xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi

DOCX 22 pages 36.2 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.2 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

o’zbekiston respublikasi oliy ta‘lim fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug’bek nomidagi milliy unversiteti tarix fakulteti maxsus falsafa fanidan kurs ishi mavzu: xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi topshirdi: savriyev badriddin qabul qildi: odinayeva. z toshkent-2025 reja: 1. xulosa chiqarishning umumiy tavsifi 2. xulosaning tuzilishi 3. analogiya xulosa chiqarish deb, bir va undan ortiq chin mulohazalardan ma'lum qoidalar yordamida yangi bilimlarni keltirib chiqarishdan iborat bo’lgan tafakkur shakliga aytiladi. xulosa chiqarishning asosiy mohiyati ma’lum bilimlar asosida noma’lum bilimlarni keltirib chiqarishdir. ya’ni xulosa chiqarish orqali biz borliqning bizga ma’lum jihatlari orqali uning noma’lum jihatlari haqida bilim hosil qilamiz.xulosa chiqarish jarayoni asoslar, xulosa va asoslardan xulosaga o’tishdan tashkil topadi. to’g’ri xulosa chiqarish uchun, avvalambor, asoslar chin mulohazalar bo’lishi, o’zaro mantiqan bog’lanishi kerak. xulosa asoslari va xulosa ham o’zaro mantiqan bog’langan bo’lishi shart. bunday aloqadorlikning zarurligi xulosa chiqarish qoidalarida qayd qilingan bo’ladi. bu qoidalar buzilsa, to’g’ri xulosa chiqmaydi. xulosa chiqarish xulosaning chinlik darajasiga ko’ra, aniqrog’i, xulosa …

2 / 22

zaruriy xususiyatiga egaligidir. uning turlaridan biri bevosita xulosa chiqarishdir. faqat birgina mulohazaga asoslangan holda yangi bilimlarning hosil qilinishi bevosita xulosa chiqarish deb ataladi. bevosita xulosa chiqarish jarayonida mulohazalarning shaklini o’zgartirish orqali yangi bilim hosil qilinadi. bunda asos mulohazaning tarkibi, ya’ni sub’ekt va pridakat munosabatlarining miqdor va sifat tavsiflari muhim ahamiyatga ega bo’ladi. bevosita xulosa chiqarishning quyidagi mantiqiy usullari mavjud: i. aylantirish shunday mantiqiy usulki, unda berilgan mulohazaning miqdorini saqlagan holda, sifatini o’zgartirish bilan yangi mulohaza hosil qilinadi. bu usul bilan xulosa chiqarilganda qo’sh inkor sodir bo’ladi, ya’ni avval asosning predakati, keyin bog’lovchisi inkor etiladi. buni quyidagi ko’rinishda yozish mumkin: xulosa asosi xulosa 1 a xamma e xech bir emas emas 2 e xech bir emas a xamma s emas p dir 3 i ba’zi o ba’zi s-p siz emas 4 o ba’zi emas i ba’zi s emas p dir aylantirishda a-e ga, e-a ga, i-o ga, o-i ga o’zgaradi.demak, aylantirish …

3 / 22

rilib, xulosa chiqariladi. bu usul, ayniqsa, tushuncha berilgan ta’riflarning to’g’riligini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. iii. predikatga qarama-qarshi qo’yish bevosita xulosa chiqarishning mantiqiy usullaridan biri bo’lib, bu usul qo’llanilganda berilgan mulohaza avval aylantiriladi, so’ngra almashtiriladi. natijada hosil qilingan mulohazaning (xulosaning) sub’ekti asos mulohaza predikatiga zid, predikati esa uning sub’ektiga mos bo'ladi: 3) predikatga karama – karshi kuyish orkali xulosa chikarish. xulosa asosi xulosa a xamma xech bir p emas s emas 2 e xech bir emas ba’zi p emas s dir 3 o ba’zi ba’zi p emas s dir 1 predikatga karama – karshi kuyishda a - ye ga, ye – i ga, o – i ga, uzgaradi . 4) mantikiy kvadrat orkali xulosa chikarish. a) zidlik (kontrandiklorlik) munosabatiga asoslangan xolda xulosa chikarish. , b) karama-karshilik (kontrorlik) munosabatlariga asoslangan xolda xulosa chikarish. c) kisman maslik (subkontrorlik) munosabatiga asoslangan xolda xulosa chikarish. d) buysunish munosabatiga asoslangan xolda xulosa chikorish . bunda, xulosada, …

4 / 22

ama-qarshilik munosabati a va e mulohazalar o’rtasida mavjud bo’lib, ziddiyat qonuniga bo’ysunadi. bu munosabatdagi mulohazalardan birining chinligidan boshqasining chinligini asoslab bermaydi, chunki har ikki mulohaza ham xato bo’lishi mumkin.qarama-qarshilik munosabatidan , ko’rinishida xulosa chiqarish mumkin. qisman moslik (subkontrarlik) munosabatiga asoslangan holda xulosa chiqarish. bu munosabat ju’ziy tasdiq (i) va ju’ziy inkor (o) mulohazalar o’rtasida mavjud bo'ladi. bu mulohazalarning har ikkisi bir vaqtda chin bo’lishi mumkin, lekin bir vaqtda xato bo’lmaydi. ulardan birining xatoligi aniq bo’lsa, ikkinchisi chin bo'ladi. qisman moslik munosabati asosida xulosa chiqarish ; ; ; ko’rinishda bo'ladi. bo’ysunish munosabatiga asoslangan holda xulosa chiqarish. bu munosabat sifatlari bir xil bo’lgan umumiy va ju’ziy mulohazalar(a va i; e va o) o’rtasida mavjud bo'ladi. umumiy bo’ysundiruvchi mulohazalar chin bo’lsa, ju’ziy-bo’ysunuvchi mulohazalar ham chin bo'ladi. lekin bo’ysunuvchi-ju’ziy mulohazalarning chinligidan bo’ysundiruvchi –umumiy mulohazalarning chinligi haqida xulosa chiqarib bo’lmaydi. chunki bunday holda umumiy mulohazalar chin uoki xato bo’lishi mumkin. shunga ko’ra,bo’ysunish munosabatiga asoslangan xulosa …

5 / 22

turli xil ko’rinishda bayon qilishga, yangi bilimlar hosil qilishga imkoniyat beradi. deduktiv xulosa chiqarish (sillogizm). oddiy qat’iy sillogizm. ma’lumki, deduktiv xulosa chiqarish aslida sillogizm shaklida bo'ladi. sillogizm qo’shib hisoblash, degan ma’noni anglatadi. bu termindan mantiqda, odatda, deduktiv xulosa chiqarishning ko’proq ishlatuiladigan turi hisoblangan oddiy qat’iy sillogizmni ifoda qilish uchun foydalaniladi. sillogizm xulosa chiqarishning shunday shakliki, unda o’zaro mantiqiy bog’langan ikki qat’iy mulohazadan uchinchi-yangi qat’iy mulohaza zaruriy tarzda kelib chiqadi. bunda dastlabkimlardan biri, albatta,yo umumiy tasdiq, yoki umumiy inkor mulohaza bo'ladi. hosil qilingan yangi mulohaza dastlabki mulohazalardan umumiyroq bo’lmaydi. shunga ko’ra sillogizmni umumiylikka asoslangan xulosa chiqarish, deb atasa bo'ladi. xulosaning tuzilishi xulosa asoslari (praemissae) va xulosa (conclusio)dan tashkil topgan. xulosa asolari va xulosadagi tushunchalar terminlar deb ataladi.xulosaning mantiqiy egasi-sillogizm-kichik termin (terminus minor), mantiqiy kesimi-p-katta termin (terminus major),deb ataladi. xulosa asoslari uchun umumiy bo’lgan, lekin xulosada uchramaydigan tushuncha- m-(termunis medius) o’rta termin deb ataladi. asoslarda katta terminni o’z ichiga olgan mulohaza katta …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi"

o’zbekiston respublikasi oliy ta‘lim fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug’bek nomidagi milliy unversiteti tarix fakulteti maxsus falsafa fanidan kurs ishi mavzu: xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi topshirdi: savriyev badriddin qabul qildi: odinayeva. z toshkent-2025 reja: 1. xulosa chiqarishning umumiy tavsifi 2. xulosaning tuzilishi 3. analogiya xulosa chiqarish deb, bir va undan ortiq chin mulohazalardan ma'lum qoidalar yordamida yangi bilimlarni keltirib chiqarishdan iborat bo’lgan tafakkur shakliga aytiladi. xulosa chiqarishning asosiy mohiyati ma’lum bilimlar asosida noma’lum bilimlarni keltirib chiqarishdir. ya’ni xulosa chiqarish orqali biz borliqning bizga ma’lum jihatlari orqali uning noma’lum jihatlari haqida bilim hosil qilamiz.xulosa chiqarish jarayoni asoslar, ...

This file contains 22 pages in DOCX format (36.2 KB). To download "xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi", click the Telegram button on the left.

Tags: xulosa chiqarishning umumiy man… DOCX 22 pages Free download Telegram