entomofiliya va asalshirali (nektarli) o'simliklar

DOC 12 pages 2.9 MB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.9 MB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

11-mavzu: entomofiliya va asalshirali (nektarli) o'simliklar reja: 1. hasharotlar yordamida changlanish (entomofiliya); 2. kapalaklar yordamida changlanish; 3. qo'ng'izlar yordamida changlanish; 4. sapromiofil (qopqonli) gullar. 5. asalshirali (nektarli) o'simliklar; mellitofiliya (pardaqanotli hasharotlar yordamida changlanish) pardaqanotli faol va samarali ravishda changlovchi hasharotlarga, birinchi navbatda, asalarilar va tukli arilar kiradi (56-rasm). o'simliklarni changlantirishda boshqa pardaqanotlilarga qaraganda ularning ahamiyati juda katta. ular nisbatan yirik hasharotlar bo'lib, o'zlariga va nasllari uchun oziq yig'ish vazifasini bajarishadi. ular gullardagi katta miqdorda joylashgan gulchangi va nektarlarni osonlik bilan topishadi. aniqlanishicha, asalarilar o'z ehtiyojiga ketadigan ozuqadan 100 barobardan ortiqroq ozuqa g'amlashadi. asalari va tukli arilarning tuklari gulchanglarini o'ziga oson yopishtirib olishadi. ular boshqa kichikroq va nimjonroq hasharotlarga nisbatan kuchli bo'lib, gullarning kirish qiyin bo'lgan qismlariga ham kira olishadi. har ikkala hasharotlar qishloq xo'jaligi o'simliklarini changlantirish jarayonida faol ishtirok etishadi. 56-rasm. gullarning pardaqanotlilar yordamida changlanishi. o'simliklarning changlanishi jarayonida oddiy arilar ham ishtirok etishadi, lekin ularning ahamiyati bu jarayonda juda ham …

2 / 12

n o'simligi gullariga changlovchi hasharotlarning kelishi. miofiliya (qo'shqanotlilar yordamida changlanish) qo'shqanotli hasharotlar (diptera) gullar oldidagi harakatlari juda xilma-xil bo'lib, ular ham asosan gulchangi va nektarlar bilan oziqlanishadi (58-rasm). ular nasllarini oziqlantirishmasdan, faqatgina o'zlarining hayot faoliyatini saqlab turish uchun uglevodlardan foydalanishadi. qo'shqanotli hasharotlar diptera otryadidan asosan chivin va haqiqiy pashshalar (muscidae) hamda sirfidlar (syrphidae) oilalarining lucilia, eristalinus, episyrphus, bombyliidae turkumi vakillari changlanish jarayonida ishtirok etadi. ular guldagi nektarlarni olishga kelganda, tuklariga yopishgan gulchanglari bilan gullarning chetdan changlanishini amalga oshiradi. qonso'rar pashshalarning erkagi ham urg'ochisi ham nektar bilan oziqlanishadi. urg'ochi pashshalar qon so'rguncha gul shiralari bilan oziqlanadi. qonso'rar pashsha aedes sp. platanthera obtusata (botqoq arxideyasi) o'simligi gullarini changlantiradi (minnesota). 58-rasm. o'simlik gullarining qo'shqanotli hasharotlar (diptera) yordamida changlanishi: 1-lucilia saesar; 2- aedes sp.; 3- bombylius major; 4-eristalinus aeneus; 5-6- episyrphus balteatus. psixofiliya (kunduzgi kapalaklar) va falenofiliya (tungi kapalaklar yordamida changlanish) kapalaklar ham o'z naslini oziqlantirishmaydi, yig'ilgan oziq moddalarni o'zlari iste'mol qilishadi. ularning bir …

3 / 12

i kapalaklar bilan changlanadigan gullar ochiq rangli aktinomorf bo'lishadi, tungilari bilan changlanadiganlari ochiq rangli bo'lishib, tungi vaqtlarda ochiladi. 59-rasm. kunduzgi (a) va tungi (b) kapalak (arvoh kapalak)lar bilan changlanadigan o'simliklar (melandrium sp.) (farb, 1971). kunduzgi kapalaklar bilan erbahosi, chinnigullar va boshqa o'simliklar changlanishadi. kapalaklar bilan changlanadigan o'simliklar gullarida tojibarglari ingichka va uzun bo'lib, nektardonlar chuqur joylashgan, ayrim hollarda tojibarglar pixlarida etiladi (60-rasm). nektarlarining tarkibida asosan saxaroza ko'p miqdorda bo'ladi. 60-rasm. kapalaklar yordamida changlanadigan gullar: 1 – uchqat (lonicera sp.); 2 – tamaki (nicotiana sp.) (proctor, yeo, 1972). kantarofiliya (qo'ng'izlar yordami bilan changlanish) qo'ng'izlar (coleoptera) qadimiy hasharotlar bo'lib, gulli o'simliklardan oldin paydo bo'lishgan. ular yuqori yura yoki quyi bo'r davrida, ya'ni gulli o'simliklar endi paydo bo'lan vaqtlarda ham keng tarqalishib bo'lishgan. hozirgi vaqtda ham qo'ng'izlar gulchangi va nektar bilan oziqlanishib, ularning boshqa qismlariga tegishmaydi (61-rasm). har holda qo'ng'izlar (ayrim zararli qo'ng'izlarni hisobga olmagan holda) gullarni changlantirish bilan ko'proq foyda keltirishadi. qo'ng'izlar …

4 / 12

'ngqo'ng'izlar kelishadi. ularni nektarlar ham, gulchangi ham qiziqtirmaydi. shunday o'simliklardan biri kuchala (arum maculatum) bo'lib (62-rasm), chetdan changlanishga moslashgan. ularning to'pguli shaklan so'taga o'xshash bo'lib, ko'pchiligi tojibarglarga o'xshagan yirik tepa bargi bilan o'ralib turadi. so'taning eng yuqori qismida gul bo'lmaydi. undan pastroqda changchi gullari, undan ham pastroqda urug'chi gullari joylashgan. bu o'simlik proteroginikdir. mayda-mayda pashshalar qin ichiga kirib olishgandan keyin tashqariga chiqolmay qolishadi, chunki so'taning o'qida joylashgan va pastga qarab o'sgan bir talay tuklar ularning chiqib ketishiga to'sqinlik qilishadi. hasharotlarning gullarga kirishlari oson, lekin chiqib ketishlari qiyin bo'lib qoladi. etilgan urug'chi ularning boshqa gullardan olib kelgan changlari bilan changlanadi. ma'lum vaqt gul ichida qolishgan hasharotlar gul shiralari bilan oziqlanib turishadi, shundan keyin changdonlar yorilib, shu o'simlikning yangi gulchanglari yana hasharotlar ustiga to'kiladi. changdonlar changlarini tarqatib bo'lganidan keyingina tuklar qurib, hasharotning chiqib ketishiga yo'l ochiladi va pashshalar tashqariga chiqib, boshqa to'pgullarga qo'na boshlaydi va ularning changlanishida ishtirok etishadi. 62-rasm. kuchala (arum …

5 / 12

bilan himoyalangan bo'ladi. ular nektarni issiq kunlarda qurib qolishdan va yomg'irli kunlari yuvilib ketishdan saqlaydi. ba'zi o'simliklarda ular tugunchaning ostida, ko'z ilg'amas holda joylashadi (64-rasm). 64-rasm. gullarda nektarning ajralishi. nektardonlar shakliga ko'ra qovariq, tekis, botiq, novsimon, burushgan, g'uddasimon, xalqa shakllarda bo'lishi mumkin. ular mayda parenximatik hujayralardan tashkil topgan bo'lib, nektar ko'pchilik o'simliklarda kutikulada joylashgan og'izchalari orqali tashqariga ajraladi (65-rasm). nektarning tarkibi asosan saxaroza, glyukoza va fruktozalardan iborat bo'lib, ularning nektardagi ulushlari o'simliklar turiga qarab o'zgarib turadi. bundan tashqari nektar tarkibida oqsillar, vitaminlar, aminokislotalar hamda boshqa organik va anorganik birikmalar mavjud bo'ladi. 65-rasm. nektardonlar kutikulasidagi og'izchalar. ajatilayotgan nektar miqdori ayni o'simlik turiga bog'liq bo'ladi. macalan, bitta gul ishlab chiqaradigan nektar miqdori coryanthe turkumiga mansub tropik o'simlik – arxideyada 30 g gacha, jo'kada – 0,15 – 7,46 mg, qashqarbedada – 0,16 mg ga teng. asalshirali o'simliklar gulidan yig'ilgan nektar va gul changini asalarilar va asalarisimonlar oilasiga mansub boshqa hasharotlar asalga va pergaga …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "entomofiliya va asalshirali (nektarli) o'simliklar"

11-mavzu: entomofiliya va asalshirali (nektarli) o'simliklar reja: 1. hasharotlar yordamida changlanish (entomofiliya); 2. kapalaklar yordamida changlanish; 3. qo'ng'izlar yordamida changlanish; 4. sapromiofil (qopqonli) gullar. 5. asalshirali (nektarli) o'simliklar; mellitofiliya (pardaqanotli hasharotlar yordamida changlanish) pardaqanotli faol va samarali ravishda changlovchi hasharotlarga, birinchi navbatda, asalarilar va tukli arilar kiradi (56-rasm). o'simliklarni changlantirishda boshqa pardaqanotlilarga qaraganda ularning ahamiyati juda katta. ular nisbatan yirik hasharotlar bo'lib, o'zlariga va nasllari uchun oziq yig'ish vazifasini bajarishadi. ular gullardagi katta miqdorda joylashgan gulchangi va nektarlarni osonlik bilan topishadi. aniqlanishicha, asalarilar o'z ehtiyojiga ket...

This file contains 12 pages in DOC format (2.9 MB). To download "entomofiliya va asalshirali (nektarli) o'simliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: entomofiliya va asalshirali (ne… DOC 12 pages Free download Telegram