsa ish...

This file contains 7 pages in DOC format (106.0 KB). To download "ishsizlik tushunchasi va ishsizlik darajasining o‘lchanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: ishsizlik tushunchasi va ishsiz… DOC 7 pages Free download Telegram