topishmoqlar

DOC 55.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1449932896_62493.doc topishmoqlar xalq hamisha yoshlarning ziyrak, yaxshi xotirali, fikrlovchi inson bo’lishini istagan. agar xalq dostonlari, ertaklarini o’qisangiz, asar qahramonlari turli sinovlardan o’tishiga guvoh bo’lasiz. bu sinovlarning bir turi jismoniy kuch talab qilsa, ikkinchi xili aql, idrok bilan hal etiladi. jumladan, shunday ertaklar bor-ki, ularda ma’shuqa qizlar turmushga chiqadigan yigitlari oldiga shaxmat o’ynash, jumboqli savollarga javob berish shartini qo’yadilar. ular orasida dunyodagi eng og’ir narsa nima? kim ertalab to’rt oyoqlab, kunduzi ikki, kechqurun uch oyoqda yuradi? dunyoda to’rtta narsa yo’q, ularni ayting. nima uchun daraxt soyasida soyabon tutish kerak, kabi jumboqlar bor. og’ir narsa filga yoki kitga o’xshaydi. ammo savolning javobi ot. chunki faqat ot yugurganda, yer larzaga keladi. yoki odam go’dakligida to’rt oyoqlab, yoshligida ikki oyoqlab, qariganda uch oyoqlab, ya’ni hassa bilan yuradi. dunyoda to’rtta narsa yo’q: osmonning ustuni, hovuzning qopqog’i, osh pichoqning qini, ko’rpaning yengi. shuningdek, daraxt soyasida dam olayotgan odam qushlarning chiqindisidan asranish uchun soyabon tutadi kabi javoblarni …

moq aytgan odamning topishmoq javobi topilsa, u musobaqada yutqazgan, topilmasa g’olib chiqqan hisoblangan. har ikki holatda ham mag’lub bo’lgan taraf yo g’azal aytgan, yoki biron hayvonga taqlid qilib ovoz chiqargan, yo qo’shiq kuylagan, yoki biron jismoniy ish qilgan: suv olib kelgan, eshik supurgan va hokazo. ma’lumki, badiiy tasvir vositalari qatorida istiora sa’nati ham muhim o’rin egallaydi. istiora so’zi “ko’chim” ma’nosini beradi. agar biz do’stga nisbatan: “mening arslondek do’stim bor”, -desak, o’xshatish san’atini qo’llagan bo’lamiz. ammo “dek” qo’shimchasini va “do’stim” so’zini qoldirib, “arslonim bor” -desak, istiora san’ati yaratiladi. topishmoqlarda ana shu san’at yetakchilik qiladi. chunki biron narsa ikkinchi bir narsaga istora san’ati vositasida o’xshatiladi va eng muhim xususiyatlari haqida ma’lumot beriladi. masalan: “yer tagida oltin (tilla) qoziq” topishmog’ini olaylik. bu topishmoq matnida yashiringan narsaning uchta muhim belgisi qayd etilgan: 1. yer ostida ekani. 2. oltinning rangida, ya’ni sariq ekani. 3. qoziqqa o’xshashligi. bu belgilar orqali biz topishmoqning javobi sabzi ekanini topamiz. …

, “qoziq ustida qor turmas” (tuxum) , “otdan baland, itdan past”(egar) kabi mashhur topishmoqlar bor. ammo “qoragina popish, devolga yopish”(kaltakesak), “qizil yulg’unning tagida qizlargul opam yotibdi” (qirg’ovul ) kabi u qadar keng ommalashmagan va topish anchayin mushkul bo’lgan topishmoqlar ham bor. ba’zan bitta narsaga atab bir necha topishmoqlar yaratilgan: 1. yer tagida xo’l gavron. 2. yer tagida yog’li qamchi. 3. ko’prik ostida yog’li xasip. 4. uzun ichak, uchi tugunchak, bu topishmoqlarning hammasida topilishi lozim bo’lgan narsa ilondir. matnlarni diqqat bilan o’qisak, ularning mohiyati jihatidan bir-biriga juda o’xshash ekani aniq sezilib turibdi. shuningdek, bitta topishmoq matniga bir nechta narsa javob bo’lib kelishi ham mumkin. masalan: “uzun terak ichi kovak” topishmog’ining javobi aslida qamish hisoblanadi, ammo bu topishmoqqa ba’zan kuva, ba’zan miltiq, ba’zan mo’ri javob sifatida qabul qilinaveradi: qamishning ichi kovakligi kuvaga, miltiqqa, mo’riga o’xshaydi. lekin bari bir “ uzun terak, ichi kovak”ning haqiqiy javobi qamishligicha qoladi. chunki kuva, miltiq, mo’rining ichi …

o’ng chiqarib berding, seni chol qarg’ab-qarg’ab ketdi. men ham bir otga mindim, sen bir yag’ir eshakka mingding. kunjaradan non qilib eshakning yag’iriga tegizib, yalab-yalab ketding. men bordim, shinni bilan murabboga nonni tegizib, yalab-yalab ketdim. hay topmasang men topay, og’zingga katta bir tappini yopay. uning o’zi…” birovni kamsituvchi o’ziga xos yuqoridagi nutq bilan tanishgan odam topishmoqni topa olmagan kishiga qanchalar qattiq dashnom berilganiga amin bo’ladi. undagi ot-eshak; yag’ir-shinni so’zlari tazod (qarshilantirish) tasvir vositasi sifatida keltirilgan.topishmoq aytuvchi o’zining mavqei uni topa olmagan odamdan qanchalar baland ekanini qayta-qayta ta’kidlaydi. uning ustiga bu gaplar bir uy odam o’rtasida aytilishini hisobga olsak, vaziyat yana murakkablashadi. shuning uchun topishmoqlarning javobini topish insonning g’ururi, oriyati bilan bog’liq bo’lgan. binobarin, g’alaba muvaffaqiyat, mag’lubiyat esa katta tashvish hisoblangan. bu esa musobaqa ishtirokchilarini ko’p ma’lumotlarni yodda saqlashga, har bir so’zga e’tibor berishga, ayni paytda qiziq-qiziq savollar o’ylab topishga o’rgatgan. topishmoq aytishda shahar berish an’anasi bo’lgan. javob topa olmagan taraf shahar …

yoki yuqoridagi sahifada keltirilgan dunyoda to’rtta narsa yo’qligi haqida topishmoq ham ko’p jumboqli hisoblanadi. topishmoqlar haqida ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan z. husainova ba’zi topishmoqlarida istiora san’ati qo’llanilmasligini, faqat arifmetik hisoblash orqali javob topilishini aytib o’tadi. masalan: “bir to’da g’oz uchib borar ekan. bir g’oz ro’para kelib: “ey yuz g’oz , sog’- salomat bormisiz”-debdi. unda ulardan biri aytibdi: “biz yuz g’oz emasmiz, yana biz miqdori qoz bo’lsa va yana bizning yarmimiz miqdori va yarimizning yarmi bo’lsa, u vaqtda sen qo’shilsang yuz g’oz bo’lamiz”,-debdi. havodagi qoz qancha ekan? javobi: 36 o'zbek topishmoqlarining bugungi kunda bizgacha etib kelgan matnlarini o’rganish yaratilish davri jihatidan ikki xil namunalar borligini tasdiqlaydi. ko’pchilik asarlar an’anaviy topishmoqlardan iborat. ularning tili ham, yashiringan narsa ham aksari maishiy hayotida uchraydigan predmetlardan iborat bo’ladi. jumladan, mo’ri, qozon, o’choq, baqa, qushlar va hokazolar ana shunday namunalar qatoriga kiradi. masalan: “yamog’i bor, yirtig’i yo’q, qaychilamay qiygan ignalamay tikkan”(ola sigir terisi). xx asrda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "topishmoqlar"

1449932896_62493.doc topishmoqlar xalq hamisha yoshlarning ziyrak, yaxshi xotirali, fikrlovchi inson bo’lishini istagan. agar xalq dostonlari, ertaklarini o’qisangiz, asar qahramonlari turli sinovlardan o’tishiga guvoh bo’lasiz. bu sinovlarning bir turi jismoniy kuch talab qilsa, ikkinchi xili aql, idrok bilan hal etiladi. jumladan, shunday ertaklar bor-ki, ularda ma’shuqa qizlar turmushga chiqadigan yigitlari oldiga shaxmat o’ynash, jumboqli savollarga javob berish shartini qo’yadilar. ular orasida dunyodagi eng og’ir narsa nima? kim ertalab to’rt oyoqlab, kunduzi ikki, kechqurun uch oyoqda yuradi? dunyoda to’rtta narsa yo’q, ularni ayting. nima uchun daraxt soyasida soyabon tutish kerak, kabi jumboqlar bor. og’ir narsa filga yoki kitga o’xshaydi. ammo savolning javobi ot. chunki faqat ot...

DOC format, 55.5 KB. To download "topishmoqlar", click the Telegram button on the left.

Tags: topishmoqlar DOC Free download Telegram