o‘zbek leksikografiyasi. bir tilli va ikki tilli lug‘atlar bilan tanishish. o‘zbek tilining izohli lug‘atida berilgan sohaga oid

DOCX 20 pages 46.7 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.7 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

mavzu: o‘zbek leksikografiyasi. bir tilli va ikki tilli lug‘atlar bilan tanishish. o‘zbek tilining izohli lug‘atida berilgan sohaga oid so‘zlar izohi bilan tanishish. reja: 1. o'zbek leksikografiyasi. 2. lug'atlar va ularni tuzish 3. lug'atlarning turlari leksikografiya – lug’atshunoslikni o’rganuvchi fan har qanday xalqning betakror milliy boyligi uning o’z so’zlari hamda turg’un iboralaridir. zamon va makon ta’sirida tilning lug’at boyligi doimiy ravishda rivojlanib boradi. tilimizning lug`at tarkibida o`zimizniki bo`lgan so`zlardan tashqari boshqa tillardan o`zlashgan so`zlar ham mavjud. bu tabiiy holdir. chunki o`zbek xalqi o`z tarixining turli davrlarida boshqa xalqlar bilan iqtisodiy, madaniy, siyosiy aloqada bo`lib kelgan. mana shu aloqa-aralashuv natijasi o`laroq tilimizga boshqa tillardan so`zlar kirib, o`zlashib ketgan. shu nuqtai nazardan adabiy til so`zarini tarixiy kelib chiqishiga ko`ra ikki guruhga ajratish mumkin: 1. o`z qatlam so`zari. 2. o`zlashgan qatlam so`zari. o`z qatlam so`zari. o`z qatlamga turkiy tillar uchun umumiy bo`lgan hamda o`zbek tilining o`ziniki bo`lgan so`zlar kiradi. turkiy tillar uchun umumiy,mushtarak bo`lgan …

2 / 20

ning o`z ichki imkoniyatlari, qonun-qoidalari asosida yaratilgan so`zlar o`zbekcha so`zlar deb yuritiladi. o`zbekcha so`zar quyidagi yo`llar asosida yaratiladi: tarzi taraqqiyot va kashfiyotlar yangi-yangi so’zlar, tushunchalarni dunyoga keltiradi, ba’zi so’zlar esa eskirib iste’moldan chiqadi.ana shunday dinamik rivojdagi bebaho boylikni o’z vaqtida tarix zarvaraqlariga muxrlash, tilning oltin sahifalarini durlash bilan to’ldirib borish faqat matonatli, zahmatkash, fidokor tilshunos siymolargagina nasib etadi. bunday buyuklarning nomi abadiy hurmatda bo’ladi. buning yorqin isboti uchun bobomiz mahmud koshg’iy nomini tilga olish kifoyadir. uning qariyib 1000 yil ilgari yaratgan turkiy tillar tahliliga bag’ishlangan “devonu lug’atit turk” asari barcha turkiy xalqlarning betakror boyligi hisoblanadi. mahmud koshg’ariyning nomi esa tarix sahifalariga abadiy muxrlandi. darvoqe, til lug’at boyligining nisbatan to’liq tahlili faqat lug’atlar orqali amalga oshirilishi mumkin. lug’atlar tuzishning nazariy va amaliy sohalari bilan shug’ullanuvchi fan leksikografiya deb nomlanadi. lexikographie – grek tilidan olingan bo’lib, lexicon- worterbuch, grapho-ich schreibe. ya’ni so’zni izohlash, ifodalash ma’nosini beradi. dunyo leksikografiyasi ming yillik tarixga iga …

3 / 20

onaga ko’tarildi. bu o’rinda ingliz tilining oxford, webster, fransuz tilining larus, olmon tilining duden, langenscheidt, rassiya nashriyotlarining sermahsul va sifatli lug’atlarini eslatib o’tish kifoya. zamonaviy leksikografiyaning quyidagi tushunchalarini chuqur o’rganmasdan turib davr talabiga to’la javob beradigan lug’atlar tuzish mumkin emas: 1. so’zlik masalasi-wortgut,stichwörterverzeichnis, vokabular 2. bosh so’z – stichwort, lemma, vokabel 3. lug’at maqolasi- stich-wortartikel, wörterbuchartikel 4. izoh berish – wortdefinition,stichworterklärung 5. illustrativ misollar- anwendungsbeispiele,belege 6. illustratsiya- abbildungen 7. stilistik ko’rsatkich va belgilar- stilistische vermerke, hinweise 8. grammatik, etimologik va boshqa ko’rsatkichlar- grammatische, etymologische und andere angaben 9. leksikografik tarjima—lexikographische uberzetzung 10. lug’atning maqsad va vazifasi – ziel und zweck des wörterbuches yugorida zikr etilgan to’qqiz prinsipning barchasi o’ninchi prinsipning qay darajada amalga oshirilishiga bog’lig. boshqacha aytganda har ganday lug’atning sifat va soni o’ninchi prinsipning to’laqonli aniqlanishi va unga qat’iy amal qilinishiga bog’liq. qolgan prinsiplar ham lug’at kim uchun, qanday nmaqsadni ko’zlab tuzilayotgaligi bilan bevosita aloqadordir. lug’atlar turli maqsadlarga tuziladi. …

4 / 20

an chegaralaniladi. shuning uchun bunday lug’atlar tushuncha lig’ati deb yuritiladi. bunday lug’atlarda odatda, rasmlar, karta va sxemalar ham keltiriladi. ensiklopedik lug’atlarda so’z va iboralar alfavit tartibda maqolaning sarlavhası sifatida go’yiladi. ensiklopedik lug’atlar ham nmaqsad va vazifasiga ko’ra 2 xil bo’ladi: umumiy ensiklopedik lug’atlar va biror sohaning ensiklopedik lug’ati. ensiklopedik lug’atlar sharqda “qomus”, g’arbda esa “thesaurus” deb ham yuritilgan.lingvistik lug’atlarda lug’at boyligi aks ettiriladi. bunday lug’atlar asosiy maqsad leksema va frazeomalarning semantic mazmunini tavsiflashdir. bundan tashqari, grammatik va fonetik ma’lumot qisman keltiriladi. lug’at maqolasining asosiy qismini leksik ma’nolarning talqini egallaydi. bunda so’zning bosh manosi haqida fikr yuritiladi, agar, lozim topilsa shu ma’noning ishlatilishini aks ettiruvchi misol keltiriladi, so’ngra bu so’zning hosila, ko’chma ma’nolari tasvirlanadi. bunday ma’nolarning tasvirida misollar keltirish shart, chunki bularni anglash uchun konteks talab qilinadi. leksik ma’noni tasdiqlovchi nutq parchalari odatda badiiy va boshqa adabiyotlardan olinadi. agar leksik ma’nolar ma’lum sistema bo’yicha to’plangan misollar yordamida izohlansa, bunday lug’atning qiymati …

5 / 20

g’at maxsus lug’atlar tipiga kiradi. izohli lug'atlarda lug’aviy birliklarning ma’nosi izohlanadi. agar lig’aviy birlik ko’p ma’noli bo’lsa uning barcha ma’nolari belgilanadi va har bir ma’nosi izohlanadi. umumiy izohli lug’larda so’zlarningma’nosi izohlanadi, ularning grammatik, stilistik, frazeologik iborada qatnashishi kabi belgi xususiyatlari ko’rsatiladi. lug’aviy birlikning ma’nosi izohlanadi shunga misol keltiriladi. izohli lug’atlarga quyidagi lug’atlarni misol qilib keltirish mumkin. o’zbek tilining yangi izohli lug’ati, yangi tahrirda chiqarilgan, o’zbekiston respublikasi fanlar akademiyasi alisher navoiy nomidagi til va adabiyot institute o`zbek tilining izohli lug’ati” 5 jildli bo’lib, 80 000 dan ortiq so’z va so’z birikmasini o’z ichiga oladi. o’zbek tilining ushbu izohli lug’ati keng xronologik doirada o’zbek tilining butun so’ z boyligini emas, balki hozirgi zamon o’zbek tilining keng iste’moldagi so’z boyligini to’plash va tavsiflashni o’ziga maqsad qilib qo’yadi. chunki o’zbek tili xx asrning 2-yarmida, xususan, keyingi o’z yilda yangi- yangi so’zlar so’z shakllari va ifoda vositalari bilan boyidi shu bilan birga, sifat jihatidan ham …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek leksikografiyasi. bir tilli va ikki tilli lug‘atlar bilan tanishish. o‘zbek tilining izohli lug‘atida berilgan sohaga oid"

mavzu: o‘zbek leksikografiyasi. bir tilli va ikki tilli lug‘atlar bilan tanishish. o‘zbek tilining izohli lug‘atida berilgan sohaga oid so‘zlar izohi bilan tanishish. reja: 1. o'zbek leksikografiyasi. 2. lug'atlar va ularni tuzish 3. lug'atlarning turlari leksikografiya – lug’atshunoslikni o’rganuvchi fan har qanday xalqning betakror milliy boyligi uning o’z so’zlari hamda turg’un iboralaridir. zamon va makon ta’sirida tilning lug’at boyligi doimiy ravishda rivojlanib boradi. tilimizning lug`at tarkibida o`zimizniki bo`lgan so`zlardan tashqari boshqa tillardan o`zlashgan so`zlar ham mavjud. bu tabiiy holdir. chunki o`zbek xalqi o`z tarixining turli davrlarida boshqa xalqlar bilan iqtisodiy, madaniy, siyosiy aloqada bo`lib kelgan. mana shu aloqa-aralashuv natijasi o`laroq tilimizga boshqa t...

This file contains 20 pages in DOCX format (46.7 KB). To download "o‘zbek leksikografiyasi. bir tilli va ikki tilli lug‘atlar bilan tanishish. o‘zbek tilining izohli lug‘atida berilgan sohaga oid", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek leksikografiyasi. bir ti… DOCX 20 pages Free download Telegram

o‘zbek leksikografiyasi. bir tilli va ikki tilli lug‘atlar bilan tanishish. o‘zbek tilining izohli lug‘atida berilgan sohaga oid

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "o‘zbek leksikografiyasi. bir tilli va ikki tilli lug‘atlar bilan tanishish. o‘zbek tilining izohli lug‘atida berilgan sohaga oid"

Similar files