burchoqdoshlar (fabaceae) oilasi

PPTX 23 pages 4.0 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.0 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

powerpoint presentation burchoqdoshlar (fabaceae) oilasi reja : i.bob burchoqdoshlar (dukkakdoshlar) 1.1.burchoqdoshlar (dukkakdoshlar)–fabaceae (leguminosae) oilasigatavsif. 1.2burchoqdoshlaroilasigakiradiganyovvoyio’simliklarningbotaniktavsifiva amaliyahamiyati. astragal turkumi astragalus. ajoyib astragal astragaluseximiusbge. ii.bob kiyikpanja astragalus alopecias pall 2.1 kiyikpanja astragalus alopecias pall. 2.2 afsonakturkumi thermopsis. xulosa adabiyotlar kirish o’simliklar dunyosijuda turli–tuman. o’zbekistondayovoyi holda o’sadigan yuksako’simlikning4000danortiqturlarimavjud.ular1028avlodva145taoilagamansubbo’lib:daraxt,bo’ta bo’tacha,chalabo’ta,o’tsimonko’rinishda o’sadi. yovvoyiholdao’suvchixilma-xilo’simliklarningko’pchiligixalqxo’jaligi uchunfoydali:dorivoryem-xashak bo’ladigantexnikao’simliklari,efirmoylivamanzaralio’simliklardir (xayitov,2004;xolmatov 1976). inson o’zi tabiat ijodkori, shundayekan, o’simliklarning taqdiriularning xulq-atvorigabog’lik.shuniesdan chiqarmaslikkerakkio’simlikatmosfera kislorodiningbirdan–birmanbaihisoblanadi.lekinularningmuhit sharoitlarini saqlashvayaxshilashdagirolifaqatatmosferanikislorod bilan boyitishfunksiyasibilangina chegaralanib qolmaydi. o’rmonlar, bog’lar, gulzorlar atrof–muhitini harxilto’tun,gazlar,changlardantozalaydi.shuninguchun yashilmasivlar–hammuhimsosialahamiyatga ega. i.bob burchoqdoshlar (dukkakdoshlar) 1.1.burchoqdoshlar(dukkakdoshlar)–fabaceae (leguminosae) oilasigatavsif. buoilagakiradigano’simliklaro’tlar,yarimbo’talar,gohodaraxtlarholidabo’lib,yonbarglipatsimonyoki barmoqsimonmurakkab,ba’zanoddiybarglar chiqaradi. gullari odatda o’rtachayokimayda bo’ladi, gullarimayda bo’lsa, odatdashingilba’zanboshqa,soyabonyokiboshoqsimonto’pgulholidabo’libturadi.guliningto’zilishijudatipikdir. beshtakosachabargiqo’shilibo’sganvagoho aktinamorf,gohozigamorfba’zan2lablibo’ladigangulkosachahosil qiladi.gultojning5tagulbargidanyelkandebataladiganorqabargihammasidankatta bo’libajralibturadi,uningyuqori qismi(qayi

2 / 23

rmasi)bandchasiganisbatandeyarli to’griburchakostidajoyoladi.yelkanningchetlaribandchaningeshkak yoki qanotlardebataladiganikkiyonbarginiyopibturadi:bubarglarasimmetrik to’zilgan.qanotlar,o’znavbatida ikkitapastkibargniqoplabturadi,bubarglar hamasimmetrikto’zilganbo’lib,bandchasibor,ularboshdan–oyoqyeki faqatyuqori qisimdan bir-biriga qo’shilib o’sadi va qayiqcha debataladigan birto’zilma hosilqiladi.gulningotaligi10ta, gulidaotaligi9tayoki5tabo’ladigan dukkvkdoshlaroilasikamdan-kamistisnotariqasidaginauchraydi.ko’pincha9ta otalikiplari onalik atrofida bir-biri bilan qo’shilib, to’tashmas naycha hosil qiladi,qo’shilibo’smay,erkinturadigan10 otalikningbirmunchakengtortgan,ipio’shanaychaningtirqishiniyopibturadi.ahyonahyonda10taotalikninghammasibir- biri bilanqo’shilib ketadi-yokiaksincha, hammasi erkin qoladi. otaliklar qo’shilib o’sganbo’lsahamdukkakdoshlarningo’n a’zoliandroseyibesha’zoli2tadoiradan kelibchiqanligini ko’rsatadigan belgilarni saqlab qoladi, bu otaliklarning uzun– qisqaligidako’rinadi,birmunchauzuniplibeshtaotalikkaltaroqbeshtaotalik bilannavbatlashibturadi.onaligi, dukkaklilarninghammavakillaridagidek,biruyaliustkitugunchasibor1tamevabargchadaniborat.mevalari-ikkipalla bo’libochiladiganloviya–shaklidaularquruqyokiba’zansuvlibo’ladi.ba’zan loviyaholidagimevalarochilmay, munchoqsimonbo’libqoladivabirmevali bo’gimlargabo’linadi.ba’ziburchoqdoshlaroilasiningmevalarimayda,birurug’’li,ya’niyong’oqchaga aylangan bo’ladi[8]. burchoqdoshlaroilasiningko’pchiligihasharotlarbilanchanglanadi,gullarningmurakkabto’zilganligihamshunga bog’lik.ochikrangligultojidayelkanqayirmasihammadanyaqqolbo’libko’rinib turadi,changlatuvchi hasharotlarni jalbetishda shuto’zilma asosiyrolni o’ynasa ajab emas. hasharotlargulningqanotlarigaqo’nadi.qanotlargul o’urnigakambarqismi,bandibilan birikkan,shungako’rahasharotningog’irligidanpastgaqarabegiladi.qanotlar ma’lumbirusuldaqayiqchabarglarigabirikkanbo’ladi.masalan:qanotlaryo’zidan ko’pincha qayiqcha tomoniga qarab turadigan 1 tada

3 / 23

n dumboqcha bo’ladi,o’shadumboqchalarqayiqchabarglariningtegishlibotiqjoylarigakattaligiva shaklibotiqjoylarigakattaligivashaklijihatdanrasomoskeladi.shungako’raqayiqchaichidaonalikbilanotaliklar yashirinibturadi.gulochilganpaytda changdonlardan to’qiladigan chang qayiqcha pastga qayrilganida tashqarigachiqib qoladivahasharotqornigayopishadi. ba’zidukkakdoshlaroilasigaqayiqcha shaklanuchiochik,naychagao’xshaganbo’ladi,shundachangkampaktmassa ko’rinishidao’shanaychadasiqibchiqariladi.boshqadukkakdoshlardaqayiqcha chetlari ustki uchi bilan bir biriga qo’shilib o’sadi va shu tariqa paydo bo’lganchoq hasharotqonganidaso’kilibketadi,aynivaqtdatumshuqchaochilibqoladi, hasharotlarbilanchanglanuvchidukkakdoshlaroilasininghammasinektar chiqaradi, shu bilan birga nektardan onalik tagida, onalik bilan otalik naychasining asosiyo’rtasidaturadi.ko’pchilikvakillardaerkinturadigan1taotalikbo’lgani holda,onaliknaychasiningochikbo’lishinektarniso’ribolishuchunhasharotgayengillik tug’diradiganmoslanish belgisihisoblanadi.odatdaerkinturgan otalikningbirmunchakengtortganipchasitagidachuqurchasibo’ladi.nektar shu chuqurchadan tashqarigachiqaradi[19]. changdonlarning gullash paytiga kelibchangdon bo’shalishi o’simlikning o’z-o’zidanchanglashigaimqontug’diradi, chunkitumshuqchachangdonlarningyonginasidaturadi.ammodukkakdoshlaroilasidakengtarqalganproterondriya o’simlikningo’z–o’zidanchanglashigayo’lqo’ymaydi.lekinba’ziformalar (masalan ekiladigan no’xat) o’z–o’zidan changlanuvchi o’simliklar qatoriga kirib olgan. burchoqdoshlaroilasio’ziningxo’jalikdato’tganahamiyatijihatidanyopiq urug’’li o’simliklarning engmuhimoilaridan biridir.ularningahamiyati 1chi galda dukkaklilarningvaumumanbacteriumradicicoladegannombilanataladigan bakteriyalarbilanbirgayashashigabog’lik.bacteriumradicicolaturlariorasida fiziologikjihatdanmustaqilbo’lganbir qanchaformalarborki,ularningharbiri dukkakdoshlar oilasiningma’lum bir turlariyoki tur guruhlari bilan birgayashaydi. ildiz tuklariorqali tuproqdabirlamchi il

4 / 23

dizpo’stigaotadigan to’g’anoq bakteriyalarningurchishinatijasida ildizparenximasio’sibqalinlashadivatuganaklar deb ataladigan o’simtalar hosil qiladi. ildizdan joyoladigan bakteriyalar atmosferadagielementarazotni(uningzapasituganmas)judayaxshio’zlashtira oladi vashu azotni tabiatda biologik moddalaralmashinuviga kiritadi. tuganakbakteriyalar ishlabchiqaradiganoqsilmoddalarnidukkakli o’simliklaro’zlashtiradi,shungako’raazot kamtuproqdahamyaxshio’saveradi.dukkaklio’simlikningildizivaboshqaqismlarichirigandabirikmalarholida to’planganorganikazotzapasituproqaotadivachiribhamdaboshqabakteriyalar ishtiroqibilanyashilo’simliklarga azotli oziqberadiganmanba bo’libqoladi. azotto’plovchio’simliklarbo’lmishdukkaklilartabiyo’simliksenozlari uchun ham, ekiladigan o’simliklar uchun ham bir xildamuhimrol o’ynaydi. azotiyetishmasligidan unumsizbo’lgan tuproqlarningavval ularga dukkakli o’simliklar ekiladiganbo’lsa,yaxshihosilberishianiqlangan.almashlabekishdadukkaklilar rasmqilinganligigasababshu.ba’zi xollarda(masalansebarga,bedavaqashqarbedaekinlari)yerustkiqismimollargaberiladi,boshqahollarda(lyupin) dukkakli o’simlik boshdan-oyoq,yer usti qismlaribilan birga haydabyerga ko’mibyuboriladi, (yashilo’g’it). dukkakdoshlaroilasituganakbakteriyalaribilan simbiozholdao’sadiganbulganidanularningvegetativqismlaribilan urug’’larida oqsilmoddalarijudako’pbo’ladi,dukkakdoshlardanko’pchilikvakillarningyaxshiyem-xashakva ovqat o’rnini bosaolishi shunga bog’lik[13]. burchoqdoshlartartibiturlariningyarimidako’prog’inio’zichigaoladigan dukkaklilar oilasi bo’tunyeryo’zidagi o’rta iqlimlimamlakatlarga tarqalgan bo’lib o’tvabo’tasimonformalarko’rinishdao’sadi,ammodukkakdoshlarorasida tropiklargayaqin joylarda,asosan daraxtholida o’sadigan vakillar hamuchraydi. burchoqdoshlaroilasiodatdaikkigruppagabo’linadi:a)otaliklarierkin turadigandukkakdoshlaroilasivab)10ta otaligininghammasiyokiko’pincha faqat9tasiko’shilibo’sadiganva10tasierkinqolib,otaliknaychasitirkishini berkitibturadigandukkakdoshlar. bu

5 / 23

rchoqdoshlaroilasiorasidaovqatbo’ladigano’simliklardanqo’yidagilar ayniqsamuhimdir.no’xat(pisumsativum). juftpatsimonbarglarchiqaradigan o’tsimono’simlikdir,barglariyirikyonbarglibo’ladivauchidanshoxlangan jingalaklarchiqaradi,gullarioq,chukiurug’’larioqsillargaboyligi jihatidan go’shtgayaqin turadi. (lekin dukkaklilarning oqsillari hayvon oqsillariga nisbatan kamroqxazmbo’ladi)bundan tashqari talayginakraxmali bo’ladi.ba’zi navlariningmevalarishakargaboybo’ladivabuyetilmaganholidaovqatgaishlatiladi.no’xatning asosiymahsuloti-urug’’idantashqariyerustkivegetativ qismlaridan ham( ekiladi, uning gullari odatda olachipor bo’lib, binafshayoki qizilyelkanchiqaradi, urug’’lari hatto kul rang qong’oryoki qora bo’ladi) foydalaniladi,ularoqsilgaboy bo’lganidanqimmatliyem-xashako’rninibosadi.no’xatko’p azot to’playdigano’simlikbo’lganiuchunkeyin ekiladigano’simliklarning hosiligakuchlita’sirko’rsatadi.jaydarino’xatdantashqariba’zan(pelyushka)p.arvense turi hamekiladi, uning gullari odatda olachiporbo’lib, binafshayoki qizilyelkan chiqaradi, urug’’lari kul rang qong’ir bo’ladi (p. sativumning oq, sariqyokiyashilurug’’lario’xshamasdan).buno’xatovqatdaishlatilishidanko’rako’prroqyem-xashak qilibmollarga beriladi. ovqatdaishlatiladiganqimmatlio’simliklarningbiriyasmiqya’ni(ervumlens)dir. loviya(phaseolusvulgaris)ningbirqanchanavlaribor,ularurug’’larining katta-kichikligi,tezpisharligibilanhamayralib turadivaquruqlikkachidamliligi,shaklivarangibilanham.loviyako’pinchajanubiyrayonlardaekiladishimolda havoning namva salqinbo’lishi loviyaning o’sishiga to’sqinlikqiladi. o’rta osiyoda loviyaning aloxida bir turi–moshya’ni (phaseolusmugo) ko’p tarqalgan,mosh ham ovqatga ishlatadi, loviya turlaridan biri phaseolusmultifloris kirmiziqizilgulchiqaradivapoyasichirmashibo’sadi,buo’simlikasosan dekorativ o’simlik o’rnidaekiladi, ammo bu turningyetilmagan loviyasini ovqatga–ishlatsa hambo’ladi. soya (glycine hispida) ham ovqatga ishlatiladigan juda muhim o’simlikdir. soya–poyasituklio’tbo’lib,

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "burchoqdoshlar (fabaceae) oilasi"

powerpoint presentation burchoqdoshlar (fabaceae) oilasi reja : i.bob burchoqdoshlar (dukkakdoshlar) 1.1.burchoqdoshlar (dukkakdoshlar)–fabaceae (leguminosae) oilasigatavsif. 1.2burchoqdoshlaroilasigakiradiganyovvoyio’simliklarningbotaniktavsifiva amaliyahamiyati. astragal turkumi astragalus. ajoyib astragal astragaluseximiusbge. ii.bob kiyikpanja astragalus alopecias pall 2.1 kiyikpanja astragalus alopecias pall. 2.2 afsonakturkumi thermopsis. xulosa adabiyotlar kirish o’simliklar dunyosijuda turli–tuman. o’zbekistondayovoyi holda o’sadigan yuksako’simlikning4000danortiqturlarimavjud.ular1028avlodva145taoilagamansubbo’lib:daraxt,bo’ta bo’tacha,chalabo’ta,o’tsimonko’rinishda o’sadi. yovvoyiholdao’suvchixilma-xilo’simliklarningko’pchiligixalqxo’jaligi uchunfoydali:dorivoryem-xashak bo’ladig...

This file contains 23 pages in PPTX format (4.0 MB). To download "burchoqdoshlar (fabaceae) oilasi", click the Telegram button on the left.

Tags: burchoqdoshlar (fabaceae) oilasi PPTX 23 pages Free download Telegram