iqtisodiy rivojlanishning nazariy asoslari

DOCX 21 pages 67.2 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 67.2 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

iqtisodiy rivojlanishning nazariy asoslari reja: 1. iqtisodiy tahlilning fan sifatida shakllanishi va rivojlanish bosqichlari 2.iqtisodiy tahlil fanining o’zbekistonda yaratilish tarixi 3. iqtisodiy tahlil-dialektikaning muhim xususiyati 4. iqtisodiy tahlil-boshqaruv tizimining maxsus funktsiyasi 5. iqtisodiy tahlilning asosiy prinsiplari (tamoyillari) 6. iqtisodiy tahlilning rezervlarni aniqlashdagi ahamiyati 1. iqtisodiy tahlilning fan sifatida shakllanishi va rivojlanish bosqichlari har qanday fanning vujudga kelishi uchun hayotiy zaruriyat tug’ilishi lozim. shu tufayli fanning shakllanishi biror kishi yoki vazirlikning ijod mahsuli bo’lib qolmasdan, balki ob’yektiv jarayonga tayanadi. xo’jalik faoliyatini iqtisodiy tahlil qilish fani ko’p asrlik tarixga ega bo’lgan buxgalteriya hisobi va statistika kabi fanlar asosida vujudga kelgan, bu uchun esa ob’yektiv shart-sharoitlar yaratilgan. rus olimlarining buxgalteriya hisobiga bag’ishlangan asarlari xix asrda paydo bo’la boshlagan. shu davrdagi ishlab chiqarish taraqqiyoti iqtisodiy jarayonlarni to’g’ri va to’liq hisobga olishni talab qiladi. ammo ishlab chiqarishning takomillashib borishi, korxonalar o’rtasida erkin raqobatning vujudga kelishi buxgalteriya ma’lumotlarini chuqurroq o’rganishni va uni to’g’ri tushuntirish zaruratini tug’diradi. …

2 / 21

» jurnalida paydo bo’la boshlagan. keyinchalik bu jurnalda juda ko’p maqolalar buxgalteriya balansini tahlil qilishga bag’ishlangan. shunday qilib, tahlilning ba’zi elementlari mavjud bo’lgan fan — «balansshunoslik» fani paydo bo’lgan. bu fanning balansshunoslik deb atalishiga asos bo’lgan, chunki o’sha paytlarda xo’jalik faoliyatining natijasi asosan buxgalteriya balansida ifoda etilgan xolos. balans ma’lumotlariga asosan korxonaning mablag’i yoki ular manbaining ma’lum muddatda o’zgarishi aniqlanadi. lekin shu o’zgarishlar nima evaziga sodir bo’layotganligi, ularga qaysi omillar ta’sir ko’rsatayotganligi korxona egasi uchun muhim bo’lib bordi. bu esa balansdagi ko’rsatkichlarni batafsil tahlil qilish zaruratini vujudga keltiradi. tahlilning ilk ko’rinishi — «balansshunoslik» fani shu tariqa shakllana bordi. tahlil fanining vujudga kelishida va uning shakllanishida olimlardan v. s.nemchinov, a.v.prokofyev, r.ya.veysmai, i.s.arinushkin, p.n. xudyakov kabilarning juda katta xizmatlarini ta’kidlash lozim. bu mualliflar asarlari asosan o’tgan asrdagi korxonalarning murakkab faoliyatini tahlil qilishga bagishlangan. jumladan, 1883 yilda a. v. prokofevning «ikki yoqlama buxgalteriya kursi» asari chop etilgan. ammo bunda maxsus tahlilga bag’ishlangan bo’lim …

3 / 21

h yo’llari, xo’jalik faoliyatini yaxshilash usullari yoritilgan. shunday qilib xix asr boshlarida xo’jalik faoliyatini, jumladan buxgalteriya balansini tahlil qilish usullari vujudga keladi, ammo tahlil fani hali mustaqil fan sifatida shakllanmaydi. shu tufayli tahlil fani eng avvalo buxgalteriya hisobi fanining bir qismi bo’lib shakllanadi. ishlab chiqarish taraqqiyoti krizis va raqobatni ham vujudga keltirdi. bunday sharoitda har bir korxona faoliyatining moliyaviy barqarorligi, undagi «tijorat siri» muhim ahamiyat kasb etadi. bunday sharoitda buxgalteriya balansi ma’lumotlari yetarli bo’lmasdan qoldi. buxgalteriya balansi bilan birgalikda boshqa ko’rsatkichlarni ifodalaydigan hisobotlar ham vujudga kela boshladi va tahlilning ko’lami kengaydi. oldin faqat buxgalteriya balansi tahlil qilingan bo’lsa, endi unga boshqa hisobotlar tahlili ham qo’shilib «hisobot tahlili» vujudga keldi. bunda buxgalteriya balansidagi ko’rsatkichlar bilan birgalikda «foyda va zararlar» haqidagi hisobot ma’lumotlaridan ham foydalanildi. xo’jalik faoliyatini tahlil qilish fani mustaqil fan sifatida shakllangunga qadar o’ziga xos tarixga va bir qancha nomlarga ega bo’ldi. iqtisodiy tahlilning vujudga kelish tarixi, bu bo’yicha nashr …

4 / 21

ega, chunki biz kuchli ijtimoiy himoyaga asoslangan bozor iqtisodiyotini shakllantirishni asosiy maqsad qilib qo’ydik. ba’zi olimlar korxona va tashkilotlar xo’jalik faoliyati faqat ijtimoiyiqtisodiy jarayonlardan iborat emasligiga asoslanib, bu fanning nomini «ijtimoiy, iqtisodiy va texnologik tahlil» deb atashni ham tavsiya qilib chiqdilar. bu guruh olimlar xo’jalik faoliyatida texnologik jarayonlar bilan birgalikda texnikadan samarali foydalanish zarurligini isbotlamoqdalar. buni tahlil fanida o’rganish kerakligini takidlashmoqda. haqiqatda, korxona nuqtai nazaridan olib qaraydigan bo’lsak, bu fikr to’rg’i. hozirgi paytda juda ko’p olimlar bu fanning nomini «xo’jalik faoliyati tahlili» deb atamoqda. bunga biz ham qo’shilgan holda shuni takidlamoqchimizki, barcha iqtisodiy, ijtimoiy, texnologik jarayonlar xo’jalik faoliyati davomida sodir bo’ladi. shu tufayli «xo’jalik faoliyati tahlili» deyilsa, bu korxonaning barcha sohasini o’z ichiga oladi va uni bemalol fanning nomini atashda qo’llash mumkin, deb hisoblaymiz. ammo shuni ta’kidlash joizki, 1999 yilda ishlab chiqilgan ta’lim andozalarida «xo’jalik faoliyati tahlili» fani o’rniga «iqtisodiy tahlil» fani kiritilgan. lekin mazmuni oldingidek qolgan. shunday ekan, uni …

5 / 21

ovedeniya» (1929 y) kitoblarini nashrdan chiqardi. 1926 yilda galperinning «uchebnik balansovedeniya», shu yilda a. p. rudanovskiyning «postroyenie balansa» kabi kitoblari chop etildi. 30-yillarga kelib tahlilning ko’lami kengaya bordi. tahlil qilish uchun faqat buxgalteriya balansi moddalari emas, balki xo’jalik faoliyatining boshqa ko’rsatkichlari ham tahlil qilina boshlandi. natijada tematik tahlil vujudga keldi va ba’zi mavzularga bag’ishlangan adabiyotlar nashrdan chiqa boshladi. bunga misol qilib a. p. aleksandrovskiyning «kalkulyasiya i analiz raboti predpriyatiy» (1932 y.), n. r. veysmanning, 1934 yilda chiqqan «schetniy analiz», shu yili nashr qilingan a. ya. lokshinning «analiz otchyota», s. k. taturning « analiz otchyota promishlennix predpriyatiy», 1935 yilda chop etilgan m. x. jebrakning «prinsipi organizasii analiza sebestoimosti» kitoblarini keltirish mumkin. u 1940 yillarga kelib «xo’jalik faoliyatini tahlil kilish» fani fan sifatida to’liq shakllandi. unga bag’ishlangan yirik darsliklar vujudga keldi va oliy o’quv yurtlarida mustaqil fan sifatida o’tila boshlandi. bu xayrli ishda professorlardan s. k. tatur, n. r. veysman, i. a. …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy rivojlanishning nazariy asoslari"

iqtisodiy rivojlanishning nazariy asoslari reja: 1. iqtisodiy tahlilning fan sifatida shakllanishi va rivojlanish bosqichlari 2.iqtisodiy tahlil fanining o’zbekistonda yaratilish tarixi 3. iqtisodiy tahlil-dialektikaning muhim xususiyati 4. iqtisodiy tahlil-boshqaruv tizimining maxsus funktsiyasi 5. iqtisodiy tahlilning asosiy prinsiplari (tamoyillari) 6. iqtisodiy tahlilning rezervlarni aniqlashdagi ahamiyati 1. iqtisodiy tahlilning fan sifatida shakllanishi va rivojlanish bosqichlari har qanday fanning vujudga kelishi uchun hayotiy zaruriyat tug’ilishi lozim. shu tufayli fanning shakllanishi biror kishi yoki vazirlikning ijod mahsuli bo’lib qolmasdan, balki ob’yektiv jarayonga tayanadi. xo’jalik faoliyatini iqtisodiy tahlil qilish fani ko’p asrlik tarixga ega bo’lgan buxgalteriya hisobi ...

This file contains 21 pages in DOCX format (67.2 KB). To download "iqtisodiy rivojlanishning nazariy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy rivojlanishning nazar… DOCX 21 pages Free download Telegram