o’tmish adabiy tanqidi va adabiyotshunosligining ifodalanish “janr”lari va xususiyatlari

DOC 70.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1452008670_63010.doc o’tmish adabiy tanqidi va adabiyotshunosligining ifodalanish “janr”lari va xususiyatlari reja: 1. adabiyotshunoslikning qo’shimcha sohasi – manbashunoslik 2. manbashunoslik tarixiga bir nazar 3. milliy istiqlol mafkurasi va adabiyotshunoslik tayanch tushunchalar: manbashunoslik. sharq mumtoz adabiyotida adabiy-tanqidiy fikrlarni bayon etish shakllari. g’arb mumtoz adabiyotshunosligi tarixi. “adabiyotshunoslikka kirish” -faniga oid darslik va qo’llanmalar milliy istiqlol mafkurasi va adabiyotshunoslik. manbashunoslik (istoriografiya – tarix va yozuv ma’nosini beradi) adabiyotshunoslik fanlarining barcha davrlardagi tarixiga oid materiallarni to’playdi, umumlashtiradi va ularning rivojlanish yo’llarini sarhisob qiladi. adabiyotshunoslikning vujudga kelishi va tarixiy taraqqiyotini manbashunoslik ikki qismga bo’lib, o’rganib kelmoqda: i. sharq klassik adabiyotida adabiy-tanqidiy fikrlar taraqqiyoti qadimgi sharq mumtoz adabiyotshunosligida adabiy-tanqidiy fikrlar sinkretik tarzda (narsaning dastlabki, bir-biridan ajralmagan, qorishiq holati)da mavjud bo’lgan. “shu tufayli o’tmishda” adabiy - tanqidiy qarashlar, she’r va shoirlik haqidagi mulohazalar tarixiy yodnomalarda, esdalik tipidagi asarlarda, devonlarga yozilgan debochalarda, manoqib holatlarda, kichik lirik janrlardagi asarlarda, dostonlarning maxsus boblarida, tazkiralarda, aruz, qofiya, badeye’ va sonoye’ga doir risolalarda, …

k davri boshlangan paytda, bir kuni lutfiy xizmatiga bordi. lutfiy o’z nozik fikrlaringizni natijalaridan yuzaga chiqqan bir g’azalni o’qish bilan bizni bahramand qilsangiz, deb iltimos qildi. ul xazrat bir g’azal o’qidi. uning matlai mana shu: orazin yopqach, ko’zimdin sochilur har lahza yosh, bo’ylakim, paydo bo’lur yulduz, nihon bo’lg’ach quyosh. mavlaviy janoblari bu alangali g’azalni eshitish bilan hayrat dengiziga cho’mib, shunday dedi: “volloh, agar muyassar bo’lsa edi, o’zimning o’n-o’n ikki ming forsiy va turkiy baytimni shu g’azalga almashardim va buning yuzaga chiqishini zo’r muvafffaqiyat hisoblardim”.2 bu og’zaki bo’lib o’tgan mulohazadan ko’rinadiki, alloma alisher navoiy yigitlik davridayoq “o’z zamonining malik ul-kalomi” nazariga tushgan va poetik mahoratining yuksakligi sababli ularni qoyil qoldirgan. 2. sharq mumtoz adabiyotida shoir va shoirlik haqidagi mulohazalar dostonlar, she’rlar tarkibida ifoda qilingan. jumladan, alisher navoiyning “hayrat ul-abror” dostonida nasr va nazm, ma’no va shakl haqida shunday so’z yuritiladi: nazm anga gulshanda ochilmog’lig’i, nasr qaro yerga sochilmog’lig’i. bo’lmasa e’joz maqomida …

, asosligi, umrboqiyligiga dalolatdir. 3. adabiy jarayon va so’z san’atkorlarining xususiyatlari haqidagi fikrlar tarix, tarixiy-esdalik va nasihatnomalarda ham uchraydi. zahiriddin muhammad boburning “boburnoma”, zayniddin muhammad vosifiyning “badoye’ ul-vaqoye’”, kaykovusning “qobusnoma”, nizomiy aruziy samarqandiyning “majma’ un-navodir” asarlarini misol keltirish mumkin. “boburnoma”da “alisherbek naziri yo’q kishi erdi. turkiy til bila to she’r aytubdirlar, hyech kim ancha ko’p va xo’b aytqan emas”,- degan odilona va rostgo’y xulosaga duch kelsak, “qobusnoma” (kaykovus)da “har xil narsa yozmoqchi bo’lsang, o’z fikring bilan yozgil, boshqalarning so’zini takrorlama, agar boshqalarning so’zini takrorlasang, ko’ngling ochilmaydi, she’r maydoni senga keng bo’lmas va dastlabki she’r yozgan darajangda qolaverasan” (“qobusnoma”, t., “o’qituvchi”, 1968, 99-bet), - degan to’g’ri o’gitni ham uchratamiz. 4. “sharqda o’n ikki qismdan, jumladan lug’at, sarf, nahv, maoni, bayon, aruz, qofiya, sanoye’ kabi ilmlar turkumini ilmi adab deb ataganlar. o’rta asr adiblari asarlarida bu ilmlar ko’pincha qorishiq tarzda ko’ringan, ya’ni muallif o’zining asarlarida ilmi adabning turli sohalari bo’yicha mulohaza yuritgan, …

adi. yoki aytaylik, o’sha ikkala yaratilgan narsada, ular shakllarida va maqsadlarida bir-biriga muvozanat, o’xshashlik bor. bu shundayki, she’r san’atini bezaydigan narsalar so’z-mulohazalar bo’lsa, rassomlar san’atini bezaydigan narsa-buyoqlar sanaladi. bularning ikkovi o’rtasida farq bor, ammo ikkalasi ham odamlar tasavvuri va sezgilarida bir maqsadga-taqlid qilishga yo’nalgan bo’ladi.”1 x asrdayoq she’r san’ati-so’z, rassom san’ati-buyoq ekanligi, ikkalasi ham odamlar qalbini obrazli ifoda qilishi haqidagi bu mulohaza-adabiyot ilmining ancha chuqur o’rganilganligini isbotlaydi. 5. sharq mumtoz adabiyotida she’riyat (adabiyot) qonun-qoidalari haqida maxsus nazariy risolalar ham yaratilgan. ularda “ilmi qofiya”, “ilmi aruz”, “ilmi muammo” va so’z san’atlari ilmi kabi maxsus sohalar tekshirilgan va poetika masalalari o’rganilgan. jumladan, abulhasan saraxsiyning “kanz ul-qofiya”, vahid tabriziyning “jam’i muxtasar”, rashidi votvotning “hadoyiq us-sehr fi da qoyiq ush-she’r” asarlarini ko’rsatish mumkin. alisher navoiyning “mezon ul-avzon”, muhammad boburning “muxtasar” asarlarida aruz qonun-qoidalari mufassal tekshirilgan. alisher navoiyda 19 bahr o’rganilgan bo’lsa, bobur tavil bahri (mutalifa) doirasida hosil bo’luvchi ariz va amiq bahrlarini ham qo’shadi …

r haqida ma’lumot beradi, ularning poetik mukammal asarlaridan namunalar keltiradi. iste’dodli shoir mirzobek (u yoshligida vafot etgan) haqida a. navoiy yozadi: “bu matla aningdurkim: ko’zing ne balo qaro bo’lubdur, kim jong’a qaro balo bo’lubdur. zulqofiyatayndur va qofiyalari tardiakskim, javob aytmoq bu faqir qoshida maholatdindur (qiyindir, mushkuldir-h.u). agarchi aning tiliga bu nav’ abyot ko’p o’tar erdi, ammo hargiz parvo qilib bir yerda bitimas erdi. bu matlain faqir tugatib, aning yodgori devonda bitibman”. 7. xix asrda o’rta osiyoni rossiya bosib olgach, gazeta va jurnallar nashr etila boshlandi. vaqtli matbuotda – “turkiston viloyatining gazeti”, “sadoyi farg’ona”, “al isloh”, “oyna” kabi gazeta va oynomalarda adabiyotga doir maqolalar bosildi, bahs va munozaralar uyushtirildi. xullas, adabiyotshunoslik va adabiy-tanqidiy qarashlarni ifodalovchi bu shakllar (ularning hammasini qayd qildik, degan xulosadan yiroqmiz) davr taqozasiga ko’ra rivojlanib, o’zgarib bordi, ayni paytda, badiiy adabiyotning kamolot sayin rivojiga hamkor bo’ldi. ii. g’arb mumtoz adabiyotida adabiy-tanqidiy qarashlar taraqqiyoti g’arbda adabiyot haqidagi ilmiy ma’lumotlar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’tmish adabiy tanqidi va adabiyotshunosligining ifodalanish “janr”lari va xususiyatlari"

1452008670_63010.doc o’tmish adabiy tanqidi va adabiyotshunosligining ifodalanish “janr”lari va xususiyatlari reja: 1. adabiyotshunoslikning qo’shimcha sohasi – manbashunoslik 2. manbashunoslik tarixiga bir nazar 3. milliy istiqlol mafkurasi va adabiyotshunoslik tayanch tushunchalar: manbashunoslik. sharq mumtoz adabiyotida adabiy-tanqidiy fikrlarni bayon etish shakllari. g’arb mumtoz adabiyotshunosligi tarixi. “adabiyotshunoslikka kirish” -faniga oid darslik va qo’llanmalar milliy istiqlol mafkurasi va adabiyotshunoslik. manbashunoslik (istoriografiya – tarix va yozuv ma’nosini beradi) adabiyotshunoslik fanlarining barcha davrlardagi tarixiga oid materiallarni to’playdi, umumlashtiradi va ularning rivojlanish yo’llarini sarhisob qiladi. adabiyotshunoslikning vujudga kelishi va tarixiy tar...

DOC format, 70.0 KB. To download "o’tmish adabiy tanqidi va adabiyotshunosligining ifodalanish “janr”lari va xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’tmish adabiy tanqidi va adabi… DOC Free download Telegram

o’tmish adabiy tanqidi va adabiyotshunosligining ifodalanish “janr”lari va xususiyatlari

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "o’tmish adabiy tanqidi va adabiyotshunosligining ifodalanish “janr”lari va xususiyatlari"

Similar files